Bir küçüğün evlat edinilebilmesi için evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması, evlat edinmenin küçüğün yararına olması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi gerekir (TMK m. 305). Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına, eşler ise en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları koşuluyla birlikte evlat edinebilir; evlat edinilen, evlat edinenden en az onsekiz yaş küçük olmalıdır (TMK m. 306-308). Karar, mahkemece verilir (TMK m. 315).
Bu yazı, evlat edinmenin yaş, evlilik ve süre koşullarını, çocuğun ve ana babanın rızasını, rızanın geri alınmasını, ergin evlat edinmeyi, mahkemenin incelemesini, soyadı ve nüfus kaydı sonuçlarını ve evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını anlatır.
Bu yazıda
- Evlat edinme ile koruyucu aile aynı şey değildir
- Evlat edinenin koşulları
- Çocuğun yaşı ve rızası
- Ana babanın rızası
- Ergin ve kısıtlıların evlat edinilmesi
- Hangi mahkeme, neler araştırılır?
- Soyadı ve nüfus kaydı
- Evlatlık ilişkisinin kaldırılması
- Aracılık
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Evlat edinme ile koruyucu aile aynı şey değildir
Evlat edinme soybağına ilişkin hukuki sonuç doğurur; koruyucu aile hizmeti ise farklı bir düzenlemedir. Bu nedenle başvuru koşullarını birbirine uygulamayın. Evlat edinmede çocuk ile evlat edinen arasında hukuki bir ilişki kurulur ve karar mahkemece verilir; soybağının diğer kurulma yolları için babalık ve soybağı yazımıza bakabilirsiniz.
Evlat edinenin koşulları
Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez. Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir (TMK m. 306). Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK m. 307). Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş olması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir. Evliyken diğer eşin rızası olmadan tek başına evlat edinebilmek için otuz yaşını dolduran eşin, diğer eşin sürekli ayırt etme gücünden yoksunluğunu, iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmemesini veya mahkeme kararıyla iki yılı aşkın ayrı yaşamasını ispatlaması gerekir (TMK m. 306 ve 307).
Çocuğun yaşı ve rızası
Evlat edinilenin, evlat edinenden en az onsekiz yaş küçük olması şarttır; ayırt etme gücüne sahip küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez (TMK m. 308). Vesayet altındaki küçük ise ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir.
Ana babanın rızası
Rıza, küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir (TMK m. 309). Rıza, evlat edinenlerin adı belirtilmemiş veya henüz belirlenmemiş olsa bile geçerlidir. Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemez. Rıza tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir; geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir (TMK m. 310).
Anne veya babadan birinin rızası, kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa ya da ayırt etme gücünden sürekli yoksunsa aranmaz; küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa da aranmayabilir (TMK m. 311). Küçük gelecekte evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilir ve ana ve babadan birinin rızası eksikse, çocuğun oturduğu yer mahkemesi rızanın aranıp aranmayacağına karar verir; diğer hâllerde bu karar evlat edinme işlemleri sırasında verilir (TMK m. 312).
Ergin ve kısıtlıların evlat edinilmesi
Ergin veya kısıtlı, evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle ve kanunda sayılan belirli sebeplerden birinin bulunması hâlinde evlat edinilebilir. Örneğin engeli sebebiyle sürekli yardıma muhtaç olan ve en az beş yıldan beri bakılıp gözetilen kişi bu yolla evlat edinilebilir. Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir (TMK m. 313).
Hangi mahkeme, neler araştırılır?
Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 315). Evlat edinme başvurusundan sonra evlat edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar etkilenmiyorsa evlat edinmeye engel olmaz. Mahkeme esaslı sayılan durum ve koşulları kapsamlı biçimde araştırır, evlat edinen ile edinileni dinler ve gerekirse uzman görüşü alır; kişilik, sağlık, ekonomik durum ve evlat edinmeye yönelten sebepleri inceler (TMK m. 316).
Soyadı ve nüfus kaydı
Evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır; evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Ergin evlatlık, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir. Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına, birlikte evlat edinmede evlat edinen eşlerin adları, tek başına evlat edinmede evlat edinenin adı ana veya baba adı olarak yazılır; kesinleşmiş mahkeme kararı her iki nüfus kütüğüne işlenir (TMK m. 314).
Evlatlık ilişkisinin kaldırılması
Yasal sebep bulunmaksızın rızası alınmayan kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse hâkimden evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m. 317). Dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer; bu nedenle öğrenme tarihini belgeleyin (TMK m. 319).
Aracılık
Küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri ancak Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılabilir; yetkisiz kişilerin aracılık etmesi kanuna uygun değildir (TMK m. 320).
Başvuru öncesi hazırlık ve sık görülen durumlar
Evlat edinme, uzun süren ve mahkemece titizlikle incelenen bir süreçtir. Hazırlık yaparken şu noktaları gözden geçirin:
- Yaş ve evlilik koşulları: Tek başınaysanız otuz yaşınızı doldurmuş olmalısınız; eşlerle birlikte başvuruda beş yıllık evlilik veya otuz yaş koşulu aranır. Üvey çocuğu evlat edinmede evlilik süresi için iki yıl veya otuz yaş koşulu vardır.
- Bakım ve eğitim süresi: Küçüğü bir yıl süreyle bakmış ve eğitmiş olmanız gerekir; bunu gösteren okul, sağlık ve günlük bakım kayıtlarını saklayın.
- Diğer çocuklarınız: Evlat edinmenin sizin diğer çocuklarınızın yararlarını hakkaniyete aykırı biçimde zedelememesi gerekir.
- Rıza belgeleri: Çocuğun veya ana babasının rızası mahkemede tutanağa geçirilir; doğumdan sonra altı hafta geçmeden rıza verilemez.
- Uzman incelemesi: Mahkeme kişilik, sağlık, ekonomik durum ve evlat edinmeye yönelten sebepleri araştırır; gerekirse uzman görüşü alır.
Örneğin eşinizin çocuğunu evlat edinmek istiyorsanız, evliliğinizin en az iki yıldır sürmesi veya sizin otuz yaşını doldurmuş olmanız yeterlidir. Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir. Dilekçede evlat edinme talebinizin sebeplerini, çocukla ilişkinizi ve ekonomik durumunuzu belgelerle destekleyin.
Kısaca hatırlamanız gerekenler
- Küçük için bir yıl bakım ve eğitim, çocuğun yararı ve ayırt etme gücü olan küçüğün rızası aranır.
- Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez.
- Ana baba rızası doğumdan sonra altı hafta geçmeden verilemez ve altı hafta içinde geri alınabilir.
- Evlat edinme kararını evlat edinenin oturma yeri mahkemesi verir; evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır.
- Evlatlık ilişkisinin kaldırılması davası, sebebin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer.
Süreç boyunca çocuğun yararının her aşamada belirleyici olduğunu unutmayın: mahkeme yalnızca şekli koşullara değil, evlat edinenin kişiliğine, sağlığına ve evlat edinmeye yönelten sebeplere de bakar. Kararın kesinleşmesinden sonra nüfus kayıtlarının her iki kütüğe işlendiğini kontrol edin ve çocuğun yeni kimlik bilgilerine ilişkin işlemleri takip edin.
Sık yapılan hatalar
- Bakım süresini hesaba katmamak: Küçük için bir yıllık bakım ve eğitim şartı aranır.
- Evli olmayan çifti birlikte başvurtmak: Eşler ancak birlikte evlat edinebilir.
- Rızayı doğum sonrası erken vermek: Doğumdan sonra altı hafta geçmeden rıza verilemez.
- Geri alma süresini kaçırmak: Rıza altı hafta içinde geri alınabilir.
- Yetkisiz aracıya güvenmek: Aracılık yalnızca yetkili kuruluşlarca yapılabilir.