Miras sebebiyle istihkak davası, davacının mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi veya malı elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde ölümün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; iyiniyetli olmayanlara karşı süre yirmi yıldır (TMK m. 639). Mirasla ilgili çekişmesiz iş kararlarına karşı kararı öğrendiğiniz tarihten itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilirsiniz (HMK m. 387).
Bu yazı miras davalarında hangi sürelerin işlediğini, istihkak davasını ve tapuya şerh konulmasını, ihtiyati tedbiri, hangi mahkemede dava açılacağını, mirasçılık belgesi ve çekişmesiz yargı kararlarına itirazı, yurt dışı miras ve yabancı belgelerde dikkat edilecek noktaları, değerleme tarihlerini ve miras görüşmesi öncesinde hazırlanacak özeti anlatır.
Bu yazıda
- Miras sebebiyle istihkak davası ve zamanaşımı
- Elinde tutanın zamanaşımı savunması
- Tapuya şerh ve ihtiyati tedbir
- Yetkili mahkeme
- Çekişmesiz yargı kararlarına ve mirasçılık belgesine itiraz
- Tenkis ve iptal davası süreleri
- Değerleme tarihleri
- Yurt dışındaki miras ve yabancı belgeler
- Banka hesapları, mirasçının alacaklıları
- Miras görüşmesi için tek sayfalık özet
Miras sebebiyle istihkak davası
Yasal veya atanmış mirasçı, terekeyi veya bazı tereke mallarını elinde bulunduran kimseye karşı mirasçılıktaki üstün hakkını ileri sürerek miras sebebiyle istihkak davası açabilir. Bu davada hâkim mirasçılık sıfatıyla ilgili uyuşmazlıkları da çözer (TMK m. 637). Davanın kabulü hâlinde tereke veya terekeye dahil mal, davacıya zilyetliğe ilişkin hükümler uyarınca verilir (m. 638).
- Süre: Dava, davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. İyiniyetli olmayanlara karşı zamanaşımı süresi yirmi yıldır (TMK m. 639).
- Zamanaşımı savunması: Miras sebebiyle istihkak davasında davalı, tereke malını zamanaşımı yoluyla kazandığını ileri süremez (TMK m. 638). Malın uzun süre elde tutulmuş olması tek başına savunma için yeterli değildir.
- Tapuya şerh: Hâkim, davacının istemi üzerine hakkın korunması için davalının güvence göstermesi veya tapu kütüğüne şerh verilmesi gibi gerekli her türlü önlemi alır (TMK m. 637). Dilekçenize tapu kaydını ve mirasçılık belgesini ekleyin.
Konuyla bağlantılı olarak elatmanın önlenmesi davası yazısına da bakabilirsiniz.
Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir
Miras malı elden çıkmasın diye dava açmadan önce de tedbir isteyebilirsiniz. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde ihtiyati tedbir kararı verilebilir (HMK m. 389). Tedbir, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili olan mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise ancak asıl davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir (HMK m. 390). Talep eden taraf dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır.
Hangi mahkemede dava açılır?
Terekenin paylaşılmasına, paylaşma sözleşmesinin geçersizliğine, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine, miras sebebiyle istihkaka ilişkin davalar ile mirasçılar arasında terekenin yönetiminden kaynaklanan davalarda ve terekenin kesin paylaşımına kadar mirasçılara karşı açılacak tüm davalarda ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11). Miras malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır; bu yer ölüm yeriyle aynı olmak zorunda değildir (TMK m. 576). Terekede bulunan bir mal hakkında açılmak istenen istihkak davası, terekenin yazımı ve tespiti zamanında mal nerede bulunuyorsa orada da açılabilir. Dilekçeyi başka bir yerde değil, ölenin son yerleşim yeri mahkemesinde açın.
Çekişmesiz yargı kararlarına ve mirasçılık belgesine itiraz
- Çekişmesiz yargı kararları: Çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlara karşı hukuki yararı bulunan ilgililer, özel kanuni düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir (HMK m. 387). Kararın tebliğ veya öğrenme tarihini belgelendirin. Çekişmesiz yargı kararları, kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez (m. 388).
- Mirasçılık belgesi: Belgenin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır. Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa, kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe lehine tasarruf yapılan kimseye atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge verilir (TMK m. 598).
- Belgenin sınırı: Mirasçılık belgesi mirasçıları ve payları gösterir; paylaşmış olmak anlamına gelmez ve tapu, banka ve diğer işlemler ayrı yürütülür.
Tenkis ve iptal davalarının süreleri
- Tenkis: Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer (TMK m. 571). Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
- İptal: İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer (TMK m. 559). Hükümsüzlük, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
- Karıştırmayın: Tenkis saklı pay aşımına, iptal geçerlilik sorununa yöneliktir; dayanak, sonuç ve süreler ayrı değerlendirilir. Ayrıntı için saklı pay ve tenkis davası yazısına bakın.
Değerleme tarihleri
Ölüm tarihi ile malın değerleme tarihi her talepte aynı değildir. Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır; hesap yapılırken mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri, mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir (TMK m. 507). Taşınmazlar paylaşmanın yapıldığı zamandaki gerçek değerleri esas alınarak mirasçılara özgülenir (m. 657); denkleştirme ise kazandırmanın denkleştirme anındaki değerine göre yapılır (m. 673). Tenkis, denkleştirme ve paylaşım hesabı için ayrı tarih belirlenebilir; bu yüzden hesapları tek tarihe bağlamayın.
Yurt dışındaki miras ve yabancı belgeler
Türk hukuku her durumda uygulanmaz. Miras ölenin millî hukukuna tabidir; Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler ise terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabidir (MÖHUK m. 20). Uygulanacak hukuk ve malın bulunduğu ülke önemli olduğundan, yurt dışındaki miras malı için yabancı belgeler ve yerel usuller ayrıca incelenmelidir. Yabancı mahkeme ilamlarının Türkiye'de icra olunabilmesi tenfiz kararına bağlıdır (MÖHUK m. 50 ve devamı). Yabancı mirasçılık belgesinin doğrudan yeterli olup olmadığı belgenin niteliğine, tanınma ve işlem yapılacak makamın koşullarına bağlıdır; çeviri ve tasdik gerekliliğini önceden doğrulayın.
Banka hesapları, mirasçının alacaklıları ve temsil
- Ortak hesap: Hesap türü, paranın kaynağı ve mülkiyet iddiası incelenir; hesaba erişebilmek bütün paranın sahibi olmak anlamına gelmez.
- Bulunamayan mirasçı: Vesayet makamı, bir terekede mirasçılık hakları henüz belli değilse veya bir kimse uzun süreden beri bulunamaz ve oturduğu yer de bilinemezse gerekli önlemleri alır ve yönetim kayyımı atayabilir (TMK m. 427).
- Mirasçının kendi alacaklıları: Miras payına ilişkin haciz ve paylaşmaya katılma mekanizmaları gündeme gelebilir; miras borcuyla kişisel borcu ayırın (TMK m. 648).
- Tereke temsili: Miras ortaklığının yönetiminde temsilci atanması mümkün olabilir; talebin gerekçesini ve gerekli işlemleri somutlaştırın (TMK m. 640).
Miras görüşmesi için tek sayfalık özet
Mirasçı, avukat veya notere ilk başvuruda şu başlıkları ayrı ayrı toplayın ve bilinmeyenleri açıkça işaretleyin:
- Aile ağacı: Ölenin eşi, çocukları, torunları, ana-babası, kardeşleri; evlatlık ve evlilik dışı çocuk bilgileri (TMK m. 495-501).
- Ölüm tarihi ve son yerleşim yeri: Dava yeri ve süreler için temel veridir.
- Bilinen mallar: Taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, ekonomik değer taşıyan haklar.
- Borçlar: Kredi, vergi, kefalet ve takip kayıtları (TMK m. 599 ve 641); vergi ile özel borcu ayrı kalemlerde yazın.
- Vasiyet ve sözleşmeler: Bulunan vasiyetname, miras sözleşmesi ve sağlararası bağışlar.
- Tarihler: Ölümü öğrenme, vasiyetnamenin açılması ve tebliğ tarihleri; ret, tenkis ve istihkak süreleri bunlara bağlıdır.
Sık yapılan hatalar
- İstihkak davasında malı elinde tutanın zamanaşımı yoluyla kazanabileceğini sanmak.
- Bir yıllık süreyi ölüm tarihinden değil, öğrenme tarihinden başlatmayı unutmak ya da on yıllık üst sınırı gözden kaçırmak.
- Çekişmesiz yargı kararına iki hafta içinde istinaf yoluna başvurmamak.
- Mirasçılık belgesini veya yabancı belgeyi, çeviri ve tasdik gerekliliğini araştırmadan yeterli saymak.
- Tüm hesaplar için tek bir değerleme tarihi kullanmak.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 427, 495-501, 507, 559, 571, 576, 598, 599, 637-641, 648, 657, 673
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 11, 387-390
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, m. 20 ve 50-59