İnternet, telefon veya benzeri uzaktan iletişim araçlarıyla kurulan mesafeli sözleşmelerde 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayabilirsiniz; cayma bildiriminin bu süre içinde satıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmediyseniz 14 günlük süreyle bağlı değilsiniz, ancak bu süre her hâlükârda cayma süresinin bittiği tarihten itibaren 1 yıl sonra sona erer (6502 sayılı Kanun m. 48).
Bu yazı, mesafeli sözleşmenin ne olduğunu, cayma süresinin nasıl işlediğini, cayma ile ayıplı mal talebi arasındaki farkı, teslim süresini ve teslim edilmeyen sipariş hâlinde izleyeceğiniz yolu, iade kargosu masrafı sorusunu, mağazadan alınan sağlam üründe iade hakkını, indirimli ürün ve finansal hizmet sözleşmelerini anlatır.
Bu yazıda
- Mesafeli sözleşme nedir?
- 14 gün cayma hakkı ve bildirim
- Bilgilendirilmezseniz süre ne olur?
- Cayma mı, ayıplı mal mı?
- İade kargosunu kim öder?
- Teslim süresi ve teslim edilmeyen sipariş
- Platform ve ön bilgilendirme
- Mağazadan alınan sağlam üründe iade
- İndirimli ürün ve teşhir ürünü
- Finansal hizmetlerde uzaktan sözleşme
Mesafeli sözleşme nedir?
Satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, uzaktan pazarlamaya yönelik bir sistem çerçevesinde, sözleşmenin kurulduğu ana kadar uzaktan iletişim araçlarının kullanılmasıyla kurulan sözleşmedir. İnternet, telefon ve benzeri araçlar bu kapsama girebilir. Telefonla yapılan satışta da, taraflar eş zamanlı fiziksel olarak bir araya gelmeden sözleşme kuruluyorsa cayma hakkınız vardır. Sosyal medyadan yapılan alışveriş de mesafeli satış olabilir; iletişim kanalı tek başına belirleyici değildir, satıcının sıfatı ve uzaktan satışın kuruluş biçimi incelenir. Kapınıza gelen satıcıyla kurulan sözleşme ise iş yeri dışı sözleşmedir ve ayrı bir başlıktır.
14 gün cayma hakkı ve bildirim
Mesafeli sözleşmelerde tüketici, 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayma hakkına sahiptir. Kanun, cayma bildiriminin bu süre içinde satıcıya veya sağlayıcıya yöneltilmiş olmasını yeterli sayar; bildirimin süre bitmeden e-posta, noter veya kayıt altındaki bir yolla gönderilmesi ispat için yararlıdır. Mesafeli sözleşmede cezai şart öngören şart tüketici aleyhine olduğundan haksız şart sayılabilir ve kesin olarak hükümsüzdür. Cayma süresi içinde malın mutat kullanımı sebebiyle meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değilsiniz; mutat kullanımın dışına çıkan hasar için satıcının talep haklarını ayrıca değerlendirmek gerekebilir, bu yüzden ürünü orijinal hâliyle saklayın.
Mesafeli sözleşmelerde kapsam dışı sözleşmeler ve cayma hakkına ilişkin ayrıntılar kanunda değil yönetmelikte belirlenir. Kişiye özel hazırlanan ürün, çabuk bozulan mal veya dijital içerik gibi hâllerde istisnalar bulunabilir; ürünün gerçekten kişisel talebe göre hazırlanıp hazırlanmadığını, "hijyen ürünü" gibi bir etiketin tek başına iadeyi engelleyip engellemediğini, dijital içerikte ifaya başlanması ve onay koşullarını ayrı ayrı inceleyin. Fiziksel ürün iade kuralını dijital içeriğe doğrudan uygulamayın.
Bilgilendirilmezseniz süre ne olur?
Cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmemişseniz 14 günlük süreyle bağlı değilsiniz; fakat bu süre her hâlükârda cayma süresinin bittiği tarihten itibaren 1 yıl sonra sona erer. Bilgilendirmenin yapıldığının ispat yükü satıcıdadır. Siparişi onayladığınızda ödeme yükümlülüğü altına gireceğiniz konusunda da açık ve anlaşılır biçimde uyarılmanız gerekir. Ön bilgilendirme ile sipariş özeti aynı belge olmayabilir; ikisini de saklayın.
Cayma mı, ayıplı mal mı?
Fikrinizi değiştirerek iade etmek ile ürünün ayıplı olması aynı şey değildir. Ayıp, seçimlik hakları (dönme, indirim, ücretsiz onarım, değiştirme) doğurur; cayma ise belirli işlemlerde gerekçesiz dönüşü ifade eder. Başvurunuzda hangi sebebe dayandığınızı baştan ayırın. Bozuk ürün için yalnızca tamir istemek zorunda değilsiniz; ayıplı malda koşullarına göre sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya değişim seçenekleri bulunur. Ayrıntı için ayıplı mal ve seçimlik haklar yazımıza bakabilirsiniz.
İade kargosunu kim öder?
Caymada iade masrafı; ön bilgilendirmede belirtilen taşıyıcıya, kullanılan yönteme ve sözleşme koşullarına göre değerlendirilir. Satıcının gösterdiği taşıyıcıyla iade koşullarını kontrol edin; farklı bir taşıyıcı kullanacaksanız sonucu önceden öğrenin. Ayıplı ürün söz konusuysa masraflar ayrıca ele alınır: ücretsiz onarım veya değiştirme hakkının yerine getirilmesine ilişkin giderlerin tüketiciye yüklenmesi sınırlandırılmıştır. Cayma iradesinin usulüne uygun bildirilmesi ile ürünün geri gönderilmesi ayrı adımlardır; ürünü kargoya vermekle yetinmeyin, bildirim ve kargo kayıtlarını birlikte tutun.
Teslim süresi ve teslim edilmeyen sipariş
Satıcı veya sağlayıcı, siparişin kendisine ulaştığı andan itibaren taahhüt edilen süre içinde edimini yerine getirir. Mal satışlarında bu süre her hâlükârda 30 günü geçemez; tüketicinin isteği veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallarda bu üst sınır uygulanmaz ve taahhüt edilen teslim tarihi esas alınır. Süre içinde ifa edilmezse sözleşmeyi feshedebilirsiniz. Kanunun metninde ayrıca süre verme şartı aranmaz; fesih hakkı doğrudan tanınmıştır. Temerrüde düşen satıcıdan genel hükümlere göre ifayı ve gecikme tazminatını isteyebilir ya da ifadan vazgeçtiğinizi hemen bildirerek zararın giderilmesini veya sözleşmeden dönmeyi talep edebilirsiniz (TBK m. 125).
Teslim edilmeyen sipariş için sipariş tarihi, taahhüt edilen teslim bilgisi, ödeme belgesi ve satıcının cevaplarını saklayın. Teslim edilmemesi ile teslimin imkânsızlaşması ve kargoda hasar ayrı durumlardır.
Platform ve ön bilgilendirme
Aracı hizmet sağlayıcı, tüketiciye ön bilgilendirmenin yapılmasından, teyidinden ve ispatından satıcı veya sağlayıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur ve ön bilgi ile reklamlardaki bilgilerin uyumundan ve bunun ispatından sorumludur. Satıcı veya sağlayıcı onayı olmaksızın platformun düzenlediği kampanyalı satışlarda sözleşmenin hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesinden platform sorumludur. Platformlar, iade ve cayma taleplerinizi iletebileceğiniz ve takip edebileceğiniz bir sistemi kesintisiz açık tutmak zorundadır; platformdan işlemlerinizin kayıtlarını sipariş numarası ve tarihi belirterek yazılı isteyebilirsiniz. Alışveriş sitesi tanıtıcı bilgilerini ve veri girişi hatalarını düzeltme araçlarını da sunmak zorundadır (6563 sayılı Kanun m. 3 ve 4).
Mağazadan alınan sağlam üründe iade
Mağazadan yapılan alışverişte sırf fikir değişikliği için genel bir kanuni iade hakkı yoktur; satıcının verdiği iade taahhüdü ayrıca incelenir. Fiş veya mağaza politikasındaki iade koşullarını okuyun. Ürün kusurluysa ayıplı mal hakları ayrıca değerlendirilir ve "iade yapılmaz" yazısı bu hakları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
İndirimli ürün ve teşhir ürünü
İndirim etiketi tek başına tüketici haklarını kaldırmaz. Satın alırken açıkça bildirilen kusur ile sonradan ortaya çıkan farklı ayıp ayrılır. Ayıplı olarak satışa sunulan malda ayıbı gösteren okunabilir bir etiket konulmalı ve bu bilgi etiket, fatura, fiş veya satış belgesinde açıkça gösterilmelidir. Fiyat etiketini, ürün açıklamasını ve kusurun fotoğrafını saklayın. Teşhir ürününde bilinen veya bildirilmiş kusur ile gizli ya da farklı ayıp birbirinden ayrılır; satıştaki açıklamayı yazılı saklayın.
Adım adım: iade veya cayma talebi
- Siparişin türünü (mesafeli, mağaza, kişiye özel, dijital içerik) ve teslim tarihini yazın.
- Cayma mı, ayıp mı olduğunu belirleyip talebinizi tek cümleyle ifade edin.
- Bildirimi süre bitmeden yazılı veya kalıcı veri saklayıcısıyla gönderin; gönderim kaydını saklayın.
- Ürünü, satıcının gösterdiği yöntemle ve orijinal hâliyle geri gönderin; kargo kaydını bildirim kaydıyla birlikte tutun.
- İade gelmezse sipariş, ödeme ve yazışma kayıtlarınızla tüketici hakem heyeti yolunu değerlendirin. Tutarına ve niteliğine göre hakem heyetine mi yoksa tüketici mahkemesine mi gidileceği başvuru yılının sınırına göre belirlenir; sınırı resmî kaynaktan kontrol edin.
Finansal hizmetlerde uzaktan sözleşme
Banka veya sigorta ürününü telefonla kabul ettiyseniz finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşmelerde 14 gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayabilirsiniz; sigorta ve bireysel emeklilik sözleşmelerinde cayma süresi hakkında diğer mevzuattaki tüketici lehine hükümler uygulanır (m. 49). Sözleşmenin kâğıt üzerinde yazılı bir örneğini sözleşme ilişkisi sürdüğü sürece herhangi bir ücret ödemeksizin isteyebilirsiniz. Sona erdirme talebini herhangi bir uzaktan iletişim aracıyla iletmeniz yeterlidir; sözleşmenin kurulduğu yöntemden daha ağır koşullar içeren bir yöntemi kullanmaya zorlanamazsınız.