Yurt dışında geçen sigortalılık süreleriniz, işsizlik süreleriniz (her biri bir yıla kadar) ve 18 yaşından sonra ev kadını olarak geçen yıllarınız, ilgili yabancı sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve talebiniz halinde 3201 sayılı Kanunla Türkiye'de borçlanılarak değerlendirilebilir (m. 1). Borç, başvuru tarihindeki prime esas asgari ve azami günlük kazanç arasında seçeceğiniz günlük kazancın %45'idir ve tebliğden itibaren üç ay içinde ödenir (m. 4).
Bu yazı yurt dışı hizmet borçlanmasından kimlerin yararlandığını, hangi sürelerin borçlanılabildiğini, borç tutarının ve ödeme süresinin nasıl belirlendiğini, borçlanmanın sigortalılık başlangıcına ve statüye etkisini, aylık bağlanma şartlarını, yurt dışında yeniden çalışılırsa ne olacağını ve borçlanmadan vazgeçildiğinde iadeyi anlatır. Yurt dışındaki çalışmanın Türkiye'de nasıl saydırılabileceği sorusunu da bu çerçevede cevaplar.
Bu yazıda
- Yurt dışındaki çalışmamı Türkiye'de saydırabilir miyim?
- Kimler ve hangi süreler borçlanılabilir?
- Başvuru nereye yapılır?
- Borç tutarı, ödeme süresi ve iade
- Sürelerin hesabı ve belgelenmesi
- Sigortalılık başlangıcı ve statü
- Aylık bağlanma şartları
- Aylık alırken yurt dışında yeniden çalışmak
- Kimler bu kanundan yararlanamaz?
- Başvuruda izlenecek adımlar
- Kaynaklar
Yurt dışındaki çalışmamı Türkiye'de saydırabilir miyim?
Evet, belirli şartlarla saydırabilirsiniz; ancak yol, çalışmanın niteliğine ve yabancı ülkeye prim ödenip ödenmediğine göre değişir. 3201 sayılı Kanun, Türk vatandaşlarının ve doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenlerin on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık sürelerini, bu süreler arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik sürelerini ve yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve talep edilmesi halinde sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirir (m. 1).
Sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülkelerde ayrıca sözleşme hükümleri işler; kanun, bu ülkelerdeki hizmetleri bu kanuna göre borçlananların sözleşme yapılan ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarihin ilk işe giriş tarihi olarak dikkate alınmayacağını, ancak sözleşmede özel hüküm bulunan ülkelerde farklı sonuç doğacağını düzenler (m. 5). Hangi ülkeyle hangi sözleşmenin bulunduğu ve çalışmanızın hangi yoldan değerlendirileceği SGK'dan yazılı sorulmalıdır.
Kimler ve hangi süreler borçlanılabilir?
- Yurt dışı sigortalılık süreleri: 18 yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri.
- İşsizlik süreleri: Sigortalılık süreleri arasında veya sonunda, her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri. İşsizlik döneminin belgelenmesi için yabancı ülke kayıtlarına ihtiyaç duyabilirsiniz.
- Ev kadını olarak geçen süreler: 18 yaşından sonra yurt dışında ev kadını olarak geçen süreler, yabancı sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve talep edilmesi halinde değerlendirilir.
- Hak sahipleri: Yurt dışında çalışmakta iken veya yurda kesin dönüşten sonra ölenlerin Türk vatandaşı hak sahipleri de Kuruma başvurarak bu kanundaki haklardan yararlanır (m. 3).
Yurt dışında sigortalı olarak çalışırken aynı süreler için yabancı ülke kuruluşlarına prim ödediyseniz, o süreler kural olarak bu kanunla borçlanılamaz; çifte sayım yoktur.
Başvuru nereye yapılır?
Başvuru Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılır; hak sahipleri de aynı Kuruma başvurur (m. 3). Sosyal güvenlik sözleşmeleri uygulanarak kendilerine veya hak sahiplerine kısmi aylık bağlanmış olanların borçlanma işlemleri de Sosyal Güvenlik Kurumunca yapılır.
Borç tutarı, ödeme süresi ve iade
- Oran: Borçlanılacak her gün için borç, başvuru tarihindeki prime esas asgari ve azami günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın %45'idir. Cumhurbaşkanı, prime esas asgari günlük kazancın altında olmamak üzere borçlanma tutarına esas alt sınırı farklı bir miktarda belirlemeye yetkilidir (m. 4). Güncel hesabı SGK'dan alın.
- Ödeme süresi: Tahakkuk ettirilen borç tutarı, tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içinde ödenir. Bu süre içinde ödenmezse yeniden başvuru şartı aranır. Ödeme yapılan gün sayısı prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanca dahil edilir.
- Vazgeçme ve iade: Borçlanmadan sonradan vazgeçenlere ve borçlanma sonrasında aylık bağlanması için gerekli şartları yerine getiremeyenlere, talepleri üzerine yaptıkları ödemeler faizsiz olarak iade edilir. Talebinizi yazılı yapın ve ödeme belgelerinizi saklayın.
- Yurt dışında ödeme: Yurt dışında iken borçlanma isteğinde bulunacak sigortalı veya hak sahipleri, bildirilecek tutarın karşılığını kanundaki esaslara göre öder; Türkiye'de ise Türk lirası olarak öder.
Sürelerin hesabı ve belgelenmesi
Yurt dışındaki sigortalılık sürelerinin tespitinde, bunu belirten ve istek sahibinin ibraz edeceği ispatlayıcı belgelerde kayıtlı tarihler arasındaki son tarihten geriye doğru olmak üzere gün sayıları esas alınır. Bu tespitte 1 yıl 360 gün, 1 ay 30 gün hesaplanır (m. 5). Yabancı ülke kurumlarından alacağınız hizmet cetveli, sigorta kartı, işveren yazısı, işsizlik veya ev kadını sürelerini gösteren kayıtlar ispat belgeleridir. Belgelerin yeminli tercümesini ve gerekli onayları SGK'dan ayrıca sorun.
Sigortalılık başlangıcı ve statü
- Türkiye'de hizmetiniz varsa: Sosyal güvenlik kanunlarına tabi hizmetiniz varsa borçlandığınız gün sayısı, prim ödeme gün sayılarınıza katılır ve sigortalılık başlangıç tarihiniz borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür.
- Türkiye'de hizmetiniz yoksa: Sigortalılığın başlangıç tarihi, borcu tamamen ödediğiniz tarihten borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülen tarihtir.
- Statü: Yurt dışı hizmet borçlanmasına ait süreler 5510 sayılı Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçmiş sigortalılık süresi olarak kabul edilir; yani 4/b statüsünde sayılır. Bu durum aylık hesaplarında önemli olabilir, kayıtlarınızı SGK'dan doğrulatın.
Aylık bağlanma şartları
Bu kanuna göre değerlendirilen sürelere dayanarak aylık tahsisi için yurda kesin dönülmüş olması, tahakkuk eden borcun tamamının ödenmiş olması ve borcun tamamı ödendikten sonra yazılı istekte bulunulması şarttır (m. 6). Şartları taşıyanlardan hak kazananların aylıkları yazılı istek tarihini takip eden ay başından başlatılır ve 5510 sayılı Kanun ile 506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesi hükümlerine göre bağlanır. Aylığın bağlanabilmesi için ayrıca 5510 sayılı Kanundaki yaş ve prim gün şartlarının da gerçekleşmesi gerekir; borçlanma yalnızca sürelerin sayılmasını sağlar.
Aylık alırken yurt dışında yeniden çalışmak
Bu kanundan yararlanarak aylık bağlananlardan tekrar yurt dışında yabancı ülke mevzuatına tabi çalışanların veya ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği alanların aylıkları, tekrar çalışmaya veya ödenek almaya başladıkları tarihten itibaren kesilir (m. 6). Çalışma veya ödenek sona erdiğinde yazılı talepte bulunursanız aylığınız, talep tarihini izleyen ay başından itibaren tekrar ödenmeye başlar. Yurt dışında zorunlu sigortalılığa tabi olsanız dahi yönetmelikle belirlenen kısa süreli çalışmalarda aylık bu madde kapsamında kesilmez. Türkiye'de sigortalı olarak çalışmaya başlayanlar hakkında ise 5510 sayılı Kanunun sosyal güvenlik destek primine ilişkin hükümleri uygulanır.
Kimler bu kanundan yararlanamaz?
Kendilerine veya hak sahiplerine aylık bağlanmış olanlar ile aylık bağlanması için başvurup aylığa hak kazanmış durumda bulunanlar bu kanundan yararlanamaz (m. 8). Önce durumunuzun hangi kapsamda kaldığını SGK'dan öğrenin. Sosyal güvenlik sözleşmeleri uygulanarak kısmi aylık bağlanmış olanlar ise talep ettikleri takdirde tahakkuk eden borçlarını tamamen ödemeleri şartıyla kısmi aylıklarını tam aylığa çevirebilir (m. 9). Sözleşmelerle yabancı ülkelerden Türkiye'ye transfer edilen primler varsa, transfer olunan sürelerin tamamını veya bir kısmını bu kanuna göre borçlananlara transfer edilen primler, borçlanılan süreye isabet eden oranda iade edilir (m. 10).
Başvuruda izlenecek adımlar
- Yurt dışındaki sigortalılık, işsizlik ve ev kadınlığı dönemlerinizi tarih tarih listeleyin ve her dönem için ispat belgesi bulun.
- Aynı dönemler için yabancı sosyal güvenlik kuruluşuna prim ödenip ödenmediğini ve aylık bağlanıp bağlanmadığını netleştirin.
- Sosyal Güvenlik Kurumuna yazılı borçlanma talebinde bulunun; Kurum gün sayısını tespit edip borcu tahakkuk ettirir.
- Borç size tebliğ edildiğinde tebliğ tarihini not alın ve üç aylık ödeme süresinin dolmasına bırakmadan ödeme yapın.
- Borcun tamamını ödedikten ve yurda kesin dönüş yaptıktan sonra aylık için yazılı istekte bulunun; yaş ve prim gün şartlarınızı hizmet dökümünüzden kontrol edin.
Sık yapılan hatalar
- Belgelerin eksik veya resmî olmayan kayıtlarla başvurmak.
- Borç tebliğinden sonraki üç aylık süreyi kaçırmak; yeniden başvuru gerekir.
- Aylık almaya başladıktan sonra yurt dışında yeniden çalışmanın aylığı kesebileceğini unutmak.
- Aynı süreler için yabancı kuruluşa prim ödendiği halde borçlanmaya kalkışmak.