Ceza ve soruşturma alanında “çocuklar hakkında ceza” başlığı altında 21 kısa soru ve cevap. Her cevabın dayandığı kanun maddesi yanında gösterilir. Örnek sorular: Oniki yaşından küçük çocuk suç işlerse yargılanır mı? Onbeş ile onsekiz yaş arasındaki çocuğa ceza indirimi yapılır mı? Kasten öldürmede onbeş yaşından büyük çocuğa indirim her zaman uygulanır mı?
Çocuklar hakkında ceza
Oniki yaşından küçük çocuk suç işlerse yargılanır mı?
Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur. Bu çocuklar hakkında ceza kovuşturması yapılamaz; ancak çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
Onbeş ile onsekiz yaş arasındaki çocuğa ceza indirimi yapılır mı?
Fiili işlediği sırada onbeş yaşını doldurmuş olup onsekiz yaşını doldurmamış kişilere hükmedilecek diğer cezalardan üçte bir indirim yapılır ve her fiil için verilecek hapis onbeş yıldan fazla olamaz. Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet için ayrı süre aralıkları vardır.
Kasten öldürmede onbeş yaşından büyük çocuğa indirim her zaman uygulanır mı?
Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında mahkeme, kasta dayalı kusurun ağırlığı, amaç ve saik, suçun işleniş şekli ve önceki kasıtlı hapis mahkûmiyeti gibi hususları dikkate alarak onbeş yaş üstü çocuk için üçüncü fıkra indirimini uygulamayabilir.
Adli süreçteki çocuk kimdir; suça sürüklenen çocukla aynı mı?
Çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile onsekiz yaşını doldurmamış kişidir. Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da güvenlik tedbirine karar verilen çocuk adli süreçteki çocuktur. Önceki metindeki suça sürüklenen çocuk ibaresi bu şekilde değiştirilmiştir.
Çocuğun soruşturmasını kim yürütür, ifadesi alınırken yanında kim bulunur?
Adli süreçteki çocuk hakkındaki soruşturma çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır. Çocuğun ifadesi veya diğer işlemler sırasında yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir. Kolluktayken yanında bir yakınının bulunmasına imkân sağlanır.
Çocuk karakola götürüldüğünde ailesine veya barosuna haber verilir mi?
Kolluğun çocuk birimi, işleme başlandığında durumu çocuğun veli veya vasisine ya da bakımını üstlenen kimseye, baroya ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna bildirir. Çocuğu suça azmettirdiğinden veya istismar ettiğinden şüphelenilen yakınlarına bilgi verilmez.
Gözaltına alınan çocuk nerede tutulur, kelepçe takılabilir mi?
Gözaltına alınan çocuklar kolluğun çocuk biriminde, bulunmadığı yerlerde yetişkinlerden ayrı bir yerde tutulur. Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz; ancak zorunlu hâllerde kaçmayı veya hayat ve beden bütünlüğüne tehlikeyi önlemek için kolluk gerekli önlemi alabilir.
Çocuk hakkında tutuklama kararı verilebilir mi?
Onbeş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerinden dolayı tutuklama kararı verilemez. Çocuklar için adli kontrol tedbirleri öncelikli olup bunlardan sonuç alınamazsa veya tedbirlere uyulmazsa tutuklama kararı verilebilir.
Çocuklar için hangi adli kontrol tedbirleri uygulanabilir?
Ceza Muhakemesi Kanunundaki adli kontrol tedbirlerinin yanında belirlenen çevre sınırları dışına çıkmamak, belirlenen bazı yerlere gidememek veya ancak bazı yerlere gidebilmek ve belirlenen kişi ve kuruluşlarla ilişki kurmamak tedbirleri de uygulanabilir. Denetimli serbestlik tarafından rehber uzman görevlendirilir.
Çocuğun davası hangi mahkemede ve nasıl görülür?
Asliye ceza ve sulh ceza mahkemelerinin görev alanındaki suçlarda çocuk mahkemesi, ağır ceza görevindeki suçlarda çocuk ağır ceza mahkemesi bakar. Çocuk mahkemelerinde yapılan duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmaz. Duruşmada çocuk, velisi, sosyal çalışma görevlisi ve bakımını üstlenen aile hazır bulunabilir.
Çocukla yetişkin birlikte suç işlerse dava nasıl yürür?
Çocukların yetişkinlerle birlikte suç işlemesi hâlinde soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür. Mahkeme lüzum görürse çocuk hakkındaki yargılamayı genel mahkemedeki davanın sonucuna kadar bekletebilir. Davaların birlikte yürütülmesi zorunluysa birleştirme genel mahkemelerde yapılır.
Çocuk için kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilebilir mi?
Evet. Ceza Muhakemesi Kanunundaki koşulların varlığı hâlinde çocuk için kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilebilir; erteleme süresi üç yıldır. On beş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından ertelemenin üst sınırı beş yıl hapis cezası olarak uygulanır.
Çocuk hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması nasıl uygulanır?
Çocuğa yüklenen suçtan dolayı koşullar varsa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir; çocuklar için denetim süresi üç yıldır. Adli süreçteki çocuklarda yönlendirme tedbirlerinden uygun görülenler denetimli serbestlik olarak uygulanır ve zarar azsa zararın giderilmesi şartı aranmayabilir.
Çocuk suçlarında uzlaşma uygulanır mı?
Evet. Ceza Muhakemesi Kanununun uzlaşmaya ilişkin hükümleri adli süreçteki çocuklar bakımından da uygulanır. Uzlaşma sürecinin işleyişi için Ceza Muhakemesi Kanunundaki uzlaştırma hükümlerine bakılır; süreçte avukat desteği almak yararlı olur.
Çocuklara özgü yönlendirme tedbirleri nelerdir?
Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için sosyal ve toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevreye saygı ve çevre temizliği ile bağımlılık tedbirleri uygulanabilir. Bunların bir kısmı yirmi saatten üç yüz saate kadar psikososyal görevlerden oluşur.
Çocuk hakkındaki tedbir kararına itiraz edilebilir mi?
Çocuk hâkimi tarafından alınan tedbir kararlarına karşı itiraz yolu açıktır. İtiraz, Ceza Muhakemesi Kanununun itiraza ilişkin hükümlerine göre en yakın çocuk mahkemesine yapılır. Tedbirler çocuğun gelişimine göre hâkimce kaldırılabilir veya değiştirilebilir.
Acil korunma kararı en çok ne kadar sürer?
Derhâl korunma gerektiğinde Kurum çocuğu bakım ve gözetim altına aldıktan sonra beş gün içinde çocuk hâkimine başvurur; hâkim üç gün içinde karar verir. Acil korunma kararı en fazla otuz günlük süre ile sınırlı olarak verilebilir ve bu sürede sosyal inceleme yapılır.
Çocuk hakkında sosyal inceleme zorunlu mu?
Onbeş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunludur. Onbeş yaşını doldurmuş çocuk için sosyal inceleme yaptırılmazsa gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilir. Rapor çocuğun fiilin anlamını algılama ve davranışını yönlendirme yeteneğinin takdirinde dikkate alınır.
Çocuğa denetim görevlisi nasıl çalışır, ailesi rapora ulaşabilir mi?
Denetim planı görevlendirmeyi izleyen on gün içinde hazırlanır ve mahkeme veya çocuk hâkimince onaylanır. Çocuğun avukatı veya yasal temsilcisi sosyal inceleme raporu ile denetim planı ve raporunun örneğini alabilir; çocuğun yararına aykırı görülürse bilgi sahibi olması sınırlanabilir.
Çocuğun kimliği ceza yargılamasında gizli tutulur mu?
Çocuklar hakkında yürütülen işlemlerde, yargılamada ve kararların yerine getirilmesinde kimliğinin başkaları tarafından belirlenememesine yönelik önlemler alınması kanunun temel ilkelerindendir. Çocuklar yetişkinlerden ayrı tutulur ve özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirler ve hapis cezası en son çare olarak uygulanır.
Çocuk teslimi kararı uygulanmazsa nereye başvurulur?
Çocuk teslimine dair ilam veya tedbir kararı rızayla yerine getirilmezse hak sahibi adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurabilir. Müdürlükçe yapılan iş ve işlemlere karşı öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde aile mahkemesine şikâyette bulunulabilir.
Bu konuda sık sorulanlar
18 yaşından küçük çocuk uyuşturucu ticaretinden ne kadar ceza alır?
Fiil sırasında on iki ile on beş yaş arasındaki çocuğun cezasının yarısı indirilir ve her fiil için hapis cezası dokuz yıldan fazla olamaz. On beş ile on sekiz yaş arasındakilerde cezanın üçte biri indirilir ve hapis cezası her fiil için on beş yıldan fazla olamaz. Yaş, fiilin işlendiği tarihe göre belirlenir. Ayrıntılı yazı
On sekiz yaşından küçük biri darp ederse ceza nasıl belirlenir?
Fiili işlediğinde on iki yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur; yalnızca güvenlik tedbiri uygulanabilir. On iki ile on beş yaş arasında algılama yeteneği varsa ceza yarı oranında, on beş ile on sekiz yaş arasında üçte bir oranında indirilir. 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren değişiklikle ağır sonuçlu yaralamalarda bu indirim uygulanmayabilir. Ayrıntılı yazı
Şimdi ne yapabilirsin?
- Olayına uyan soruyu bul ve cevabın dayandığı maddeyi resmî metinden oku.
- Tarihleri, belgeleri ve tebligatları not et; süreler olay tarihine göre değişir.
- Dosyana özel sonuç için ilgili alanda çalışan bir avukatla görüş.
Neye dikkat etmelisin?
- Türkiye hukuku kapsamında genel bilgilendirme içerir; dosyanın tarihleri ve özel koşulları sonucu değiştirebilir.
- Cevaplar kanun metninin genel kuralını anlatır. Süreleri ve istisnaları resmî metinden ve olay tarihine göre ayrıca kontrol et.
Ne zaman avukatla görüşmelisin?
Karar veya tebligat aldıysan, bir belge imzalayacaksan ya da hangi yolun uygulanacağını ayıramıyorsan ilgili alanda avukatla görüş.
İşini kolaylaştıracak araçlar
- Ceza dosyamda hangi adımı atmalıyım?
- Gelen tebligatı nasıl okuyabilirim?
- İlk görüşme dosyamı hazırla
- Belgemde ne yazıyor?
Dayanaklar ve resmî kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza KanunuMevzuat Bilgi Sistemim.31
- 5395 sayılı Çocuk Koruma KanunuMevzuat Bilgi Sistemim.3 · m.15 ve 31 · m.31 · m.16 ve 18 · m.20 ve 21 · m.20 · m.22, 25 ve 26 · m.17 · m.19 · m.23 · m.24 · m.5 · m.7 ve 14 · m.9 · m.35 · m.39 ve 41 · m.4 · m.41
İlgili konular
- Kusurluluğu etkileyen haller · Ceza ve soruşturma: kısa cevaplar ve dayanakları
- Çocuk ve suç · Ceza ve soruşturma: kısa cevaplar ve dayanakları
- İfadeye çağrıldım, ne yapmalıyım?
Genel bilgidir; hukuki görüş değildir. Yayın ilkeleri