Ceza davasında temyiz süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır; temyiz dilekçesi hükmü veren mahkemeye verilir (CMK m. 291). Süre içinde yapılan temyiz hükmün kesinleşmesini engeller (CMK m. 293). Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı alan kişi ise yargılama giderlerinden yalnızca kendi kusurundan ileri gelenleri öder (CMK m. 327).
Bu yazı hangi kararların temyiz edilebildiğini, temyiz sebeplerini ve Yargıtay incelemesini, bozma sonrasındaki süreci, yargılamanın yenilenmesini, eski hale getirmeyi, adli tatilin süreye etkisini ve yargılama giderlerinin kime yükleneceğini anlatır.
Bu yazıda
- Temyiz edilebilen ve edilemeyen kararlar
- Temyiz süresi, dilekçe ve sebepler
- Yargıtayın incelemesi, duruşma ve tebliğname
- Bozma sonrası: direnme, ceza artırılamaması, diğer sanıklara yarar
- Başsavcının itirazı, kanun yararına bozma
- Yargılamanın yenilenmesi ve tazminat
- Eski hale getirme ve adli tatil
- Yargılama giderleri: kim öder?
Hangi kararlar temyiz edilebilir?
Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir. Ancak beş yıl veya daha az hapis cezalarına ve adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar gibi kanunda sayılan kararlar temyiz edilemez (CMK m. 286).
İstisna: Temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsa bile hakaretin üçüncü fıkrası, Cumhurbaşkanına hakaret, silahlı örgüt ve bazı Terörle Mücadele ile Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu suçları gibi sayılan suçlarda bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilebilir (CMK m. 286/3). Önce istinaf aşaması için istinaf ve temyiz makalelerimize bakabilirsiniz.
Temyiz süresi, dilekçe ve sebepler
- Süre: Temyiz istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması yoluyla yapılır. Tutuklu sanık hakkında CMK m. 263 hükmü saklıdır (CMK m. 291).
- Sebep: Temyiz ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır; bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır. Temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini başvurusunda göstermek zorundadır ve sebep ancak hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir (CMK m. 288 ve 294).
- Kendiliğinden bozma sebepleri: Mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmemesi, yasaklı hâkimin hükme katılması, görevsiz mahkemenin davaya bakması, savcının yokluğunda duruşma yapılması, gerekçe içermeyen hüküm ve hukuka aykırı delile dayanılması gibi hâller, temyiz sebebinde gösterilmese de hukuka kesin aykırılık sayılır (CMK m. 289).
- Kesinleşmeyi engeller: Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller. Süre geçtikten sonra yapılmış veya temyiz edilemeyecek bir hüküm temyiz edilmişse hükmü veren mahkeme temyiz istemini reddeder; temyiz eden ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde Yargıtaydan karar isteyebilir (CMK m. 293 ve 296). Bkz. ceza kararı ne zaman kesinleşir.
Yargıtay incelemesi
- Tebliğname ve cevap: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen tebliğname, hükmü temyiz edenlere veya aleyhlerine sonuç doğurabilecek görüş içermesi hâlinde sanığa veya müdafiine ile katılana veya vekillerine tebliğ edilir. İlgili taraf tebliğden itibaren iki hafta içinde yazılı cevap verebilir (CMK m. 297/3).
- Duruşma: On yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerde Yargıtay, incelemelerini uygun görmesi hâlinde duruşma yoluyla yapabilir. Sanık tutukluysa duruşmaya katılmak isteminde bulunamaz. Duruşmada son söz her hâlde sanığındır (CMK m. 299 ve 300).
- İnceleme kapsamı: Yargıtay yalnız temyiz başvurusunda belirtilen hususlar ile temyiz istemi usule ilişkin noksanlardan kaynaklanmışsa başvuruda bunu belirten olaylar hakkında inceleme yapar. Hükmü etkileyecek hukuka aykırılık varsa hükmü bozar; yoksa temyiz isteminin esastan reddine karar verir (CMK m. 301 ve 302).
- Bozma gerekçesi: Bozma sebepleri ilamda ayrı ayrı gösterilir. Hüküm temyiz dilekçesindeki sebeplerle bozulursa, dilekçede açıklanmasa bile saptanan diğer hukuka aykırılıklar da gösterilir (CMK m. 302).
Bozmadan sonra ne olur?
- Direnme: Bozma kararı üzerine davaya yeniden bakan mahkeme ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini sorar. Mahkemenin bozmaya direnme hakkı vardır; direnme kararları ilgili daireye gönderilir, daire yerinde görmezse dosya Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderilir. Genel Kurulun kararına karşı direnilemez (CMK m. 307/1 ve 4).
- Ceza artırılamaz: Hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine Cumhuriyet savcısı ya da kanuni temsilci veya eş tarafından temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz (CMK m. 307/5).
- Diğer sanıklara yarar: Hüküm sanık lehine bozulmuşsa ve bu hususların temyiz isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanması olanağı varsa bu sanıklar da temyiz isteminde bulunmuşçasına hükmün bozulmasından yararlanırlar (CMK m. 306).
- Başsavcının itirazı: Yargıtay ceza dairelerinin yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararları hariç tüm kararlarına karşı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir. Sanık lehine itirazda süre aranmaz (CMK m. 308/1).
- Kanun yararına bozma: İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, yasal nedenleriyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından bozma istemini bildirir; Yargıtay ceza dairesi nedenleri yerinde görürse karar veya hükmü kanun yararına bozar (CMK m. 309).
Yargılamanın yenilenmesi
Kesinleşmiş ceza hükmü için yargılamanın yenilenmesi istenebilir. Duruşmada kullanılan sahte belge, yalan tanıklık, yeni olay veya deliller ya da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararıyla Sözleşme ihlalinin tespiti gibi sayılan hâllerde hükümlü lehine yeniden yargılama istenebilir; başvuru hükmü veren mahkemeye yapılır (CMK m. 311 ve 318).
- AİHM kararı: Ceza hükmünün Sözleşme ihlali suretiyle verildiğinin AİHM'in kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi hâlinde yargılamanın yenilenmesi, bu kararın kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir (CMK m. 311).
- İnfaz: Yenilenme istemi hükmün infazını ertelemez; ancak mahkeme infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir. Hükmün infaz edilmiş olması veya hükümlünün ölümü de yenileme istemine engel olmaz (CMK m. 312 ve 313).
- Tazminat: Yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilirse, önceki mahkûmiyetin tamamen veya kısmen infaz edilmesi nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararlar CMK'nın tazminata ilişkin 141 ilâ 144 üncü maddelerine göre tazmin edilir (CMK m. 323).
Ayrıntı için yargılamanın yenilenmesi ve ihlal kararı sonrası yeniden yargılama yazılarına bakabilirsiniz.
Süreyi kaçırdıysanız: eski hale getirme
Kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş kişi eski hale getirme isteminde bulunabilir. Dilekçe, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde, süreye uyulduğunda işlemi yapacak mahkemeye verilir; kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmemişse kişi kusursuz sayılır (CMK m. 40 ve 41). Eski hale getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir; reddine ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir. Dilekçe, kararın yerine getirilmesini durdurmaz; ancak mahkeme yerine getirmeyi erteleyebilir (CMK m. 42). Bkz. eski hale getirme.
Adli tatilde süreler
Ceza işlerini gören makam ve mahkemeler her yıl yirmi temmuzdan otuz bir ağustosa kadar çalışmaya ara verir. Adli tatile rastlayan süreler işlemez ve bu süreler tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzatılmış sayılır (CMK m. 331).
Yargılama giderleri: kim öder?
Yargılama giderleri; harçlar ve tarifesine göre ödenmesi gereken avukatlık ücretleri ile soruşturma ve kovuşturma evrelerinde yargılamanın yürütülmesi amacıyla Hazineden yapılan her türlü harcamalar ve taraflarca yapılan ödemelerdir. Hüküm ve kararda kimlere yükletileceği gösterilir (CMK m. 324).
- Beraat: Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen kişi sadece kendi kusurundan ileri gelen giderleri ödemeye mahkûm edilir; önceden ödemek zorunda kaldığı giderler Devlet Hazinesince üstlenilir (CMK m. 327).
- Kısmi beraat: Birden çok suçtan dolayı aleyhinde kovuşturma yapılmış olan kimse bunların bir kısmından mahkûm olmuşsa, beraat ettiği suçların duruşmasının gerektirdiği giderleri ödemekle yükümlü değildir. İştirak hâlinde mahkûm olanlara sebebiyet verdikleri giderler ayrı ayrı yüklenir (CMK m. 326).
- Hakkaniyet: Yargılamanın değişik evrelerinde yapılan araştırma veya işlemler nedeniyle giderler oluşmuş ve sonuç sanık lehine çıkmışsa, bu giderlerin sanığa yüklenmesinin hakkaniyete aykırı olacağı anlaşıldığında mahkeme bunların kısmen veya tamamen Hazineye yüklenmesine karar verir (CMK m. 325/3).
- Sanığın ölümü: Hüküm kesinleşmeden sanık ölürse mirasçılar yargılama giderlerini ödemekle yükümlü tutulmazlar (CMK m. 325/4).
- Tercüman: Türkçe bilmeyen veya engelli olan şüpheli, sanık, mağdur veya tanık için görevlendirilen tercümanın giderleri yargılama gideri sayılmaz ve Devlet Hazinesince karşılanır. Sanığın kendi seçtiği başka dilde savunma tercümanının giderini ise Hazine karşılamaz (CMK m. 324/5 ve 202/4).
- Kanun yolundan vazgeçme: Kanun yollarından birine başvuran taraf, başvurusunu geri almasından veya başvurunun reddolunmasından ileri gelen giderleri öder. Başvuran savcıysa sanığın ödemek zorunda olduğu giderler Hazineye yüklenir; istem kısmen kabul edilirse mahkeme giderleri bölüştürür (CMK m. 330).
- Mağdurun yol ve konaklaması: Soruşturma veya kovuşturmada dava nakli veya adli tıp işlemleri nedeniyle yerleşim yeri dışında bir yere gitme zorunluluğu doğarsa mağdurun konaklama, iaşe ve ulaşım giderleri Harcırah Kanunu hükümlerine göre Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (CMK m. 234/4).
- Takipsizliğe itiraz: Sulh ceza hâkimliği kamu davasının açılması için yeterli neden bulmazsa itiraz istemini gerekçeli olarak reddeder ve itiraz edeni giderlere mahkûm eder. Bu nedenle itirazı hazırlarken dayanak olay ve delilleri somut gösterin (CMK m. 173/3).
Güncel harç ve tarife tutarlarını resmî kaynaklardan kontrol edin; bu yazıda tutar verilmez.
Sık yapılan hatalar
- İki haftalık temyiz süresini gerekçeli kararın tebliğ tarihinden değil, karar duruşmasından başlatmak.
- Temyiz sebebini genel ifadelerle yazmak; hükmün hukuki yönüne ilişkin somut sebep göstermemek.
- Yargıtayın tebliğnamesine iki hafta içinde cevap verme hakkını kullanmamak.
- Kanun yolundan vazgeçmenin giderlere etkisini hesaba katmamak.
- Kararın kesinleşme tebliğ tarihini kaydetmeyerek tazminat süresini kaçırmak.
Kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 40-42, 173, 202, 234, 286-309, 311-323, 324-331