Yurt dışı bağlantılı aile ve miras dosyalarında tek bir "ülke hukuku" yoktur: miras ölenin millî hukukuna tabidir, ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır (5718 sayılı Kanun m. 20); boşanma ve ayrılık sebepleri eşlerin müşterek millî hukukuna, yoksa müşterek mutad mesken hukukuna, o da yoksa Türk hukukuna tabidir (m. 14). Yabancı bir boşanma, velayet veya mirasçılık belgesi ise Türkiye'deki kayıtları kendiliğinden değiştirmez; tanıma veya tescil yolu ayrıca tamamlanmalıdır.
Bu yazı, yurt dışında evlenen veya boşanan çiftlerde uygulanacak hukuku, yabancı boşanma ve velayet kararının Türkiye'deki etkisini, yurt dışına götürülen çocuğun iadesi için hazırlanacak bilgileri, yurt dışından nafaka tahsilini, yurt dışında kalan mirasla Türkiye'deki taşınmazın hangi kurala tabi olduğunu ve iki ülkedeki mal paylaşımında nasıl bir liste hazırlanacağını anlatır.
Bu yazıda
- Evlenme yeri tek belirleyici midir?
- Yabancı boşanma kararından sonra nüfus kaydı
- Yabancı velayet kararı ve çocuğun yurt dışına götürülmesi
- Çocuk yurt dışında tutuluyorsa: iade başvurusu
- Yurt dışından nafaka tahsili
- Mal paylaşımı: iki ülkedeki mallar
- Yurt dışında kalan miras ve Türkiye'deki taşınmaz
- Yabancı mirasçılık belgesi, vasiyetin şekli
- Sık yapılan hatalar
Evlenme yeri tek belirleyici midir?
Kısa cevap: Hayır. Tarafların vatandaşlığı, mutad meskeni ve kanuni bağlama kuralları önemlidir.
Evlenme ehliyeti ve şartları evlenme anındaki millî hukuka tabidir; evliliğin şekline yapıldığı ülke hukuku, evliliğin genel hükümlerine ise eşlerin müşterek millî hukuku uygulanır. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku esas alınır (m. 13). Boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri de aynı bağlama zincirine tabidir (m. 14/1). Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri, ayrılık ve evlenmenin butlanı hâlinde de aynı hükme tabidir (m. 14/2); boşanmada velayet ve velayete ilişkin sorunlar da yine bu hukuka bağlıdır (m. 14/3). Geçici tedbir taleplerine ise Türk hukuku uygulanır (m. 14/4). Dolayısıyla yurt dışında evlenmiş olmanız, uygulanacak hukukun otomatik olarak o ülkenin hukuku olduğu anlamına gelmez. Türkiye'deki boşanma davasının hangi mahkemede açılacağı için boşanma davasında yetkili mahkeme yazımıza da bakabilirsiniz.
Yabancı boşanma kararından sonra nüfus kaydı
Kısa cevap: Hayır, nüfus kaydı kendiliğinden değişmez; tanıma veya tescil yolunun tamamlanması gerekir.
Yurt dışında boşandıysanız, kararın Türkiye'deki nüfus kaydına işlenmesi ya da tanınması için izlenecek yol koşullara bağlıdır. İdari tescil olanağı ile mahkemede tanıma ayrı yollardır. Yabancı mahkeme ilamının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi, ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır; ilama dayanılarak Türkiye'de idari bir işlem yapılırsa da aynı usul uygulanır (m. 58). Kesin karar, tercüme ve kimlik bilgilerinizi hangi başvuru yoluna gideceğinize göre hazırlayın. Belgelerin onay ve çeviri koşulları için yabancı kararın tenfizi ve tanınması yazımızı inceleyin. Medeni durumu gösteren belgenin güncelliği de önemlidir: eski bir belge işlem tarihindeki evlilik, boşanma veya ölüm durumunu göstermeyebilir.
Yabancı velayet kararı ve çocuğun yurt dışına götürülmesi
Kısa cevap: Yabancı bir velayet kararı, çocuğu hemen başka bir ülkeye götürme yetkisi vermez.
Kararın etkisi, tanınması ve çocuğun durumuna ilişkin özel kurallar ayrıca incelenir. Sınır ötesi hareketi yalnızca karar fotokopisine dayanarak planlamayın. Boşanmada velayet ve velayete ilişkin sorunlar, boşanmaya uygulanan hukuka tabi olsa da (m. 14/3), yabancı kararın Türkiye'deki hukuki etkisi tanıma ve tenfiz kurallarıyla belirlenir (m. 50-59). Karar nafaka veya velayet gibi birden fazla bölüm içeriyorsa hangi bölümün uygulanmasını istediğinizi açıkça belirtin.
Çocuk yurt dışında tutuluyorsa: iade başvurusu
Kısa cevap: Velayet hakkı ihlal edilerek yurt dışına götürülen veya alıkonulan çocuk için Merkezî Makam aracılığıyla iade başvurusu yapılır; bu başvuru velayetin esasını çözmez.
5717 sayılı Kanun'un amacı, velayet hakkı ihlal edilerek Sözleşmeye taraf bir ülkeden diğer bir taraf ülkeye götürülen veya alıkonulan çocuğun mutat meskeninin bulunduğu ülkeye iadesine ya da şahsi ilişki kurma hakkının kullanılmasına dair 1980 tarihli sözleşmenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir (m. 1). Çocuğun yerinin haksız olarak değiştirildiğini veya alıkonulduğunu ileri süren kişi, çocuğun mutat meskeninin bulunduğu ülkenin merkezî makamına veya Sözleşmeye taraf başka bir devletin merkezî makamına başvurabilir; iade davaları Merkezî Makam adına mahallî Cumhuriyet başsavcılığınca açılır (m. 7). Görevli mahkeme aile mahkemesidir; başvuru sırasında çocuğun halen oturduğu yer mahkemeleri yetkilidir (m. 6). Mahkeme esasa girmeden önce çocuğun iadesini sulh yoluyla teşvik eder; sulh sağlanamazsa yargılama basit yargılama usulüne göre öncelikle ve acele görülür (m. 8 ve 9).
İade ile velayetin esası farklı konulardır. İade kararı verilmişse velayete ilişkin ayrıca karar verilmez; iade talebi reddedilirse velayet hakkında karar verilebilir (m. 12). İade başvurusundan sonra verilmiş bir velayet kararı, iade talebinin reddine gerekçe oluşturmaz (m. 13) ve görülmekte olan iade davası sırasında velayet davası açılmışsa o dava bekletilir (m. 14). Hazırlamanız gerekenler: çocuğun önceki yaşam yeri, götürülme tarihi, velayet belgeleri, ilgili ülkeler ve çocuğun fotoğraf ile kimlik bilgileri. Uluslararası iade yollarını gecikmeden bir avukatla değerlendirmeniz önemlidir.
Yurt dışından nafaka tahsili
Nafaka talepleri, nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tabidir (m. 19). Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri ise boşanmaya uygulanan hukuka bağlanmıştır (m. 14/2); hangi hükmün söz konusu olduğunu belirleyin. Borçlu yurt dışındaysa tebligat, yetki ve tahsil işlemleri için güncel ülke ve adres bilgisi gerekir. Yabancı mahkemenin nafaka kararını Türkiye'de tahsil edecekseniz tenfiz kararı gerekir; kararın bölümleri ayrılabiliyorsa yalnızca nafaka kısmı için tenfiz istenebilir (m. 50-56). Kararı, ödenmeyen dönemleri ve yapılan ödemeleri birlikte hazırlayın.
Mal paylaşımı: iki ülkedeki mallar
Evlilik malları hakkında eşler evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilir; seçim yoksa evlenme anındaki müşterek millî hukuk, o da yoksa müşterek mutad mesken hukuku, bu da yoksa Türk hukuku uygulanır. Malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku esas alınır (m. 15). Bu nedenle her mal için ülke, edinim tarihi, mülkiyet kaydı ve finansman kaynağını yazın; evlilik ve varsa hukuk seçimi belgelerini ayrıca ekleyin. İki ülkedeki taşınmaz listesini ülke ülke hazırlamak, hangi kuralın hangi mala uygulanacağını görmenizi sağlar.
Yurt dışında kalan miras ve Türkiye'deki taşınmaz
Kısa cevap: Miras ölenin millî hukukuna tabidir; ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır.
Miras ölenin millî hukukuna tabidir ve Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabidir; Türkiye'de bulunan mirasçısız tereke Devlete kalır (m. 20). Miras bırakan yurt dışında yaşıyor olsa bile Türkiye'deki taşınmaz için genel bağlama kuralının yanında bu özel hükmü ayrıca değerlendirin. Her varlığı bulunduğu yer ve türüyle listeleyin: banka hesabı, taşınmaz, taşınır mal, şirket payı. Mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde, son yerleşim yeri Türkiye'de değilse terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür (m. 43). Tek bir mirasçılık belgesiyle bütün ülkelerin usulünü tamamlanmış saymayın. Miras ve reddi konusunda ayrıca mirasın reddi yazımıza göz atabilirsiniz.
Yabancı mirasçılık belgesi, vasiyetin şekli
Yabancı bir mirasçılık belgesi Türkiye'deki tapu işlemini doğrudan çözmez: belgenin niteliği, tanınması ve taşınmazlara ilişkin özel kurallar incelenmelidir; Türkiye'deki kayıt ve gerekli mirasçılık işlemlerini ayrıca doğrulayın. Yurt dışında yapılan vasiyetin şekli Türkiye'dekinden farklıysa mutlaka geçersiz değildir: ölüme bağlı tasarrufun şekline 7. madde uygulanır ve ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarruflar da geçerlidir; ölüme bağlı tasarruf ehliyeti ise tasarrufta bulunanın, tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukuna tabidir (m. 20/4 ve 20/5). Düzenlenme yeri, tarih ve kişinin bağlantılarını belgeleyin.
Sık yapılan hatalar
- Evlenme yerini uygulanacak hukukun tek belirleyicisi saymak.
- Yabancı boşanma kararını yeterli sayıp nüfus kaydının kendiliğinden değişmesini beklemek.
- Yabancı velayet kararına dayanarak çocuğu hemen başka bir ülkeye götürmeye çalışmak.
- Çocuk iadesi başvurusunu velayetin kesin çözümü sanmak.
- Tek mirasçılık belgesiyle tüm ülkelerdeki mirasın tamamlandığını varsaymak.