Ceza ve soruşturma alanında “şikâyet, uzlaşma ve önödeme” başlığı altında 20 kısa soru ve cevap. Her cevabın dayandığı kanun maddesi yanında gösterilir. Örnek sorular: Şikâyete bağlı suçta şikâyet süresi ne kadardır? Hakaret şikâyeti için süre en fazla ne kadar olabilir? Birkaç mağdurdan biri süreyi kaçırırsa diğerlerinin hakkı da biter mi?
Şikâyet, uzlaşma ve önödeme
Şikâyete bağlı suçta şikâyet süresi ne kadardır?
Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğin günden başlar; zamanaşımı süresini geçmemesi gerekir.
Hakaret şikâyeti için süre en fazla ne kadar olabilir?
Hakaret suçunda şikâyet süresi, kural olarak fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğin günden altı aydır; ancak her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.
Birkaç mağdurdan biri süreyi kaçırırsa diğerlerinin hakkı da biter mi?
Hayır. Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden biri altı aylık süreyi geçirirse bundan dolayı diğerlerinin hakları düşmez. Her şikâyet hakkı sahibinin süresi kendi bilgisine göre ayrı değerlendirilir.
Şikâyetimden vazgeçersem dava düşer mi?
Kovuşturması şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür. Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz.
Bir sanık hakkındaki şikâyetten vazgeçmek diğer sanıkları da kapsar mı?
İştirak hâlinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme diğerlerini de kapsar. Ancak kanunda aksi yazılmadıkça vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez.
Şikâyetten vazgeçince tazminat davası açabilir miyim?
Kamu davasının düşmesi, mağdurun şikâyetten vazgeçmesinden ileri gelmiş ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa artık hukuk mahkemesinde de dava açılamaz. Bu yüzden vazgeçme dilekçesini dikkatli yaz.
Suç ihbarını veya şikâyetimi nereye yapabilirim?
Suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Yazılı olabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan şikâyet ilgili başsavcılığa gönderilir.
Önödeme nedir, dava açılmasını önler mi?
Yalnızca adli para cezası veya üst sınırı altı ayı aşmayan hapis cezası gerektiren suçlarda fail, savcılık tebliği üzerine on gün içinde belirlenen miktarı ve soruşturma giderlerini öderse kamu davası açılmaz. Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariçtir.
Önödemeyi taksitle ödeyebilir miyim?
Evet. Fail on gün içinde talep ederse önödeme tutarının birer ay ara ile üç eşit taksit hâlinde ödenmesine Cumhuriyet savcısı karar verebilir. Taksitler süresinde ödenmezse önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir.
Önödeme yapmak mağdurun tazminat hakkını ortadan kaldırır mı?
Hayır. Önödeme nedeniyle kamu davasının açılmaması veya ortadan kalkması kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez. Mağdur zararını ayrıca isteyebilir.
Uzlaşma hangi suçlarda uygulanır?
Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma girişiminde bulunulur. Ayrıca şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın kasten yaralama (basit hâli), taksirle yaralama, tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık, dolandırıcılık gibi bazı suçlar da kapsamdadır.
Hakaret suçunda uzlaşma yoluna gidilebilir mi?
Hayır. Kanun, hakaret suçunda (TCK madde 125) uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini belirtir. Hakaret suçu için ayrıca önödeme hükümleri öngörülmüştür; kanundaki istisnalara dikkat etmek gerekir.
Uzlaşma teklifine ne kadar sürede cevap vermeliyim?
Uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren yedi gün içinde kararını bildirmeyen şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören teklifi reddetmiş sayılır. Bu süreyi kaçırmamak için tebligatı hemen incele.
Uzlaştırma işlemleri ne kadar sürer?
Uzlaştırmacı, dosya örnekleri kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez daha uzatabilir.
Uzlaşma görüşmesinde söylediklerim aleyhime delil olur mu?
Hayır. Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz. Müzakereler gizli yürütülür.
Uzlaşma sağlanırsa ne olur?
Uzlaşma sonucunda şüpheli edimini derhâl yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edim ileri tarihe bırakılır veya taksitlendirilirse kamu davasının açılması ertelenir. Uzlaşmaya uyulmazsa kamu davası açılır.
Uzlaşma girişimi sonuçsuz kalırsa tekrar uzlaşma teklif edilir mi?
Hayır. Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması hâlinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez. Ancak teklif reddedilmiş olsa bile taraflar, uzlaştıklarını gösteren belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar savcılığa başvurabilir.
Birden çok sanık varsa uzlaşma herkesi kapsar mı?
Hayır. Aralarında iştirak ilişkisi olsun veya olmasın birden çok kişi tarafından işlenen suçlarda ancak uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır. Uzlaşmayı kabul etmeyen sanık bu hükümden yararlanamaz.
Birden çok mağdurlu suçta uzlaşma için ne gerekir?
Birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine sebep olan suçtan dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir.
Uzlaşma sürerken zamanaşımı işler mi?
Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve uzlaştırmacının raporunu uzlaştırma bürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez.
Bu konuda sık sorulanlar
Kamu görevlisine sosyal medyada hakaret önödeme kapsamında mı?
Hayır. 7571 sayılı Kanunla hakaret suçu önödeme kapsamına alındı, ancak kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret bunun dışında bırakıldı. Bu hâlde soruşturma şikâyete de bağlı değildir. Ayrıntılı yazı
Basit yaralamada şikâyet süresi ne kadar?
Basit yaralama şikâyete bağlı olduğundan fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlayarak altı ay içinde şikâyet etmeniz gerekir. Süre geçerse soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Temel kasten yaralama ve nitelikli hâller şikâyete bağlı olmadığı için bu süre onlarda uygulanmaz. Ayrıntılı yazı
Şimdi ne yapabilirsin?
- Olayına uyan soruyu bul ve cevabın dayandığı maddeyi resmî metinden oku.
- Tarihleri, belgeleri ve tebligatları not et; süreler olay tarihine göre değişir.
- Dosyana özel sonuç için ilgili alanda çalışan bir avukatla görüş.
Neye dikkat etmelisin?
- Türkiye hukuku kapsamında genel bilgilendirme içerir; dosyanın tarihleri ve özel koşulları sonucu değiştirebilir.
- Cevaplar kanun metninin genel kuralını anlatır. Süreleri ve istisnaları resmî metinden ve olay tarihine göre ayrıca kontrol et.
Ne zaman avukatla görüşmelisin?
Karar veya tebligat aldıysan, bir belge imzalayacaksan ya da hangi yolun uygulanacağını ayıramıyorsan ilgili alanda avukatla görüş.
İşini kolaylaştıracak araçlar
- Ceza dosyamda hangi adımı atmalıyım?
- Gelen tebligatı nasıl okuyabilirim?
- İlk görüşme dosyamı hazırla
- Belgemde ne yazıyor?
Dayanaklar ve resmî kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi KanunuMevzuat Bilgi Sistemim.158 · m.253 · m.255
- 5237 sayılı Türk Ceza KanunuMevzuat Bilgi Sistemim.73 · m.75
İlgili konular
- Suç duyurusu ve şikâyet nasıl yapılır?
- Uzlaştırma ve alternatif ceza usulleri
- Ceza ve soruşturma: uygulama, belgeler ve ayrıntılı sorular
Genel bilgidir; hukuki görüş değildir. Yayın ilkeleri