Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya birliğe ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlık olursa eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkimin müdahalesini isteyebilir (TMK m. 195). Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa koruma için boşanma davası açmanız ya da boşanmanın bitmesini beklemeniz gerekmez; koruyucu ve önleyici tedbirler 6284 sayılı Kanun kapsamında bağımsız olarak istenebilir (m. 1, 3-5, 8). Acil tehlikede 112'yi veya kolluğu arayın.
Bu yazı, evlilik birliğinin korunması için hâkimden isteyebileceklerinizi, ayrı yaşama hakkını, tasarruf yetkisinin sınırlanmasını, şiddet hâlinde koruma ve önleyici tedbirleri, başvuru yerini, tedbir süresini, itirazı ve karara aykırılığın sonuçlarını anlatır.
Bu yazıda
- Hâkimin müdahalesi ve uzlaştırma
- Geçim katkısı ve ayrı yaşama hakkı
- Tasarruf yetkisinin sınırlanması ve tapu şerhi
- Kararın değişmesi ve yetkili mahkeme
- Şiddet hâlinde koruma kararı
- Koruyucu ve önleyici tedbirler
- Tedbirin süresi, itiraz ve aykırılık
- Karar ihlal edilirse ne yapmalı?
- Adres gizleme ve ihbar
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Hâkimin müdahalesi ve uzlaştırma
Hâkim eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır, onları uzlaştırmaya çalışır ve eşlerin ortak rızasıyla uzman kişilerin yardımını isteyebilir; gerektiğinde eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen önlemleri alır (TMK m. 195). Bu yol, boşanma davası değildir; evlilik devam ederken ortaya çıkan somut sorunlar (geçim, konut, mal yönetimi) için kullanılır. Boşanma düşünüyorsanız sebepleri ve süreleri boşanma sebepleri yazımızdan inceleyebilirsiniz.
Geçim katkısı ve ayrı yaşama hakkı
Eşiniz geçime katılmıyorsa hâkim, ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler; bu katkı geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir (TMK m. 196). Eşin ev işlerini görmesi, çocuklara bakması ve diğer eşin işinde karşılıksız çalışması katkı miktarının belirlenmesinde dikkate alınır.
Eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir. Haklı sebebe dayanıyorsa hâkim, parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve mal yönetimine ilişkin önlemleri alır. Eşiniz haklı sebep olmadan sizden kaçınıyorsa veya ortak hayat başka bir sebeple olanaksız hâle gelmişse de benzer önlemleri isteyebilirsiniz (TMK m. 197). Ayrılırken konutun durumu için aile konutu yazısına bakın.
Tasarruf yetkisinin sınırlanması ve tapu şerhi
Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin istemiyle belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir (TMK m. 199). Eşiniz mallarını satıp harcıyorsa bu yoldan yararlanabilirsiniz. Hâkim taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini kaldırırsa, durumun tapu kütüğüne şerh edilmesine re'sen karar verir; bu, taşınmazın üçüncü kişilere devrini zorlaştırarak diğer eşi korur.
Kararın değişmesi ve yetkili mahkeme
Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse alınan önlemi kaldırır (TMK m. 200). Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemler konusunda yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir; yerleşim yerleri farklıysa ve ikisi de istemde bulunmuşsa ilk istemde bulunanın mahkemesi yetkilidir (TMK m. 201). Boşanma veya ayrılık davası açılırsa hâkim davanın devamı süresince barınma, geçim ve mal yönetimine ilişkin geçici önlemleri re'sen alır (TMK m. 169).
Şiddet hâlinde koruma kararı
6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların ve aile bireylerinin korunmasını amaçlar (m. 1). Tedbir kararı, ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir ve en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir (m. 8). Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz; önleyici tedbir kararı geciktirilmeksizin verilir. Yine de olayları ve varsa belgeleri anlatmanız süreci kolaylaştırır. Şiddet olayını herkes ihbar edebilir; ihbarı alan kamu görevlileri görevlerini gecikmeksizin yerine getirmekle yükümlüdür (m. 7).
Koruyucu ve önleyici tedbirler
Mülkî amir, korunan kişiye ve gerekiyorsa beraberindeki çocuklara uygun barınma yeri sağlanmasına karar verebilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bu tedbiri kolluk amirleri de alabilir (m. 3). Hâkim ise şiddet uygulayan hakkında şu önleyici tedbirlerden birine veya birkaçına karar verebilir (m. 5):
- Şiddet mağduruna karşı tehdit, hakaret veya aşağılamadan kaçınması.
- Müşterek konuttan derhâl uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsis edilmesi.
- Korunan kişilere, bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması; gerekirse yakınlarına, tanıklarına ve çocuklarına da yaklaşmaması.
- Önceki kişisel ilişki kararının refakatçi eşliğinde yapılması, sınırlanması veya kaldırılması.
- Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi.
Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyor veya buna katkıda bulunuyorsa, nafakaya hükmedilmemişse hâkim, talep edilmese bile mağdurun yaşam düzeyini göz önünde bulundurarak tedbir nafakasına hükmedebilir. Hâkim, bu Kanundaki tedbirlerle birlikte Çocuk Koruma Kanunundaki tedbirler ve Medeni Kanun hükümlerine göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar vermeye yetkilidir (m. 5). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amirinin verdiği önleyici tedbir, evrakın ilk işgünü içinde hâkimin onayına sunulur ve hâkimce yirmidört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar.
Tedbirin süresi, itiraz ve aykırılık
Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir; şiddet veya şiddet tehlikesinin devam edeceği anlaşılırsa süre veya şekil değiştirilebilir, tedbirler kaldırılabilir veya aynen devam edebilir (m. 8). Tedbir kararına karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz mercii kararını bir hafta içinde verir ve bu karar kesindir (m. 9).
Karara aykırı hareket eden şiddet uygulayan, fiilî bir suç oluştursa bile hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur; her tekrarda süre onbeş günden otuz güne kadardır ve toplam süre altı ayı geçemez (m. 13).
Karar ihlal edilirse ne yapmalı?
Karar örneğini, ihlalin zamanını, mesajları ve başvuru kayıtlarını saklayın ve ihlali yetkili birime bildirin. Doğrudan karşılaşmayla çözmeye çalışmayın. Çocuklara ilişkin görüşmelerde karar varsa ayrıca çocukla kişisel ilişki yazımıza bakın.
Adres gizleme ve ihbar
Gerekli bulunması hâlinde tedbir kararı ile birlikte, talep üzerine veya resen, korunan kişi ve diğer aile bireylerinin kimlik bilgileri ve adresleri tüm resmî kayıtlarda gizli tutulur ve tebligatlar için ayrı bir adres belirlenir; bu bilgileri hukuka aykırı biçimde ifşa eden hakkında Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri uygulanır (m. 8/6). Başvuruda riskin niteliğini açıkça belirtin.
Koruma kararı için başvuru adımları
- Güvenliğinizi sağlayın. Acil tehlikede 112'yi veya kolluğu arayın; en yakın güvenli yere ulaşın.
- En yakın yetkili makama başvurun. Tedbir talebi en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkimine, mülkî amire veya kolluk birimine yapılabilir.
- Olayı anlatın. Şiddetin ne zaman, nasıl uygulandığını, çocukların durumunu ve nelerden korkulduğunu açıkça belirtin; delil veya belge sunmak zorunda değilsiniz ancak mesaj, rapor gibi kayıtlar yardımcı olur.
- İhtiyacınıza uygun tedbirleri seçin. Barınma, konuttan uzaklaştırma, yaklaşmama, adres gizleme, tedbir nafakası gibi taleplerinizi yazın.
- Karar sonrası kayıt tutun. Karar örneğini saklayın, ihlalleri tarihleriyle kaydedin ve yetkili birime bildirin.
Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin medeni hukuk başvurularında ise yerleşim yeri mahkemesine başvurulur; geçim katkısı, ayrı yaşama ve tasarruf sınırı gibi talepler dilekçede ayrı başlıklarla gösterilir. Her iki yol da boşanma davasından bağımsız olarak kullanılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Boşanmayı beklemek: Koruma için boşanma davası açmak gerekmez.
- Delil yok diye başvurmamak: Koruyucu tedbir için delil veya belge aranmaz.
- İtiraz süresini kaçırmak: İtiraz tebliğden itibaren iki hafta içinde yapılır.
- İhlali kayda almamak: Mesaj ve zaman bilgisini saklayın.
- Tasarruf kısıtlamasını tapuya işletmemek: Taşınmazda şerh önem taşır.