6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru kişileri korur; koruma kararını en kolay ulaşabileceğiniz yerin hâkiminden, mülki amirden veya kolluk biriminden isteyebilirsiniz ve koruyucu tedbir kararı için şiddetin delili veya belgesi aranmaz (m. 1 ve 8). Hâkim şiddet uygulayanın evden uzaklaştırılmasına, yaklaşma yasağına, iletişimle rahatsız etmemesine ve silahlarını teslim etmesine karar verebilir (m. 5). Karar ilk defasında en çok altı ay için verilir; karara iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir ve karara aykırı davranan hakkında zorlama hapsine hükmedilir (m. 8, 9 ve 13). Başvuru için harç ya da masraf ödenmez (m. 20).
Bu yazı Koruma Kanunu'nun kimleri koruduğunu, şiddetin neleri kapsadığını, koruma kararının nasıl istendiğini, mülki amirin, hâkimin ve kolluğun hangi tedbirleri verebildiğini, evden uzaklaştırma ve yaklaşma yasağını, çocuk ve nafaka konularını, kimlik ve adres gizliliğini, kararın süresini ve yenilenmesini, itiraz yolunu ve karar ihlal edildiğinde yapmanız gerekenleri anlatır.
Bu yazıda
- Kanun kimleri korur, şiddet neleri kapsar?
- Koruma kararı kimden, nasıl istenir, delil gerekir mi?
- Mülki amirin ve hâkimin verebileceği koruyucu tedbirler
- Şiddet uygulayana konan önleyici tedbirler: evden uzaklaştırma, yaklaşma yasağı, silah
- Gece veya acil durumda kolluk amirinin yetkisi
- Çocuk, nafaka ve velayet
- Kimlik gizliliği, sağlık, teknik takip ve ŞÖNİM
- Koruma kararı ne kadar sürer, yenilenir mi?
- Kararın tebliği ve itiraz
- Karara aykırılık ve zorlama hapsi
- Uzaklaştırma kararı ihlal edilirse ne yapmalısınız?
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
6284 sayılı Kanun kimleri korur, şiddet neleri kapsar?
Kanun, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru kişilerin korunması ve bu kişilere yönelik şiddetin önlenmesi için alınacak tedbirlere ilişkin usul ve esasları düzenler (m. 1).
Kanun şiddeti, kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle ya da acı çekmesiyle sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel hareketler, tehdit ve baskı ile özgürlüğün keyfî engellenmesi olarak tanımlar; sözlü şiddet de bu kapsamdadır (m. 2). Para vermemek veya çalışmanıza engel olmak da ekonomik şiddet tanımına girer. Şiddet mağduru, bu davranışlara doğrudan veya dolaylı maruz kalan ya da kalma tehlikesi bulunan kişiyi ve şiddetten etkilenen kişileri kapsar.
Evli olmak ya da aynı evde yaşamak koruma için şart değildir: ev içi şiddet, mağdur ile şiddet uygulayan aynı haneyi paylaşmasa da aile veya hanede ya da aile mensubu sayılan diğer kişiler arasında meydana gelebilir (m. 2). Dolayısıyla boşanmış eşten, ayrı yaşayan partnerden veya aileden gelen şiddet de kapsam içinde değerlendirilebilir.
Koruma kararı kimden, nasıl istenir, delil gerekir mi?
Tedbir kararı ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlilerinin ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir; en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir (m. 8). Pratikte karakola, kaymakamlığa veya aile mahkemesine başvurabilirsiniz. Şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesi varsa herkes bu durumu resmî makam veya mercilere ihbar edebilir; ihbarı alan kamu görevlileri kanun kapsamındaki görevlerini gecikmeksizin yerine getirmek ve diğer tedbirler için yetkilileri haberdar etmekle yükümlüdür (m. 7). Yani ihbar için mağdur olmak gerekmez.
- Delil: Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Önleyici tedbir kararı geciktirilmeksizin verilir; kararın verilmesi kanunun amacını tehlikeye sokacak şekilde geciktirilemez (m. 8).
- Masraf: Kanun kapsamındaki başvurulardan ve kararların icra ve infazı için yapılan işlemlerden yargılama giderleri, harç, posta gideri ve benzeri hiçbir ad altında masraf alınmaz (m. 20).
- Eşyalarınızı almak: Talep hâlinde kişisel eşya ve belgelerinizin kolluk marifetiyle teslimi sağlanır; bu talebi başvuruyla birlikte belirtmeniz yararlıdır (m. 8).
Delil aranmasa da ileride kararın uzatılması veya karşı tarafın itirazı gündeme gelirse yararlı olması için kayıtlarınızı saklayın. Başvurmadan önce şunları hazırlamak işinizi kolaylaştırır:
- Olayların tarihleri ve kısa bir kronolojisi
- Şiddet uygulayanın kimlik ve adres bilgileri, ortak çocuk varsa bilgileri
- Mesaj, ses kaydı, fotoğraf ve sağlık kuruluşu raporları
- Hangi tedbirleri istediğiniz: uzaklaştırma, yaklaşmama, barınma, kimlik gizliliği gibi
Mülki amirin ve hâkimin verebileceği koruyucu tedbirler
Mülki amir; korunan kişiye ve gerekiyorsa beraberindeki çocuklara uygun barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım, psikolojik, meslekî, hukukî ve sosyal rehberlik ve danışmanlık, hayatî tehlike hâlinde geçici koruma altına alma gibi tedbirlere karar verebilir (m. 3). Gerekli olması hâlinde çocukları olan korunan kişinin çalışma yaşamına katılımını desteklemek üzere, belgelendirilmek kaydıyla sınırlı süreli kreş imkânı da sağlanabilir. Barınma yeri sağlanan kişiler Bakanlığa ait veya gözetimindeki yerlere yerleştirilir; yetersizlik hâlinde geçici olarak başka kamu tesislerinde barındırılabilir (m. 3 ve 10). Sığınma evi talebini bu başvuruya ekleyebilirsiniz. Geçici maddi yardım tutarları kanunda asgari ücrete bağlı olarak belirlenir ve ödemeler şiddet uygulayandan tahsil edilir (m. 17); güncel tutarı ilgili müdürlükten öğrenin.
Hâkim ise işyerinin değiştirilmesine, evli kişi için müşterek yerleşim yerinden ayrı yerleşim yeri belirlenmesine, talep hâlinde tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasına ve hayatî tehlike varsa Tanık Koruma Kanunu hükümlerine göre kimlik ve bilgilerin değiştirilmesine karar verebilir (m. 4).
Şiddet uygulayana konan önleyici tedbirler
Hâkim, şiddet uygulayanın korunan kişiye yaklaşmamasına, müşterek konuttan uzaklaştırılmasına, iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesine, silahlarını teslim etmesine ve gerekirse tedaviye yönlendirilmesine karar verebilir (m. 5).
- Evden uzaklaştırma: Hâkim, şiddet uygulayanın müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılmasına ve müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesine karar verebilir (m. 5).
- Yaklaşma yasağı: Şiddet uygulayanın korunan kişilere, bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması tedbir olarak verilebilir; gerekli görülürse korunan kişinin yakınlarına, tanıklarına ve çocuklarına yaklaşmaması da istenebilir (m. 5).
- Telefon ve mesaj: Hâkim, şiddet uygulayanın korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesine karar verebilir; tehdit, hakaret, aşağılama veya küçük düşürme içeren söz ve davranışlardan kaçınması da istenebilir (m. 5).
- Silah: Bulundurulması veya taşınmasına kanunen izin verilen silahların kolluğa teslim edilmesine karar verilebilir; silah taşıması zorunlu bir kamu görevi ifa eden kişinin zimmetindeki silahı da kurumuna teslim etmesi istenebilir (m. 5).
- Alkol ve uyuşturucu: Şiddet uygulayanın korunan kişilerin bulundukları yerlerde alkol veya uyuşturucu kullanmamasına, bu maddelerin etkisindeyken yaklaşmamasına, bağımlıysa tedavisinin sağlanmasına karar verilebilir (m. 5).
Gece veya acil durumda kolluk amirinin yetkisi
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amirleri de bazı önleyici tedbirleri alabilir; kolluk amiri evrakı en geç kararı izleyen ilk işgünü içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim yirmi dört saat içinde onaylamazsa tedbirler kendiliğinden kalkar (m. 5). Barınma ve geçici koruma tedbirlerini de gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amirleri alabilir; bu durumda evrak en geç kararın alındığı tarihi izleyen ilk işgünü içinde mülki amirin onayına sunulur ve kırk sekiz saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar (m. 3). Gece olay yaşıyorsanız hâkim olmasa da polis acil tedbir alabilir; acil durumda 112 Acil Çağrı Merkezini arayabilirsiniz.
Çocuklar, nafaka ve velayet
Çocuklarla ilgili daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kararı varsa hâkim, kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına veya tümüyle kaldırılmasına karar verebilir. Hâkim ayrıca Çocuk Koruma Kanunu'ndaki koruyucu ve destekleyici tedbirler ile Medeni Kanun'a göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki kurulması hakkında da karar vermeye yetkilidir (m. 5).
Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlayan veya katkıda bulunan kişiyse ve Medeni Kanun'a göre nafakaya hükmedilmemişse hâkim, şiddet mağdurunun yaşam düzeyini gözeterek talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir (m. 5). Nafakaya karar verilirse kararın örneği resen icra müdürlüğüne gönderilir; borçlunun Sosyal Güvenlik Kurumu bağlantısı varsa nafaka, korunan kişinin başvurusu aranmaksızın aylık, maaş veya ücretinden icra müdürlüğünce tahsil edilir (m. 18).
Kimlik gizliliği, sağlık, teknik takip ve ŞÖNİM
- Gizlilik: Gerekli görülürse tedbir kararıyla birlikte, talep üzerine veya resen korunan kişi ve diğer aile bireylerinin kimlik ve adres bilgileri tüm resmî kayıtlarda gizli tutulur ve tebligat için ayrı bir adres belirlenir; bilgileri hukuka aykırı biçimde açıklayan hakkında Türk Ceza Kanunu uygulanır (m. 8).
- Sağlık güvencesi: Koruyucu tedbir kararı verilen kişilerden genel sağlık sigortalısı olmayan ve bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamına girmeyenler, bu durum sürdüğü sürece gelir testine tabi tutulmaksızın genel sağlık sigortalısı sayılır (m. 19).
- Elektronik takip: Tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararıyla teknik araç ve yöntemler kullanılabilir; ancak bu yolla kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz (m. 12).
- ŞÖNİM: Bakanlık tarafından kurulan ve haftanın yedi günü yirmi dört saat esasıyla çalışan Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri, tedbirlerin uygulanmasını izler, barınma, geçici maddi yardım ve sağlık hizmetlerini koordine eder, korunan kişiye rehberlik ve danışmanlık sunar ve şiddet uygulayan için öfke kontrolü gibi programlar yürütür (m. 2, 14 ve 15).
Koruma kararı ne kadar sürer, yenilenir mi?
Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Şiddet veya şiddet tehlikesinin devam edeceği anlaşılırsa resen, korunan kişinin ya da Bakanlık veya kolluk görevlilerinin talebi üzerine tedbirlerin süresi veya şekli değiştirilebilir, tedbirler kaldırılabilir ya da aynen devam ettirilebilir (m. 8).
Kanun, altı ay dolunca kararın otomatik olarak yenileneceğini söylemez; devam kararı verilebilmesi için tehlikenin sürdüğünün anlaşılması gerekir. Bu yüzden süre dolmadan, tehlikenin devam ettiğini gösteren olayları ve belgeleri sunarak başvurmanız önemlidir. Delil aranmasa da ihlalleri ve yeni olayları belgelemeniz yenileme talebinizi güçlendirir.
Kararın tebliği ve itiraz
Tedbir kararı korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir; tedbir talebinin reddine ilişkin karar ise yalnızca korunan kişiye tebliğ edilir. Tebliğde şiddet uygulayana, kararın aksine hareket edilirse zorlama hapsi uygulanacağı da ihtar edilir. Kararın ilgililere tefhim veya tebliğ edilmemesi, kararın uygulanmasına engel teşkil etmez (m. 8 ve 10).
Kararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ilgililer tarafından aile mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz mercii kararını bir hafta içinde verir ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (m. 9). Tedbir talebiniz reddedildiyse aynı süre içinde itiraz edebilirsiniz. Tebliğ tarihini mutlaka not edin. İtiraz süresince karar geçerlidir; uyulması gerekir.
Karara aykırılık ve zorlama hapsi
Hakkında tedbir kararı verilen şiddet uygulayan, kararın gereklerine aykırı hareket ederse fiili bir suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur (m. 13). Aykırılığın her tekrarında zorlama hapsinin süresi on beş günden otuz güne kadardır; ancak zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez. Zorlama hapsine ilişkin kararlar Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir ve Bakanlığın ilgili il ve ilçe müdürlüklerine bildirilir (m. 13). Fiil ayrıca suç oluşturuyorsa suç duyurusu da yapılabilir.
Geçici koruma ve önleyici tedbir kararlarının yerine getirilmesinden, hakkında karar verilen kişinin yerleşim yeri veya bulunduğu ya da tedbirin uygulanacağı yer kolluk birimi görevli ve yetkilidir; kararlar Bakanlığın il ve ilçe müdürlüklerine bildirilir (m. 10).
Uzaklaştırma kararı ihlal edilirse ne yapmalısınız?
- Önce güvenliğiniz: İhlal sürüyorsa güvenliğinizi önceleyin ve kolluğa haber verin; kolluk birimi kararın yerine getirilmesinden görevli ve yetkilidir (m. 10).
- Delilleri saklayın: Karar örneğini, ihlalin zamanını, yerini ve varsa mesaj, arama kayıtlarını ve tanıkları not edin. Bu kayıtlar hem zorlama hapsi hem de tedbirin değiştirilmesi başvurusu için işe yarar.
- İhlali bildirin: Eve yaklaşma veya mesaj atma gibi ihlalleri kolluğa veya Cumhuriyet başsavcılığına bildirin; kararın gereklerine aykırı hareket eden hakkında hâkim kararıyla zorlama hapsi uygulanır (m. 13).
- Tedbirin güncellenmesini isteyin: Şiddet tehlikesi sürüyorsa tedbirin süresi veya şekli değiştirilebilir ya da aynen devam ettirilebilir; ihlali gösteren belgelerle bu talebi yapın (m. 8).
- Süreleri kaçırmayın: Karara itiraz için iki hafta süre vardır (m. 9); altı aylık sürenin bitimini de takip edin.
Sık yapılan hatalar
- Delil yok diye başvurmaktan vazgeçmek; kanun, koruyucu tedbir için delil veya belge aramaz.
- Şiddeti yalnızca fiziksel saymak; psikolojik, sözlü ve ekonomik şiddet de kapsam içindedir.
- Başvuruyu yalnızca mahkemeye yapılabilir sanmak; kolluk veya mülki amirden de talep edilebilir.
- Kimlik ve adres gizliliği, eşyaların kolluk eşliğinde alınması gibi talepleri başvuru sırasında belirtmemek.
- Tedbirin altı ay sonunda kendiliğinden yenileneceğini sanmak ve süre dolmadan yeniden başvurmamak.
- İki haftalık itiraz süresini ve tebliğ tarihini kaçırmak.
- Tebliğ edilmedi diye kararın uygulanmayacağını düşünmek; tebliğ edilmemesi uygulamaya engel değildir.
- Karara aykırı davranışı tarih, saat ve kanıtla kayda geçirmeden geçiştirmek.
Acil tehlike hâlinde kolluğa başvurun; itiraz ve süre yenileme gibi hukuki süreçlerde ise dilekçenizi ve belgelerinizi bir avukatla birlikte hazırlamanız yararlı olur. Şiddetin ceza yönü için kasten yaralama ve ısrarlı takip yazılarımıza da bakabilirsiniz.