Banka ve sigorta şirketleri, vergiye konu bir intikal nedeniyle mirasçıya para vermeden önce veraset ve intikal vergisinin ödendiğine dair vergi dairesinden tasdikname ister; tasdikname ibraz edilmezse veraset yoluyla intikallerde yüzde 5 oranında vergi karşılığı kesinti yapılıp kalanı ödenebilir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 17). Bu nedenle ölen yakınınızın hesabındaki parayı çekmeden önce vergi dairesine başvurup tasdiknameyi almanız gerekir.
Bu yazı, ölenin banka hesabı ve sigorta alacağı için neden vergi tasdiknamesi istendiğini, vasiyetle bırakılan sigorta alacağının nasıl talep edileceğini, hamile eşin durumunu, gaiplik hâlinde beyanname süresini, ölü sanılan kişi sağ çıkarsa vergi iadesini ve bakıma muhtaç kişilerin geçim giderinin saklı pay hesabındaki yerini anlatır. Verginin kendisi, istisna ve hesaplama için Veraset ve İntikal Vergisi yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Banka neden vergi tasdiknamesi ister?
- Sigorta şirketi ölüm nedeniyle ödeme yaparken de ister mi?
- Vasiyetle bırakılan sigorta alacağı
- Tasdikname yoksa ne olur?
- Vergi ödenmeden taşınmaz satılır mı?
- Eş hamileyken ölürse paylaşım
- Gaiplik kararı ve beyanname süresi
- Ölü sanılan kişi sağ çıkarsa
- Bakıma muhtaç kişinin geçim gideri ve saklı pay hesabı
- Adım adım yapılacaklar
Banka neden vergi tasdiknamesi ister?
Kanun, amme idare ve müesseseleri, bankaları, bankerleri, kasa kiralayanları, sigorta şirketlerini, sair şirket ve müesseseleri, mahkemeleri ve icra dairelerini sayar. Bunlar hak sahiplerine verginin konusuna giren bir muamele dolayısıyla para ve senet verebilmek için evvelemirde verginin ödenmiş olduğuna dair vergi dairesinden verilmiş bir tasdikname talep eder (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 17). Yani bankanın bu belgeyi istemesi keyfî bir uygulama değil, kanundan gelen bir yükümlülüktür.
Önce mirasçılık belgesini alın, sonra ölenin yerleşim yerindeki vergi dairesine başvurup beyanname verin ve ödemeyi veya taksit düzenini tamamlayın. Beyanname verme yeri ve süresiyle ilgili ayrıntı için Veraset ve İntikal Vergisi yazımızı okuyabilirsiniz. Mirasçılık belgesi konusunda Miras Payları yazımıza bakın.
Sigorta şirketi ölüm nedeniyle ödeme yaparken de ister mi?
Evet. Kanun, bankalarla birlikte sigorta şirketlerini de sayar. Veraset vergisine konu bir intikal nedeniyle para verecekleri kişiden önce vergi dairesince verilmiş ödendi belgesi isterler. Belge yoksa kanundaki oranda kesinti yaparak kalanı ödeyebilirler (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 17). Dolayısıyla poliçe bedelini alırken de aynı belgeyi hazırlamanız gerekir.
Vasiyetle bırakılan sigorta alacağı
Kendisine mirasbırakanın ölümünde ödenecek bir sigorta alacağı vasiyet edilen kişi, sigorta sözleşmesinden doğan istem hakkını sigortacıya karşı doğrudan kullanabilir; mirasçıların aracılığına gerek yoktur (TMK m. 601). Poliçeyi, ölüm belgesini ve vasiyetnamenin açılmış örneğini hazırlayıp sigortacıya başvurabilirsiniz. Sigorta şirketi yine vergi tasdiknamesi isteyebilir.
Öte yandan mirasbırakanın kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine yaptığı hayat sigortasının ölüm zamanındaki satın alma değeri saklı pay hesabı bakımından ayrıca önem taşır; bu konuyu Saklı Pay ve Tenkis Davası yazımızda bulabilirsiniz.
Tasdikname yoksa ne olur?
Tasdikname ibraz etmeyen hak sahiplerinin istihkaklarından, veraset yoluyla intikallerde yüzde 5 oranında vergi karşılığı olarak tevkifat yapıldıktan sonra kalan bedel verilebilir. Tevkifatı yapanlar tevkif ettikleri parayı en geç bir hafta içinde bulundukları yerin mal sandığına yatırmaya ve durumu bağlı bulundukları vergi dairesine yazı ile bildirmeye mecburdur (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 17).
Mahkeme ve icra daireleri de aynı belgeyi ister
Kanunun sayımı yalnızca bankalar ve sigorta şirketleriyle sınırlı değildir; mahkemeler ve icra daireleri de hak sahiplerine verginin konusuna giren bir muamele dolayısıyla para ve senet verebilmek için tasdikname talep eder (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 17). Dolayısıyla ölenin bir davadan veya icra takibinden alacağı varsa, o paranın mirasçılara ödenmesi sırasında da aynı belge istenebilir. Tevkifat yapmadan para ve senet verenler ile tevkif ettikleri parayı süresinde mal sandığına yatırmayanlardan, bu paralar gecikme zammı uygulanarak tahsil edilir; bu yüzden kurumların belgeyi istemekte titiz davranması beklenir.
Vergi dairesi tereke defteri isteyebilir mi?
Veraset ve intikal vergisi matrahına girmesi gereken malların kaçırılacağını anlatan karinelerin bulunduğu hâllerde vergi dairesi, Türk Medeni Kanununun 590 ıncı maddesinin üçüncü fıkrasına dayanarak tereke defterinin yapılmasını isteyebilir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 18). Bu nedenle ölenin banka hesaplarını, kasa kiralamalarını ve diğer varlıklarını gizlemeye çalışmak, defter tutulmasına ve ek sorunlara yol açabilir. Eksiksiz ve dürüst beyan, hem vergi hem de mirasçıların sorumluluğu bakımından en güvenli yoldur.
Mirasçılar tek tek veya birlikte beyanname verebilir; birlikte verirken payların ve malların açıkça gösterilmesi gerekir. Beyannamede ölenin borçlarını, cenaze giderlerini ve ev eşyası gibi istisna kapsamındaki varlıkları doğru göstermeniz, ödenecek vergiyi etkiler. Güncel istisna tutarları değiştiği için resmî kaynaktan kontrol edin.
Vergi ödenmeden taşınmaz satılır mı?
Miras intikali tapuda vergi tahakkuku beklenmeden tescil edilir. Ancak o taşınmaza düşen veraset ve intikal vergisi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağ yapılamaz, üzerinde ayni hak kurulamaz; vergi dairesinden ilişik kesme belgesi gerekir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 19). Vergi tahakkukundan itibaren üç yılda, her yıl mayıs ve kasım aylarında olmak üzere iki eşit taksitte ödenebilir; teminat gösterilirse devir için izin verilebilir. Ayrıntılı takvimi vergi dairesinden öğrenin.
Eş hamileyken ölürse paylaşım
Mirasın açıldığı tarihte mirasçı olabilecek bir cenin varsa paylaşma doğumuna kadar ertelenir. Ana muhtaç durumdaysa doğuma kadar geçim giderlerinin terekeden sağlanmasını isteyebilir (TMK m. 643). Çocuk sağ doğarsa mirasçı olur; ölü doğan çocuk mirasçı olamaz (m. 582). Bu nedenle hamile eşin bulunduğu durumda mirasın paylaşımı doğuma kadar beklemelidir.
Gaiplik kararı ve beyanname süresi
Gaiplik hâlinde beyanname, gaiplik kararının ölüm siciline kaydolunduğu tarihi takip eden bir ay içinde verilir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 9). Ölüm tarihine göre başlayan genel süreler yerine bu kural uygulanır. Normal durumda ise ölüm Türkiye'de olmuş ve mükellefler Türkiye'de bulunuyorsa süre ölüm tarihini izleyen dört aydır; yurt dışı durumlarında süreler farklıdır (m. 9).
Ölü sanılan kişi sağ çıkarsa
Gaip muris ortaya çıkarsa, nüfustaki ölüm kaydının terkinini izleyerek, daha önce alınmış olan vergiler talep üzerine mükellefe geri verilir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 21). Bu durumda vergi dairesine iade dilekçesi ve nüfus kaydı örneğiyle başvurmalısınız. Gaip mirasçı ortaya çıkarsa da evvelce tahakkuk eden vergi gerektiğinde düzeltilir.
Bakıma muhtaç kişinin geçim gideri ve saklı pay hesabı
Tasarruf edilebilir kısım hesaplanırken mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir (TMK m. 507). Yani ölenle birlikte yaşayan ve ondan bakım gören kişi varsa, üç aylık geçim gideri saklı pay hesabından önce düşülür. Hesap, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre yapılır.
Sonuç olarak, ölen yakınınızın parasına ulaşmak için sıralama genellikle şöyledir: mirasçılık belgesi, beyanname, vergi dairesinden tasdikname veya ödendi belgesi, ardından banka ve sigorta işlemleri. Belgesiz başvurularda kesinti yapılabildiğini bilmek, plan yapmanıza yardımcı olur. Güncel istisna ve ödeme koşulları için vergi dairesinden bilgi alın.
Adım adım yapılacaklar
- Ölüm belgesini ve nüfus kayıtlarını alın; mirasçılık belgesini noterden veya sulh hukuk mahkemesinden çıkarın.
- Ölenin yerleşim yerindeki vergi dairesine beyanname verin; süreyi ölüm tarihinden itibaren hesaplayın.
- Banka ve sigorta şirketine vergi tasdiknamesiyle başvurun; tasdikname yoksa kesintinin yüzde 5 olduğunu bilin.
- Taşınmaz varsa ilişik kesme belgesini alın; vergi ödenmeden devir yapılamayacağını hatırlayın.
- Hamile eş varsa paylaşımı doğuma kadar erteleyin; gaiplik durumunda ayrı beyanname süresine dikkat edin.