İnternetteki bir haber, fotoğraf veya paylaşımın kaldırılması için tek bir kısayol yoktur: içerik sağlayıcıya başvuru (uyarı yöntemi), yer sağlayıcıya bildirim, kişilik hakkı davası ve arama sonuçlarından kaldırma ayrı yollardır (5651 sayılı Kanun m. 2, 4, 5; TMK m. 24-25). Yayının doğruluğu, güncelliği, kamu yararı ve kişilik hakkınıza etkisi değerlendirilir; erişim engelleme kararı ise yalnızca kanunda sayılan suçlar bakımından verilir (5651 m. 8).
Bu yazı içerik, yer ve erişim sağlayıcının kim olduğunu ve sorumluluğunu, içeriğin yayından çıkarılması ile erişimin engellenmesi arasındaki farkı, erişim engeli kararının nasıl uygulandığını ve itiraz edildiğini, haber ve fotoğraf kaldırma yollarını, reklamda izinsiz fotoğraf kullanımını, alan adı uyuşmazlıklarını ve platform sözleşmelerini anlatır.
Bu yazıda
- İçerik, yer, erişim ve sosyal ağ sağlayıcı kimdir?
- Kim neden sorumludur?
- Çıkarma ile erişim engelleme farkı, uyarı yöntemi
- Hangi suçlar için erişim engellenir, süreler nelerdir?
- Karar nasıl sona erer, itiraz ve yaptırım
- Hakkımdaki haberi nasıl kaldırtırım?
- Fotoğrafım izinsiz reklamda kullanıldı
- Adıma sahte hesap, alan adı ve marka
- Platform sözleşmesi, hesap kapatma ve telif bildirimi
- Kaynaklar
İçerik, yer, erişim ve sosyal ağ sağlayıcı kimdir?
Kısa cevap: İçerik sağlayıcı içeriği üretip sunan kişidir; yer sağlayıcı içeriği barındıran sistemi işletir; erişim sağlayıcı internete erişim olanağı sunar.
- İçerik sağlayıcı: İnternet ortamı üzerinden kullanıcılara sunulan her türlü bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve sağlayan gerçek veya tüzel kişi. Sosyal medyada paylaşım yapan kullanıcı veya haber sitesi sahibi bu kapsamda olabilir (m. 2).
- Yer sağlayıcı: Hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten kişi; hosting firması yer sağlayıcıdır.
- Erişim sağlayıcı: Kullanıcılarına internet ortamına erişim olanağı sağlayan kişi; internet servis sağlayıcısı erişim sağlayıcıdır.
- Sosyal ağ sağlayıcı: Sosyal etkileşim amacıyla kullanıcıların internet ortamında metin, görüntü, ses ve konum gibi içerikleri oluşturmalarına, görüntülemelerine veya paylaşmalarına imkân sağlayan gerçek veya tüzel kişi.
- Trafik bilgisi: Taraflara ilişkin IP adresi, kaynak ve hedef port bilgisi, hizmetin başlama ve bitiş zamanı, yararlanılan hizmetin türü, aktarılan veri miktarı ve varsa abone kimlik bilgileri.
Kim neden sorumludur?
İçerik sağlayıcı, internet ortamında kullanıma sunduğu her türlü içerikten sorumludur; hukuka aykırı içerik halinde başka kanunlardaki hukuki ve cezai sorumluluk hükümleri de gündeme gelebilir. Başkasının içeriğine bağlantı verirseniz sorumlu olmazsınız; ancak sunuş biçiminden bağlantı sağladığınız içeriği benimsediğiniz ve kullanıcının o içeriğe ulaşmasını amaçladığınız açıkça belliyse genel hükümlere göre sorumlu olursunuz (m. 4). Yer sağlayıcı barındırdığı içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı faaliyet olup olmadığını araştırmakla yükümlü değildir; ancak hukuka aykırı içerikten usulüne uygun haberdar edilirse yayından çıkarmakla yükümlüdür (m. 5). Erişim sağlayıcı da içerikleri kontrol etmekle yükümlü değildir; kanuna uygun biçimde haberdar edilirse erişimi engellemekle yükümlüdür (m. 6). Yer sağlayıcı trafik bilgilerini bir yıldan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere yönetmelikte belirlenecek süre, erişim sağlayıcı ise altı aydan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere yönetmelikte belirlenecek süre kadar saklar (m. 5, 6). Yurt dışındaki sağlayıcılara iletişim araçları, alan adı, IP adresi gibi kaynaklardan elde edilen bilgilerle elektronik posta veya diğer iletişim araçlarıyla bildirim yapılabilir (m. 3). İnternet kafe gibi toplu kullanım sağlayıcıların da yükümlülükleri vardır: ticari amaçla toplu kullanım sağlayıcılar mahalli mülki amirden izin belgesi almak zorundadır (m. 7).
Çıkarma ile erişim engelleme farkı, uyarı yöntemi
Kısa cevap: Erişimin engellenmesi alan adı, IP adresi veya URL'ye erişimin engellenmesidir; içeriğin yayından çıkarılması ise içeriğin sunucudan çıkarılmasıdır.
Haklarının ihlal edildiğini iddia eden kişiler, içeriğin yayından çıkarılması amacıyla öncelikle içerik sağlayıcıya, makul sürede sonuç alınamazsa yer sağlayıcıya iletişim adresleri üzerinden bildirimde bulunur; buna uyarı yöntemi denir (m. 2). Bildirimin yazılı kaydını saklayın. Başvuru yollarını sıralarken eski bir kanun maddesinin metnini kopyalamak yeterli değildir: başvuru yolları değişiklik ve iptal kararlarından etkilenebilir. Nitekim kanunun kişilik haklarının ihlali nedeniyle içeriğin yayından çıkarılmasını düzenleyen 9. maddesi Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir; özel hayatın gizliliği nedeniyle erişimin engellenmesine ilişkin 9/A maddesinde ise ayrı bir başvuru yolu bulunur. Güncel usulü ve talep dayanağını başvurudan önce ayrıca doğrulayın.
Hangi suçlar için erişim engellenir, süreler nelerdir?
- Liste: İçeriğin intihara ilişkin suç (TCK m. 84), çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, sağlık için tehlikeli madde temini, müstehcenlik, fuhuş, kumar için yer ve imkân sağlama gibi sayılan suçları oluşturduğuna dair yeterli şüphe sebebi varsa içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilir (m. 8). Listede hakaret suçu sayılmamıştır; hakaret halinde başka hukuki yollara bakmak gerekir.
- Uygulama süresi: Kararın gereği derhal ve en geç kararın bildirilmesi anından itibaren dört saat içinde yerine getirilir.
- Kapsam: Karar, ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım veya bölümle ilgili olarak URL gibi içeriğe erişimin engellenmesi yöntemiyle verilir; teknik olarak bu mümkün değilse veya ihlal bu yolla önlenemiyorsa internet sitesinin tümüne yönelik karar verilebilir.
Karar nasıl sona erer, itiraz ve yaptırım
Koruma tedbiri olarak verilen karara Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir; itiraz sürelerini ve merciini kararda ve CMK hükümlerinde kontrol edin. Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse veya kovuşturma evresinde beraat kararı verilirse içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı kendiliğinden hükümsüz kalır; savcı veya mahkeme kararın örneğini ilgili kuruma gönderir. Kararın gereğini yerine getirmeyen içerik, yer veya erişim sağlayıcılarının sorumluları, daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde adli para cezası ile cezalandırılır. Kanundaki kabahatler nedeniyle verilen idari para cezalarına karşı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna başvurulabilir (m. 8).
Hakkımdaki haberi nasıl kaldırtırım?
Kısa cevap: Yayının doğruluğu, güncelliği, kamu yararı ve kişilik hakkınıza etkisi değerlendirilir; içerik sağlayıcıya başvuru, yargısal koruma ve arama sonuçları ayrı yollardır.
Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse hâkimden korunmasını isteyebilir; kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça saldırı hukuka aykırıdır (TMK m. 24). Dava açan kişi saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini, düzeltmenin veya kararın bildirilmesi ya da yayımlanmasını, maddi ve manevi tazminatı isteyebilir (TMK m. 25). Bir içeriğin kaldırılması geçmiş zararı kendiliğinden gidermez; yayının durması ile tazminat veya ceza sorumluluğu farklıdır, etki ve zarar kayıtlarını ayrıca değerlendirin. Arama motorundan çıkarma ile kaynak sitedeki haberin silinmesi de aynı şey değildir; bu konu KVKK başvuru ve şikâyet yazısında anlatılmıştır. İfade özgürlüğü ve kişilik hakları arasındaki dengeye ilişkin Anayasa Mahkemesi kararlarına dair makalemize da bakabilirsiniz.
Fotoğrafım izinsiz reklamda kullanıldı
Görselin kullanım biçimi, varsa izin ve kişilik haklarınıza etkisi incelenir. Fotoğrafınızın çekilmesine izin vermek, her reklam kullanımına izin vermek anlamına gelmez; internette bulunan her fotoğrafı haber veya tanıtımda kullanmak da serbest değildir, çünkü kişilik hakkı, rıza, kamu yararı ve kullanım bağlamı değerlendirilir (TMK m. 24). Yayın adresini ve reklamın kapsamını (ekran görüntüsü, tarih, bağlantı) koruyun, kaldırılmasını yazılı isteyin ve gerekirse TMK 25 kapsamındaki taleplerinizi ileri sürün. Çocuğunuzun fotoğrafı okul hesabında paylaşıldıysa kişisel veri yönü için açık rıza ve aydınlatma yazımıza bakın.
Adıma sahte hesap, alan adı ve marka
Adınıza açılan sahte hesapta profil adresini, kullanıcı adını, tarihi ve paylaşımları kaydedip platforma taklit hesap bildirimi yapın; kişilik hakkı, kişisel veri ve suç iddiaları ayrı değerlendirilebilir (TMK m. 24-25). Alan adınız başkası tarafından kullanılıyorsa marka hakkınızın yeterli olup olmadığı birlikte incelenir: marka tescilden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir ve sahip, tescilli markayla aynı veya benzer işaretlerin izinsiz kullanılmasının önlenmesini isteyebilir; markayı izinsiz kullanmak marka hakkına tecavüz sayılır (SMK m. 7, 29). Ancak marka kapsamı, alan adının kullanımı ve uyuşmazlık çözüm sistemi birlikte incelenir; her benzer alan adı otomatik devredilmez. Tescil, kullanım ve teklif yazışmalarınızı saklayın. Alan adını ajansın hesabında tutuyorsanız kayıt sahibini, erişimi ve devir taahhüdünü açıklığa kavuşturun; hizmet bedeli ödemek teknik kontrolü kendiliğinden sağlamaz (TBK m. 1, 26).
Platform sözleşmesi, hesap kapatma ve telif bildirimi
Platformun kullanım koşulu Türk hukukunu tamamen dışlamaz; sözleşme, emredici hükümler ve uygulanacak hukuk birlikte değerlendirilir, tek maddeyle bütün korumalar kalkmaz (MÖHUK m. 24, 26). Hesap kapatma kararında eski bildirimleri saklayın; ihlal gerekçesini ve itiraz sürecini anlamak için bildirim zinciri önemlidir (TBK m. 20-25). Telif bildirimi ile marka bildirimi aynı dosya değildir: eser ve işaret hakları farklıdır, hak sahipliğini gösteren belgeyi talep türüne göre seçin (FSEK m. 21-25).