İlamlı takip, mahkeme ilamının (veya kanunen ilam hükmündeki bir belgenin) icra dairesine verilmesiyle başlar; borçluya ödeme emri değil icra emri tebliğ edilir ve emirde borcun yedi gün içinde ödenmesi istenir (İİK m. 32 ve 35). Borçlu bu emre karşı yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığını veya ödendiğini ileri sürebilir (İİK m. 33). İlamlı takip, son muamele üzerinden on sene geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m. 39).
Bu yazı, ilamlı ve ilamsız takibin farkını, ilamlı takibin nasıl başlatıldığını, icra emri ve itiraz yollarını, icranın geri bırakılması koşullarını, ilam hükmündeki belgeleri, para dışındaki ilamların icrasını (taşınır teslimi, iş yapma, nafaka), ilam zamanaşımını ve haksız ödemenin geri alınmasını anlatır. İlamsız takipteki itiraz için ödeme emrine itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- İlamlı takip ile ilamsız takip arasındaki fark
- İlamlı takip nasıl başlar, hangi icra dairesi?
- İcra emri ve borçlunun başvuru yolları
- İcranın geri bırakılması
- İlam hükmündeki belgeler
- Para dışındaki ilamlar: taşınır teslimi, iş yapma, nafaka
- İlam zamanaşımı ve ödeme belgesi
- Haksız ödemenin geri alınması
İlamlı takip ile ilamsız takip arasındaki fark
İlamlı takipte dayanak bir mahkeme ilamı veya kanunen o nitelikte sayılan bir belgedir; ilamsız takip ise farklı usullerle yürür. İlamsız takipte borçluya ödeme emri gönderilir ve itiraz yedi gün içinde icra dairesine yapılır (İİK m. 58-62); ilamlı takipte ise borçluya icra emri tebliğ edilir ve itiraz ancak icra mahkemesine, sınırlı sebeplerle yapılabilir (İİK m. 32 ve 33). Ödeme emri ve icra emrine karşı yollar aynı değildir; önce belgenin başlığına, takip türüne ve dayanağına bakın. İlamlı icrada eski davayı baştan tartışamazsınız: kararın esasına ilişkin kanun yolu ile icra itirazı ayrı şeylerdir.
İlamlı takip nasıl başlar?
İlamlı takip, ilamın icra dairesine tevdii ile başlar. İsteyen alacaklıya, kayıt numarasını gösteren bedava ve pulsuz bir ilmühaber verilir; bu belge takip tarihini göstermek gerektiğinde işinize yarar (İİK m. 35). İlamların icrası her icra dairesinden istenebilir; ilamsız takipteki gibi belirli bir dairenin yetkisi aranmaz. Yerleşim yerinizi değiştirirseniz takibin yeni yerleşim yeri icra dairesine havalesini isteyebilirsiniz (İİK m. 34).
İcra emrinde ne yazar?
Para borcuna veya teminat verilmesine dair ilam icra dairesine verilince borçluya bir icra emri tebliğ edilir. Emirde hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı yazılır; borcun yedi gün içinde ödenmesi, ödenmezse cebri icra yapılacağı ve mal beyanında bulunulması gerektiği ihtar edilir (İİK m. 32). İcra emrinde yazılı süre geçtiği hâlde borcunu ödemeyenlerin malları haczolunur; borçlu iflasa tabi kişilerdense alacaklı isterse yetkili ticaret mahkemesince iflasına da karar verilebilir (İİK m. 37). İlamlı icrada yabancı devlet aleyhine, uluslararası andlaşmalar saklı kalmak üzere, devlete ait mallar hakkında cebri icra yapılabileceği icra emrinde ayrıca yazılır (İİK m. 32 ve 42).
Borçlunun başvuru yolları ve icranın geri bırakılması
İcra emrinin tebliği üzerine borçlu, yedi gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığını veya ödendiğini ya da imhal edildiğini ileri sürebilir. İtfa (ödeme) veya imhal iddiası, yetkili mercilerce resen yapılmış ya da usulüne göre tasdik edilmiş veya icra dairesinde, icra mahkemesinde ya da mahkeme önünde ikrar olunmuş bir senetle kanıtlanırsa icra geri bırakılır. Dekont tek başına yeterli olmayabilir; noter onaylı belge almak güvenlidir. İcra emrinin tebliğinden sonra ortaya çıkan itfa, imhal veya zamanaşımına dayanan geri bırakma istekleri her zaman yapılabilir; itfa veya imhale dayananlar noterlikçe düzenlenmiş ya da onaylanmış belgelere veya icra zaptına dayanmalıdır (İİK m. 33).
Başvuru yapılması icrayı kendiliğinden durdurmaz; kanuni koşullar ve gereken karar veya teminat ayrıca aranır. İlama karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlu, hükmolunan para veya eşyanın resmî mercie depo edildiğini ispat eder ya da icra mahkemesince kabul edilecek rehin, banka kefaleti gibi teminat gösterirse icranın geri bırakılması için icra müdürü tarafından kendisine süre verilir (İİK m. 36). Nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması için süre verilemez; borçlu istinaf veya temyiz yoluna gitse bile ilamın icrası otomatik olarak ertelenmez (İİK m. 36).
Hangi belgeler ilam gibi icra edilir?
Mahkeme huzurunda yapılan sulhlar ve kabuller, para borcu ikrarını içeren ve resen düzenlenen noter senetleri, istinaf ve temyiz kefaletnameleri ile icra dairesindeki kefaletler ilamların icrası hükümlerine tabidir (İİK m. 38). İcra dairesindeki kefaletler müteselsil kefalet hükmündedir: alacaklı borcun tamamı için kefile yönelebilir. Bu belgelerle ilamsız takip yerine doğrudan ilamlı icra yoluna gidebilirsiniz. Gemilere ilişkin kararlar istisnadır; kesinleşmedikçe icra edilemez (İİK m. 31).
Para dışındaki ilamlar
- Taşınır teslimi: Taşınır teslimine dair ilam icra dairesine verilince borçluya yedi gün içinde teslim emri gönderilir. Borçlu emri tutmaz ve eşya yedindeyse elinden zorla alınıp alacaklıya verilir; yedinde bulunmazsa ilamda yazılı değeri istenir, ödenmezse haciz yoluyla tahsil edilir (İİK m. 24).
- İş yapma ilamı: İcra müdürü borçluya ilamdaki veya işin mahiyetine göre belirlenen sürede işi yapmasını emreder. Yapmazsa ve iş başkasına yaptırılabiliyorsa masraf bilirkişiye takdir ettirilir; alacaklı muvafakat ederse iş yaptırılır, etmezse borçlunun malı haczedilip satılarak yaptırılır. İlam hükmü yerine getirildikten sonra borçlu bunu ortadan kaldıracak bir eylemde bulunursa, ayrıca hüküm almaya gerek kalmadan önceki ilam hükmü tekrar zorla yerine getirilir (İİK m. 30).
- Yapmama ilamı: Yalnız kendisinin yapacağı bir işin yapılması veya yapılmaması hakkındaki ilama haklı bir mazeret olmadan uymayan borçlu için lehine hüküm bulunan kişinin şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m. 30 ve 343).
- İrtifak hakkının kaldırılması: İlam icra dairesine verilince borçluya yedi günlük icra emri gönderilir; borçlu karşı çıkarsa ilamın hükmü zorla icra edilir, ayrıca dava açılması gerekmez (İİK m. 31).
- Nafaka: Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu için alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; gereği yerine getirilirse tahliye edilir. Karar icra mahkemesince verilir (İİK m. 344 ve 346). Nafaka ayrıca nafaka ödememe cezası yazımızda anlatılmaktadır. Nafaka takibinde işlemiş ve güncel dönemleri ayrı göstermek gerekir.
İlam zamanaşımı ve ödeme belgesi
İlama dayanan takip, son muamele üzerinden on sene geçmekle zamanaşımına uğrar. Noter senedine dayanan takip ise senedin mahiyetine göre Borçlar Kanunu veya Ticaret Kanunu'nda belirlenen zamanaşımına tabidir (İİK m. 39). İlamın zamanaşımına uğradığı, zamanaşımının kesildiği veya tatile uğradığı iddiaları icra mahkemesince resmî vesikalara dayanılarak incelenir ve icranın geri bırakılmasına veya devamına karar verilir. Geri bırakma kararı kesinleşince, tebliğinden sonra yedi gün içinde alacaklı genel mahkemede zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat için dava açabilir; açmazsa zamanaşımı kesin hüküm sayılır (İİK m. 33 ve 33/a). Borçlu isterse kendisine ilamın tamamen veya kısmen icra edilmiş olduğuna dair bedava ve pulsuz bir vesika verilir; bu belgeyi ödeme dekontlarıyla birlikte saklayın (İİK m. 144).
Haksız ödemenin geri alınması
İlamlı icrada borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalırsa İİK m. 72 uyarınca istirdat davası açarak paranın geri verilmesini isteme hakkı saklıdır (İİK m. 33). Takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde genel hükümlere göre mahkemeye başvurabilir (İİK m. 72). Ödeme tarihini gösteren belgeleri ve icra dosyasını saklayın.
Sık yapılan hatalar
- İcra emrini ödeme emri sanıp icra dairesine itiraz dilekçesi vermek.
- İcranın geri bırakılması için teminat veya depo şartını yerine getirmemek.
- Nafaka ilamında istinafın icrayı durduracağını varsaymak.
- Uzun süre işlem yapılmayan ilamlı dosyada zamanaşımı riskini izlememek.
- Ödemeyi belgesiz yapıp itfa iddiasını ispat edememek.