İnternette size hakaret edildiyse mesajı silmeden önce adresini, tarihini, hesabın görünen bilgilerini ve konuşma bağlamını kaydedin; hakaret suçu üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır ve kural olarak şikâyete bağlıdır (TCK m. 125, 131). Şikâyet hakkı, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlayarak altı ay içinde kullanılmalıdır; hakaret suçunda ise fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 73).
Bu yazı internette hakaretin ne zaman suç olduğunu, cezanın artmasına ve indirilmesine yol açan halleri, isim verilmeden yapılan hakareti, iftira suçunu, şikâyetin nereye ve nasıl yapılacağını, savcılığın kovuşturmaya yer olmadığı kararına itirazı ve dijital delillerin nasıl saklanacağını anlatır.
Bu yazıda
- Hakaret suçu nedir, cezası nedir?
- Sosyal medya, özel mesaj ve isimsiz paylaşım
- Şikâyet şartı ve süre
- Karşılıklı hakaret, isnadın ispatı, dava dilekçesi
- Ölen yakınınıza hakaret
- İftira suçu
- Şikâyetten vazgeçme
- Şikâyet nereye yapılır, savcılık ne yapar?
- Dijital delilleri doğru saklamak
- Kaynaklar
Hakaret suçu nedir, cezası nedir?
Kısa cevap: Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle saygınlığına saldıran kişi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası alır.
Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir (TCK m. 125). Kamu görevlisine görevinden dolayı, inanç ve düşüncelerini açıklamasından dolayı veya kutsal sayılan değerlerden bahisle işlenen hakarette cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır; herkese açık hesap, yorum veya paylaşım yoluyla yapılan hakaretlerde ekran görüntüsü, bağlantı ve tarih bilgisini delil olarak saklamalısınız.
Sosyal medya, özel mesaj ve isimsiz paylaşım
- Özel mesaj: Fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde de hakaret suçu oluşur (m. 125/2). Yani özel mesajla hakaret de suçtur.
- İsim verilmeyen paylaşım: Mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, hakaretin niteliğinde ve mağdurun şahsına yönelik bulunduğunda duraksanmayacak bir durum varsa hem ismi belirtilmiş hem de hakaret açıklanmış sayılır (m. 126).
- Bir yorumu beğenmemek: Katılmadığınız her yorum hukuka aykırı değildir; eleştiri, olgusal iddia ve kişilik hakkı saldırısı ayrılır. İçeriği bağlamıyla değerlendirin. Konu hakkında daha fazlası için hakaret suçu makalemize bakabilirsiniz.
Şikâyet şartı ve süre
Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç, hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır (m. 131). Şikâyete bağlı suçlarda yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Hakaret suçunda ise şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (m. 73). Bu yüzden internetteki bir paylaşımı fark ettiğinizde tarihi not edin ve beklemeden başvurun. Hakaret nedeniyle ön ödeme ve uzlaşma konusunda hakaret ön ödeme makalemizi inceleyebilirsiniz.
Karşılıklı hakaret, isnadın ispatı, dava dilekçesi
- Tepki ve karşılıklı hakaret: Hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde ceza üçte birine kadar indirilebilir, ceza vermekten de vazgeçilebilir. Hakaret karşılıklı işlenmişse olayın mahiyetine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebilir ya da ceza verilmeyebilir (m. 129).
- İsnadın ispatı: İsnat edilen ve suç oluşturan fiilin ispat edilmiş olması halinde kişiye ceza verilmez; ancak ispat edilmiş fiilinden söz edilerek hakaret edilmesi halinde cezaya hükmedilir. İspat isteminin kabulü de belirli şartlara bağlıdır (m. 127).
- Dava dilekçesindeki ifadeler: Yargı mercileri veya idari makamlar önünde yapılan başvuru, iddia ve savunmalar kapsamında kişilerle ilgili somut isnatlarda bulunulması halinde ceza verilmez; ancak isnatların gerçek ve somut vakıalara dayanması ve uyuşmazlıkla bağlantılı olması gerekir (m. 128).
Ölen yakınınıza hakaret
Bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası alır; ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eş veya kardeşleri şikâyette bulunabilir (m. 130, 131).
İftira suçu
Kısa cevap: Yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği halde hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası alır.
İftira, hakaretten ayrı bir suçtur (TCK m. 267). İşlediği suç nedeniyle kendisi hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasını engellemek amacıyla başkasına ait kimliği veya kimlik bilgilerini kullanan kimse de iftira suçuna ilişkin hükümlere göre cezalandırılır (m. 268).
Şikâyetten vazgeçme
Kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür. Vazgeçtiğiniz sırada şahsi haklarınızdan da vazgeçtiğinizi ayrıca açıklarsanız sonra hukuk mahkemesinde de dava açamazsınız (TCK m. 73). Vazgeçmeden önce bu sonucu mutlaka düşünün.
Şikâyet nereye yapılır, savcılık ne yapar?
- Başvuru yeri: Suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Başvuruda olay tarihini, şüpheliyi ve delilleri belirtmek, ekran görüntülerini ve bağlantıları dilekçeye eklemek soruşturmayı kolaylaştırır (CMK m. 158).
- Savcı: Cumhuriyet savcısı, bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hali öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar ve lehe ve aleyhe delilleri toplar (CMK m. 160).
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararı: Suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173). İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir.
Dijital delilleri doğru saklamak
Kısa cevap: Elektronik ortamdaki veriler ve ses, görüntü kayıtları kanuna göre belgedir; ancak ekran görüntüsü tek başına hesabın sahibini kesin göstermez.
Uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler ve benzeri bilgi taşıyıcıları belge sayılır (HMK m. 199). Uygulamada şunlara dikkat edin:
- Görünen ad, gerçek hesap sahibi ve işlemi yapan kişi farklı olabilir; bağlantıyı, tarihi ve diğer kayıtları koruyun.
- Mesajın yalnız bir satırını kesmeyin; bağlam ve bütünlük önemlidir, ilgili konuşma zincirini ve orijinal kaydı değiştirmeden saklayın.
- Silinen içeriğin bağlantısı yararlı olabilir; ancak tek başına içeriğin varlığını kesin olarak kanıtlamaz.
- E-postanın görünen gönderici adı yeterli değildir; sahtecilik ihtimalinde teknik başlıklar ve hesap kayıtları önemlidir, mesajın orijinal dosyasını koruyun.
- Dosyanın özet (hash) değeri teknik bütünlük kontrolüne yardımcı olabilir ama içeriğin doğruluğunu veya sahibini tek başına kanıtlamaz.
- Kayıtların zaman dilimini yazın; yerel saat ile UTC kayıtlarını karıştırmayın, çünkü farklı sistem saatleri olay sırasını değiştirebilir.
- Hesabı kapatmadan önce başvuru için gerekli bilgilere erişiminizi koruyun; güvenliği gözeterek orijinalleri ve başvuru numaralarını saklayın.
- İçeriği delil diye herkese yeniden yaymayın; yeniden yaymak ihlali ve kişisel veri paylaşımını büyütebilir.
- IP adresi tek başına kişiyi kesin belirlemez; teknik kayıtlar diğer delillerle değerlendirilir ve bağlantı aboneliği ile fiili yapan kişi otomatik olarak eşitlenmez (CMK m. 217).
Dijital uyuşmazlık özetinde platformu, hesabı, bağlantıyı, zamanı, işlemi ve istediğiniz sonucu ayrı ayrı yazın; şifre veya doğrulama kodu eklemeyin. İçeriğin kaldırılması için izlenecek yollar ayrıdır; bunun için içerik kaldırma yazımıza bakın.