Uyuşturucuyu yalnızca kendiniz kullanmak için satın aldıysanız veya bulunduruyorsanız suç TCK m. 191'deki kullanma suçudur; maddeyi başkasına sattığınız, verdiğiniz, satışa sunduğunuz ya da bu amaçla bulundurduğunuz kabul edilirse suç TCK m. 188/3'teki ticaret suçudur ve hapis cezası on yıldan az olamaz. İki suçu ayıran şey ele geçen miktar değil, maddenin kimin için tutulduğudur. Ticaretten mahkûmiyette yetişkinler için koşullu salıverilme oranı dörtte üçtür (5275 sayılı Kanun m. 108/9).
Bu yazı, kullanıcı olduğu hâlde satıcı diye yargılanan kişinin ve yakınlarının en çok sorduğu soruları yanıtlar: iki suçun farkı, mahkemenin ticareti hangi delillerle kabul ettiği, ceza ve artırım hâlleri, etkin pişmanlık, gözaltı ve tutuklama, telefon ve arama delilleri, HAGB ve erteleme ihtimali, cezanın infazda ne kadarının yatılacağı, ehliyet ve memuriyete etkisi. Kullanma suçunun erteleme ve tedavi süreci için Uyuşturucu Kullanma Cezası yazımıza, ticaret suçunun genel çerçevesi için Uyuşturucu Ticareti Suçu (TCK 188) makalesine bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- 188 ile 191 arasındaki fark nedir?
- Mahkeme ticareti hangi delillere bakarak kabul eder?
- Birlikte alma, birlikte kullanma ve bir kez verme
- Uyuşturucu ticareti cezası ne kadar?
- Etkin pişmanlık: kimi, ne zaman söylemek gerekir?
- Gözaltı, tutuklama ve itiraz
- Telefon, arama ve dijital deliller
- HAGB ve erteleme mümkün mü?
- Cezanın yatarı: koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik
- Ehliyet, memuriyet ve sicil sonuçları
- Hakkınızda soruşturma varsa adım adım ne yapmalısınız?
- Sık yapılan hatalar
- Ne zaman avukata ihtiyaç duyulur?
188 ile 191 arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: İki maddede de "satın alma, kabul etme, bulundurma" fiilleri geçer; farkı yaratan, 191. maddedeki "kullanmak için" amacıdır. Kanun, kullanmak için uyuşturucu satın alan, kabul eden, bulunduran ya da kullanan kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörür ve bu suçta soruşturma aşamasında beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir (TCK m. 191/1-2). Erteleme süresince en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır ve yükümlülüklere uyulursa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (TCK m. 191/3, 191/7).
Ticaret suçu ise maddeyi ruhsatsız olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiyi kapsar ve on yıldan az olmamak üzere hapis ile adli para cezası gerektirir (TCK m. 188/3). Görüldüğü gibi "bulundurmak" iki maddede de vardır. Bu yüzden aynı torba, kullanım amacı kabul edilirse 191, başkasına verme amacı kabul edilirse 188 dosyasına dönüşür.
Kanun bu ayrım için bir gram sınırı koymaz. Kovuşturmada fiilin yalnızca kullanma suçu kapsamında kaldığı anlaşılırsa, mahkeme 191. maddenin kurallarına göre hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verir (TCK m. 191/8). Bu hüküm, ticaret iddiasıyla açılmış bir davanın kullanma suçu olarak sonuçlanabileceğini açıkça kabul eder.
Mahkeme ticareti hangi delillere bakarak kabul eder?
Kısa cevap: Mahkeme tek bir işarete değil, delillerin bütününe bakar; kullanıcı olmanız tek başına sizi ticaret suçlamasından kurtarmaz, satış yaptığınızı gösteren somut bir delil yoksa da yalnızca miktar ticareti ispat etmez. Hâkim, duruşmada tartışılmış ve hukuka uygun elde edilmiş delillere göre vicdani kanaatini oluşturur (CMK m. 217).
Uygulamada ticaret yönünde değerlendirilen başlıca göstergeler şunlardır:
- Maddenin satışa hazır küçük paketlere bölünmüş olması, hassas terazi, kilitli poşet gibi malzemeler.
- Üst aramasında veya evde gelirle açıklanamayan nakit para, hesaplara açıklanamayan para girişleri.
- Telefon yazışmaları, fiyat ve buluşma yeri konuşmaları, iletişim tespiti kayıtları.
- Fiziki takip tutanakları, alışveriş anına ilişkin görüntüler.
- Maddeyi sizden aldığını söyleyen kişilerin beyanları.
Kullanım yönünde değerlendirilen göstergeler ise kişinin kullanıcı olduğunu gösteren kan, idrar veya saç testi sonuçları, kişisel kullanım sınırları içinde kalan miktar, maddenin paketlenmemiş olması ve satışa dair hiçbir yazışma, tanık ya da para hareketinin bulunmamasıdır. Hiçbir gösterge tek başına kesin sonuç doğurmaz. Suçun işlendiği sabit olmazsa beraat kararı verilir (CMK m. 223/2-e). Haberlerde ve dilekçelerde geçen "delil yetersizliğinden beraat" ifadesi bu durumu anlatır.
Birlikte alma, birlikte kullanma ve bir kez verme
Kısa cevap: Uyuşturucuyu başkasına vermek, para almasanız da ticaret suçunun hareketleri arasında sayılır (TCK m. 188/3). Arkadaşınıza "bir kere" vermeniz veya ikram etmeniz bu nedenle 188. madde kapsamında değerlendirilebilir.
Birlikte para toplanıp alınan ve birlikte kullanılan maddede durum daha tartışmalıdır. Bu hâllerde mahkemeler, maddeyi kimin aldığına, payların nasıl ayrıldığına ve kişilerin gerçekten ortak kullanım için bir araya gelip gelmediğine bakar. Sonuç olaya göre değiştiği için ifadede olayı ilk andan itibaren doğru ve tutarlı anlatmak önemlidir. Gerçeğe aykırı bir "paylaşım" anlatımı, sonradan aleyhinize ticaret delili gibi okunabilir.
Uyuşturucu ticareti cezası ne kadar?
Kısa cevap: Temel ceza on yıldan başlayan hapis ve adli para cezasıdır; madde çocuğa verilmiş veya satılmışsa hapis cezası on beş yıldan az olamaz (TCK m. 188/3). Bu maddede 2026'da bir değişiklik yapılmamıştır.
- Madde türü ve yer: Eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid veya amfetamin ve türevleri söz konusuysa ya da fiil okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin yakınındaki umuma açık yerlerde işlenmişse ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 188/4).
- Kişi sayısı ve örgüt: Suç üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenmişse ceza yarı oranında, bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bir kat artırılır (TCK m. 188/5).
- Reçeteli ilaçlar: Satışı reçeteye bağlı olup uyuşturucu etkisi doğuran maddelerde de aynı hükümler uygulanır; ancak ceza yarısına kadar indirilebilir (TCK m. 188/6).
- Fail çocuksa: Fiil sırasında on iki ile on beş yaş arasındakilerin cezasının yarısı indirilir ve her fiil için hapis cezası dokuz yıldan fazla olamaz; on beş ile on sekiz yaş arasındakilerin cezasının üçte biri indirilir ve hapis cezası on beş yıldan fazla olamaz (TCK m. 31).
Mahkeme ayrıca takdiri indirim nedenlerini değerlendirir; bu indirim altıda bire kadardır (TCK m. 62). Etkin pişmanlık indirimi ise aşağıda anlatılan ayrı bir kurumdur.
Etkin pişmanlık: kimi, ne zaman söylemek gerekir?
Kısa cevap: Sonucu belirleyen zamanlamadır. Resmî makamlar suçu öğrenmeden önce yapılan ve sonuç veren bildirim cezayı tamamen ortadan kaldırabilir; suç öğrenildikten sonraki gönüllü yardım ise cezayı yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirir (TCK m. 192).
- Ticarete katılan kişi, makamlar haber almadan önce: Diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı veya üretildiği yerleri bildirir ve bu bilgi ortakların yakalanmasını ya da maddenin ele geçirilmesini sağlarsa cezaya hükmolunmaz (TCK m. 192/1).
- Kullanıcı, makamlar haber almadan önce: Maddeyi kimden, nerede ve ne zaman aldığını bildirip satıcının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa cezaya hükmolunmaz (TCK m. 192/2).
- Suç öğrenildikten sonra: Gönüllü olarak suçun ortaya çıkmasına ve fail ya da ortakların yakalanmasına hizmet eden kişinin cezası dörtte birden yarısına kadar indirilir (TCK m. 192/3).
- Tedavi başvurusu: Kullanıcı, kullanma suçundan soruşturma başlamadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşuna başvurup tedavi isterse cezaya hükmolunmaz (TCK m. 192/4). Bu imkân ticaret suçunu kapsamaz.
İndirim için yalnızca isim vermek yetmez. Verilen bilginin gerçekten bir yakalamaya veya ele geçirmeye hizmet etmesi gerekir. Bilginin ne zaman, hangi tutanakla kayda geçtiği de sonradan tartışma konusu olur; bu nedenle beyanın ifade tutanağına eksiksiz yazdırılması önemlidir.
Gözaltı, tutuklama ve itiraz
Kısa cevap: Uyuşturucu ticareti, kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeninin var sayılabildiği katalog suçlar arasındadır; ancak bu tutuklamayı zorunlu kılmaz (CMK m. 100/3-a-9).
- Gözaltı: Yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı bu süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir (CMK m. 91).
- Müdafi: Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda istem aranmadan müdafi görevlendirilir (CMK m. 150/3). Ticaret suçunun alt sınırı on yıl olduğu için bu dosyalarda avukat yardımı zorunludur.
- Tutuklama kararı: Kararda kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni, ölçülülük ve adli kontrolün neden yetersiz kalacağı somut olgularla gösterilmelidir (CMK m. 101/2). Tutuklama yerine adli kontrol de uygulanabilir (CMK m. 109).
- İtiraz: Tutuklama kararına, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m. 101/5, 268).
Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu ticaretinde gözaltındaki şüphelinin avukatla görüşmesi, savcının istemi ve hâkim kararıyla yirmi dört saat kısıtlanabilir; bu sürede ifade alınamaz (CMK m. 154/2).
Telefon, arama ve dijital deliller
Kısa cevap: Telefonunuzdaki yazışmalar ve görüntüler delil olabilir; ancak delilin hukuka uygun yollarla elde edilmiş olması gerekir. Hukuka aykırı elde edilen delil, ortaya konulması istendiğinde reddolunur ve hükme esas alınamaz (CMK m. 206/2-a, 217/2).
- Ev ve iş yeri araması: Konutta, iş yerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama ancak hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir (CMK m. 119/1). Arama karar veya emrinde fiil, aranacak yer ve geçerlilik süresi gösterilir.
- Telefon ve bilgisayar incelemesi: Hâkim kararı, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı kararı gerekir; savcı kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur (CMK m. 134/1). Anayasa Mahkemesi bu maddeyi iptal etmiştir; iptal 25 Şubat 2027'de yürürlüğe girecektir ve o tarihe kadar mevcut kural uygulanır.
- İletişimin dinlenmesi ve teknik takip: Uyuşturucu ticareti, iletişimin dinlenmesi ve kayda alınması ile teknik araçlarla izlemenin mümkün olduğu suçlar arasındadır (CMK m. 135, 140). Bu tedbirler hâkim kararına ve başka suretle delil elde edilememesi şartına bağlıdır.
Arama tutanağında kimlerin hazır bulunduğu, el konulan cihazın imajının alınıp alınmadığı ve size bir kopya verilip verilmediği savunma için önemlidir. Dijital delillerin ayrıntıları için Ev Araması, El Koyma ve Dijital Delil yazımıza bakın.
HAGB ve erteleme mümkün mü?
Kısa cevap: Ticaret suçundan verilen mahkûmiyette hükmün açıklanmasının geri bırakılması pratikte mümkün değildir; çünkü HAGB yalnızca iki yıl veya daha az hapis cezasında uygulanabilir (CMK m. 231/5). Hapis cezasının ertelenmesi de kural olarak aynı sınıra bağlıdır; fiil sırasında on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde erteleme sınırı üç yıldır (TCK m. 51/1). Bu nedenle çocuk sanıklarda yaş indirimi ve etkin pişmanlık birlikte uygulandığında erteleme ihtimali ayrıca değerlendirilmelidir.
HAGB, 12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026'dan itibaren yeniden düzenlenmiştir: denetim süresi beş yıldır, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması ve zararın giderilmesi aranır (CMK m. 231/6-8). Bu değişiklik ticaret suçlarında sonucu değiştirmez, çünkü on yıllık alt sınır indirimlerden sonra da çoğu durumda iki yılın üzerinde kalır. HAGB yolunun açık olduğu tek durum, mahkemenin fiilin yalnızca kullanma suçu olduğuna karar vermesidir (TCK m. 191/8).
Cezanın yatarı: koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik
Kısa cevap: Uyuşturucu ticaretinden süreli hapis cezası alan yetişkin, cezasının dörtte üçünü cezaevinde iyi hâlli geçirdiğinde koşullu salıverilebilir (5275 sayılı Kanun m. 108/9). Bu oran, genel kural olan yarı oranından daha ağırdır.
- Örnek: On yıl hapis cezasında koşullu salıverilme eşiği yedi buçuk yıldır. Denetimli serbestlik şartları oluşursa bu sürenin son bir yılı cezaevi dışında, denetimli serbestlik altında geçirilebilir.
- Örgüt veya tekerrür: Oranı üçte ikiden fazla olan suçlarda kendi oranları uygulanır (m. 107/4, 108/1). Bu nedenle ticaret suçunda örgüt veya tekerrür hâlinde de oran dörtte üç olarak kalır.
- Çocuklar: Ticaret suçundan mahkûm olan çocuklar cezalarının üçte ikisini çektiklerinde koşullu salıverilebilir (m. 107/2-g). 7593 sayılı Kanunla değişip 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren metne göre, on beş yaşını dolduruncaya kadar cezaevinde geçirilen bir günün iki gün sayılması kuralı uyuşturucu ticareti suçunda uygulanmaz (m. 107/5).
- Eski tarihli suçlar: 28 Haziran 2014'ten önce işlenen ticaret suçlarında oran üçte iki olarak uygulanır (geçici m. 9/4).
- Denetimli serbestlik: Açık cezaevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlü, talebiyle cezasının kalan kısmını denetimli serbestlikle geçirebilir. 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda ayrıca, koşullu salıverilmeye kadar cezaevinde geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin, beş günden az olmamak üzere, cezaevinde geçirilmiş olması gerekir (m. 105/A/1; geçici m. 11).
- 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar: Geçici 10. maddenin altıncı fıkrası, örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar gibi sayılan istisnalar dışında, açık cezaevine ayrılma ve denetimli serbestlikten belirli şartlarla üç yıl erken yararlanma imkânı tanır. Uyuşturucu ticareti bu istisnalar arasında sayılmamıştır.
Kişisel hesap; tutuklulukta geçen sürenin mahsubu, açık cezaevine ayrılma şartları, disiplin durumu ve birden fazla cezanın toplanması gibi etkenlerle değişir. Kesin tarihi infaz savcılığının düzenlediği müddetname gösterir. Genel kurallar için İnfaz ve Koşullu Salıverilme Hesabı yazımıza bakın.
Ehliyet, memuriyet ve sicil sonuçları
Kısa cevap: Adli sicilinde 188, 190 veya 191. maddeden hüküm giydiğine dair kayıt bulunan kişi sürücü belgesi alamaz; belge alındıktan sonra bu suçlardan mahkûmiyet olursa belge, şart yeniden sağlanıncaya kadar geri alınır (KTK m. 41).
- Uyuşturucu etkisinde araç kullanma: Uyuşturucu aldığı tespit edilen sürücünün belgesi iptal edilir; yeniden belge alabilmek için iptalden itibaren en az beş yıl geçmesi, idari para cezalarının ödenmesi, psiko-teknik değerlendirme ve sağlık kurulu raporu gerekir (KTK m. 48/8). Bu fıkra 7574 sayılı Kanunla 2026'da yeniden düzenlenmiştir.
- Memuriyet: Kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûm olan kişi devlet memurluğuna alınamaz (657 sayılı Kanun m. 48/A-5). Ticaret suçundaki ceza bu sınırın üzerindedir.
Hakkınızda soruşturma varsa adım adım ne yapmalısınız?
- Gözaltında ifade vermeden önce avukatınızla görüşün; bu dosyalarda müdafi zorunludur. Susma hakkınızı kullanabilirsiniz.
- Kullanıcıysanız bunu ilk ifadeden itibaren tutarlı biçimde söyleyin ve tıbbi tetkik isteyin; kullanım geçmişini gösteren sağlık kayıtlarını toplayın.
- Arama ve el koyma tutanaklarının bir örneğini isteyin; cihaz kopyası verildiyse saklayın.
- Etkin pişmanlık düşünüyorsanız bunu avukatınızla konuşun; bilginin doğru ve somut olması gerekir, aksi hâlde başka suç sorumlulukları doğabilir.
- Tutuklama kararına iki haftalık süre içinde itiraz edin; adli kontrol için somut gerekçe sunun (iş, aile, sabit adres).
- İddianameden sonra delillerin ticareti mi kullanımı mı gösterdiğini ayrıntılı tartışın; bilirkişi raporlarına süresinde itiraz edin.
Sık yapılan hatalar
- "Az miktar olduğu için kullanma sayılır" diye düşünüp ifadede rahat davranmak; miktar tek ölçüt değildir.
- Arkadaşlara "ikram ettim" veya "paylaştım" demek; başkasına vermek ticaretin hareketlerindendir.
- Etkin pişmanlık için doğrulanamayan isimler vermek; indirim ancak sonuç doğuran yardımda uygulanır.
- Tutuklamaya itiraz süresini kaçırmak veya genel kalıp dilekçeyle itiraz etmek.
- Yatarı hesabında genel yarı oranını esas almak; ticaret suçunda oran dörtte üçtür.
- Uyuşturucu etkisindeyken araç kullanmanın ayrıca belge iptaline yol açtığını bilmemek.
Ne zaman avukata ihtiyaç duyulur?
Uyuşturucu ticareti suçlamasında kanun, istem aranmadan müdafi görevlendirilmesini öngörür; yani avukat, ifadenin ilk anından itibaren sürecin parçasıdır. Suçun 188 mi 191 mi olduğunun tartışılması, etkin pişmanlığın zamanlaması, tutuklamaya itiraz ve infaz hesabı teknik konulardır. Kendi avukatınızı seçmek isterseniz baro ve diğer resmî yollar Avukata Ulaşma Yolları sayfasında anlatılmıştır.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 31, 51, 62, 188, 191, 192
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 91, 100, 101, 109, 119, 134, 135, 140, 150, 154, 206, 217, 223, 231, 268
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, m. 105/A, 107, 108, geçici m. 9, 10, 11
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, m. 41, 48
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, m. 48
- Resmî Gazete, 25 Mayıs 2026, sayı 33264: Anayasa Mahkemesinin 12/2/2026 tarihli ve E.2023/128, K.2026/36 sayılı Kararı
- 7589 sayılı Kanun, Resmî Gazete 31 Temmuz 2026
- 7593 sayılı Kanun, Resmî Gazete 18 Ağustos 2026