İş yeri dışında (örneğin evinizde, kapıda veya tanıtım gezisinde) kurulan sözleşmeden 14 gün içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayabilirsiniz; doğrudan satış sistemi kapsamında satın aldığınız mal veya hizmetten ise 30 gün içinde cayabilirsiniz (6502 sayılı Kanun m. 47). Sipariş etmediğiniz bir ürün evinize gönderildiyse size karşı herhangi bir hak ileri sürülemez; sessiz kalmanız veya malı kullanmanız kabul sayılmaz (m. 7).
Bu yazı, iş yeri dışı sözleşmenin ne olduğunu, geçerlilik şeklini, cayma süresi ve bilgilendirilmezseniz sürenin sonucunu, satıcının yetkisini nasıl sorgulayacağınızı, doğrudan satış sisteminin kurallarını, piramit satışı, sipariş etmediğiniz ürün hâlinde ne yapacağınızı ve reklam ile haksız ticari uygulamalara karşı haklarınızı anlatır.
Bu yazıda
- İş yeri dışı sözleşme nedir, kapıya gelen satıcı buna girer mi?
- Yazılı şekil ve satıcının yetkisi
- 14 gün cayma ve ödeme yasağı
- Bilgilendirilmezseniz süre
- Doğrudan satış sistemi ve 30 gün cayma
- Üyelik ücreti, paket ve piramit satış
- Sipariş etmediğiniz ürün ve ispat yükü
- Reklam kuralları, örtülü reklam ve karşılaştırmalı reklam
- Haksız ticari uygulama ve Reklam Kurulu
- Diğer satıcı yükümlülükleri
İş yeri dışı sözleşme nedir, kapıya gelen satıcı buna girer mi?
Üç durum iş yeri dışında kurulan sözleşme sayılır: tarafların eş zamanlı fiziksel varlığında iş yeri dışında kurulan sözleşmeler; iş yeri dışında görüşülmesinin hemen sonrasında iş yerinde veya uzaktan iletişim aracıyla kurulan sözleşmeler; tanıtım ya da satış amacıyla düzenlenen gezi sırasında kurulan sözleşmeler. Kapınıza gelen satıcıdan yaptığınız alışveriş bu kapsama girer. Kapıdan satış ile internet satışı aynı sözleşme türü değildir: iş yeri dışı ve mesafeli sözleşmeler ayrı başlıklardır, bu yüzden kuruluş yerini ve yöntemini doğru belirleyin. İnternetten yapılan alışverişin kuralları için mesafeli sözleşme ve cayma yazımıza bakabilirsiniz.
Yazılı şekil ve satıcının yetkisi
İş yeri dışında kurulan sözleşmeler yazılı olarak kurulmadıkça geçerli olmaz. Satıcı veya sağlayıcı, sözleşme tarihini kendi el yazınızla yazmanızı ve sözleşmeyi imzalamanızı sağlamak, bir nüshasını size vermek ve mal veya hizmeti sunmakla yükümlüdür; sözleşmenin teslim edildiğinin ve sunumun ispatı satıcıya aittir. Bu sözleşmeler Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş satıcı veya sağlayıcı tarafından kurulur. Evinize gelen kişinin yetkisini sormanız, imzadan önce sözleşmeyi okumanız ve bilgilendirmeyi gösteren belgeleri saklamanız yerinde olur; bilgilendirildiğinizin ispatı satıcıdadır.
14 gün cayma ve ödeme yasağı
İş yeri dışında kurulan sözleşmeden 14 gün içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayabilirsiniz. Cayma bildiriminin bu süre içinde satıcıya veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Cayma süresi içinde satıcı, mal veya hizmet karşılığında sizden herhangi bir isim altında ödeme yapmanızı veya sizi borç altına sokan bir belge vermenizi isteyemez. Cayma süresi içinde malın mutat kullanımından doğan değişikliklerden de sorumlu değilsiniz.
Bilgilendirilmezseniz süre
Satıcı veya sağlayıcı yükümlülüklerine aykırı davranır veya sizi cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirmezse, 14 günlük süreyle bağlı değilsiniz. Ancak bu süre her hâlükârda, cayma süresinin bittiği tarihten itibaren 1 yıl sonra sona erer. Bu nedenle sözleşmeyi aldığınız tarihi ve bilgilendirme belgelerini saklamak, sonradan cayma hakkınızı kullanırken hayati önem taşır.
Doğrudan satış sistemi ve 30 gün cayma
Doğrudan satış sistemi, doğrudan satış şirketinin oluşturduğu ve iş sözleşmesiyle istihdam edilmeyen bağımsız temsilci, distribütör veya danışman gibi satıcıların komisyon, prim ve benzeri menfaatler karşılığında tüketicilere mal veya hizmet pazarladığı sistemdir; şirketin sermaye şirketi olması aranır. Doğrudan satış sistemi kapsamında mal veya hizmet satın alan tüketici, 30 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayabilir. Bildirimin bu süre içinde doğrudan satıcıya veya doğrudan satış şirketine yöneltilmesi yeterlidir.
Üyelik ücreti, paket ve piramit satış
- Sistemde kalma bedeli yasaktır: Doğrudan satıcılardan, sisteme dâhil olmaları veya kalmaları için tüketiciye satışı öngörülen mal veya hizmeti içermeyen yenileme, paket, ücret, aidat ve benzeri adlarla bir bedel ya da borç doğuran belge alınamaz. Şirketin belirlediği tutarda alım yapmak da sizin seviyenizi belirleyemez.
- Yeni üye getirmeye dayalı kazanç: Katılımcıdan para veya malvarlığı koyması karşılığında sisteme başka katılımcılar bulması koşuluyla kazanç ümidi veren sistem piramit satıştır. Piramit satış sisteminin kurulması, yayılması veya tavsiye edilmesi yasaktır (m. 80). Doğrudan satışta da kazancın ağırlıklı olarak yeni satıcı kazandırmaya dayanmaması gerekir.
Sipariş etmediğiniz ürün ve ispat yükü
Sipariş edilmeyen malların gönderilmesi veya hizmetlerin sunulması durumunda tüketiciye karşı herhangi bir hak ileri sürülemez. Sessiz kalmanız veya malı kullanmanız kabul beyanı sayılmaz; malı geri göndermek veya muhafaza etmek zorunda da değilsiniz. Bir mal veya hizmetin sipariş edildiğini iddia eden, bu iddiasını ispatla yükümlüdür; yani siparişi verdiğinizi söyleyen satıcının bunu kanıtlaması gerekir. Gelen ürünü kullanmadığınızı ve iddiaya itiraz ettiğinizi yazılı olarak bildirmeniz faydalıdır.
Reklam kuralları, örtülü reklam ve karşılaştırmalı reklam
Ticari reklamların Reklam Kurulunca belirlenen ilkelere, genel ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına uygun, doğru ve dürüst olmaları esastır. Tüketiciyi aldatıcı veya bilgi noksanlığını istismar edici reklam yapılamaz; hastaları, yaşlıları, çocukları ve engellileri istismar edici ya da can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü reklamlar da yasaktır. Reklam verenler reklamdaki iddiaların doğruluğunu ispatla yükümlüdür. Reklam olduğu açıkça belirtilmeksizin yazı, haber, yayın ve programlarda mal veya hizmete ilişkin isim, marka, logo veya ayırt edici ifadelerin tanıtıcı biçimde yer alması örtülü reklamdır ve her türlü iletişim aracında yasaktır. Aynı ihtiyaçları karşılayan rakip mal veya hizmetlerin karşılaştırmalı reklamı yapılabilir; ancak karşılaştırmanın doğru ve dürüst olması, iddiaların ispatlanabilmesi gerekir. İndirimli satışta indirimli fiyat, indirimden önceki fiyatla birlikte gösterilir ve indirimden önceki fiyattan daha düşük fiyatla satışa sunulduğunun ispatı satıcıya aittir (m. 54).
Haksız ticari uygulama ve Reklam Kurulu
Mesleki özenin gereklerine uymayan ve ulaştığı ortalama tüketicinin ekonomik davranışını önemli ölçüde bozan veya bozma ihtimali taşıyan ticari uygulama haksızdır; özellikle aldatıcı veya saldırgan uygulamalar haksız sayılır ve yasaktır (m. 62). Bir ticari uygulamanın haksız olduğu iddia edilirse, uygulamada bulunan kişi uygulamasının haksız olmadığını ispatla yükümlüdür; uygulama reklam yoluyla yapılmışsa ticari reklama ilişkin hükümler de uygulanır. Reklam Kurulu, reklamı durdurma, aynı yöntemle düzeltme, idari para cezası verme ve gerekli hâllerde üç aya kadar tedbiren durdurma ya da içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı verebilir (m. 63). Bu kurulların veya Bakanlığın verdiği idari yaptırım kararlarına karşı idari yargıya başvurulabilir; idare mahkemesinde dava, işlemin tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içinde açılır ve dava açılması kararın yerine getirilmesini durdurmaz (m. 78). Reklamın ekran görüntüsünü ve yayın tarihini saklayarak ilgili merciye başvurabilirsiniz.
Pratikte en sık sorun, evde imzalanan sözleşmenin bir nüshasının verilmemesi ve cayma bildiriminin nasıl yapılacağının anlatılmamasıdır. Böyle bir durumda sözleşmeyi, ödeme belgelerini ve satıcının kimlik veya yetki belgesini tarihleriyle saklayın; cayma bildirimini yazılı veya kalıcı veri saklayıcısıyla, satıcının adresine ve şirketin kayıtlı iletişim bilgisine ayrı ayrı gönderin. Hizmet veya mal cayma süresi içinde teslim edilmişse bunun kullanılmadan korunması, geri verme sürecini kolaylaştırır.
Diğer satıcı yükümlülükleri
- Süreli yayın kuruluşları promosyon uygulamasına konu mal veya hizmetin Türkiye genelinde teslim ve ifa tarihlerini ilan etmek ve teslimi uygulamanın bitiminden itibaren 45 gün içinde yapmak zorundadır; promosyon konusu bedelin tüketiciden istenmesi de yasaktır (m. 53).
- Gıda ürünü olmamasına rağmen şekil, koku, renk veya ambalajı nedeniyle olduğundan farklı görünen ve özellikle çocukların gıda ile karıştırabileceği, sağlık ve güvenliği tehlikeye atan ürünlerin üretilmesi, pazarlanması, ithalatı ve ihracatı yasaktır (m. 79).
- Tüketici ürünleri ve hizmetler can ve mal güvenliğine ve çevreye zarar vermemeli, zorunlu idari ve teknik düzenlemelere uygun olmalıdır; Bakanlık sorumlu olduğu ürünlerin piyasa gözetimi ve denetimini yapar (m. 76).
- Vitrinde veya elektronik ortamda teşhir edilen malın satışından, satılık olmadığı belirtilmedikçe kaçınılamaz; satış başka bir malın alınması şartına bağlanamaz (m. 6).