Bireysel amaçla yaptığınız sigorta sözleşmesi tüketici işlemi sayılabilir (TKHK m. 3); sigorta şirketi ise iyiniyet kurallarına aykırı olarak tazminatın ödenmesini geciktiremez (5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 32). Şirketle anlaşamazsanız, önce şirkete başvurup talebinizin olumsuz sonuçlandığını belgeledikten sonra Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilirsiniz (Sigortacılık Kanunu m. 30).
Bu yazı sigortada tüketici statüsünü, genel şartlar ve kapsam dışı riskleri, hayat sigortası tekliflerinde otuz günlük kuralı, tazminatın geciktirilmesini, belirli şirkete sigorta yaptırma şartını, zorunlu sigortada reddi, Sigorta Tahkim Komisyonu sürecini ve yetkili mahkemeyi anlatır.
Bu yazıda
- Sigorta ettiren tüketici sayılır mı
- Genel şartlar ve poliçede yazmayan riskler
- Hayat sigortası teklifine cevap verilmezse
- Tazminatın geciktirilmesi
- Kredi veya sözleşme şartı olarak sigorta
- Zorunlu sigortada şirketin reddi
- Sigorta Tahkim Komisyonu: başvuru, süre ve masraf
- Dava açılacaksa yetkili mahkeme
- Kaynaklar
Sigorta ettiren tüketici sayılır mı?
Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek ya da tüzel kişi tüketicidir. Tüketici işlemi tanımı eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeleri de kapsar (TKHK m. 3). Bu nedenle bireysel amaçla yaptığınız sigorta sözleşmesi tüketici işlemi sayılabilir. Ticari faaliyetiniz için yaptığınız sigortada ise durum farklı değerlendirilir. Ticaret yapan biri olarak işyeriniz veya ticari aracınız için sigorta yaptırdıysanız tüketici statüsü tartışmalı olabilir; çünkü tüketici tanımı ticari ya da mesleki amaçla hareket etmeyi dışarıda bırakır. Buna karşılık tahkim ve mahkeme yolları, sigorta ettiren ya da sözleşmeden menfaat sağlayan olarak size sigorta sözleşmesinin kendi hükümleri üzerinden açıktır. Dolayısıyla tüketici sıfatınız olsun ya da olmasın poliçe, genel şartlar ve yazışma kayıtlarınızı düzenli tutmanız gerekir.
Genel şartlar ve poliçede yazmayan riskler
Sigorta sözleşmelerinin ana muhtevası, Müsteşarlıkça onaylanan ve şirketlerce aynı şekilde uygulanacak genel şartlara uygun düzenlenir. Yani poliçelerin temeli şirketten şirkete değişmez. İşin özelliğine uygun özel şartlar konulabilir, ancak bunlar poliçede "özel şartlar" başlığı altında yanılgıya yol açmayacak şekilde açıkça belirtilir (Sigortacılık Kanunu m. 11).
Kapsam dışı riskler de açıkça yazılmalıdır: sigorta sözleşmelerinde kapsama alınan riskler dışında, kapsam dışı bırakılan riskler belirtilir ve belirtilmemiş riskler teminat kapsamında sayılır (Sigortacılık Kanunu m. 11). Hasar olmadan önce poliçeyi ve kapsam dışı maddelerini okuyup şirketten yazılı açıklama istemeniz bu yüzden önemlidir.
Hayat sigortası teklifine şirket cevap vermezse
Hayat sigortalarında teklifnamenin şirkete ulaştığı tarihten itibaren otuz gün içinde şirket tarafından reddedilmezse sigorta sözleşmesi yapılmış olur (Sigortacılık Kanunu m. 11). Teklifnamenin şirkete ulaştığını gösteren kaydı saklamanız süre hesabı bakımından işinize yarar.
Tazminatın geciktirilmesi
Sigorta şirketleri, iyiniyet kurallarına aykırı olarak sigorta tazminatının ödenmesini geciktiremez. Şirketler ve aracılar ayrıca sigortalıların hak ve menfaatlerini tehlikeye sokabilecek hareketlerden kaçınmak ve sigortacılığın icaplarına uygun hareket etmek zorundadır (Sigortacılık Kanunu m. 32). Başvurularınızı ve yazışmalarınızı tarihli olarak saklayın; gecikmenin gerekçesini yazılı isteyin. Gecikme iyiniyetsizlik düzeyindeyse bu, hem şirkete karşı başvuruda hem de tahkim veya dava aşamasında önemli bir delil olur.
Belirli bir şirketten sigorta yaptırmanız istenebilir mi?
Hayır; kişilerin sigorta şirketini seçme hakkı sınırlandırılamaz. Bir sözleşmede taraflardan biri sigorta yaptırmaya zorunlu tutuluyorsa, sigortanın belli bir şirkete yaptırılmasına ilişkin her türlü şart hükümsüzdür. Kredi sözleşmelerinde de seçtiğiniz şirketin teminatı kabul edilmek zorundadır (Sigortacılık Kanunu m. 32). Kredi bağlantılı sigortada ayrıca tüketicinin istediği şirketten sağladığı teminatın kabul edilmesi gerekir ve açık talep olmadan kredi bağlantılı sigorta yaptırılamaz; bu konuda tüketici kredisi kuralları ayrıca uygulanır.
Zorunlu sigortada şirket sizi geri çevirebilir mi?
Zorunlu sigortalar kapsamındaki branşlarda faaliyet gösteren şirketler, ilgili kanunlardaki istisnalar saklı kalmak kaydıyla zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamaz. Bir şirket teklifinizi reddederse yazılı gerekçe isteyebilir, başka bir şirkete başvurabilir veya durumu kuruma bildirebilirsiniz (Sigortacılık Kanunu m. 13).
Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru
Sigorta ettiren veya sözleşmeden menfaat sağlayanlarla şirket arasındaki uyuşmazlıkların çözümü için Birlik nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu vardır. Başvurmadan önce şirkete başvurup talebinizin olumsuz sonuçlandığını belgelemelisiniz; şirket onbeş iş günü içinde yazılı cevap vermezse de başvuru yapabilirsiniz (Sigortacılık Kanunu m. 30).
Süreç şöyle işler: hakemler görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır; aksi hâlde uyuşmazlık yetkili mahkemece halledilir. Bu süre tarafların açık ve yazılı muvafakatiyle uzatılabilir. Komisyon müdürü kararı en geç üç iş günü içinde taraflara bildirir. Talebi kısmen ya da tamamen reddedilenler aleyhine hükmolunacak vekâlet ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde belirlenen vekâlet ücretinin beşte biridir (Sigortacılık Kanunu m. 30). Bu indirimli oran, tahkim yolunu seçerken göz önüne alabileceğiniz bir maliyet unsurudur.
Dava açılacaksa yetkili mahkeme
Can sigortası uyuşmazlıklarında sigorta ettirenin, sigortalının veya lehtarın yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Zarar sigortalarında ise taşınmaz için malın bulunduğu yerde, taşınır için rizikonun gerçekleştiği yerde de dava açılabilir (HMK m. 15). Bu nedenle poliçeye konan başka bir mahkemeyi yetkili kılan kayıt, can sigortasında sizi bağlamayabilir.
Örnek durumlar
Örnek 1: Kapsam dışı olduğu söylenen hasar. Şirket, hasarı poliçede yazmayan bir riske dayandırarak ödemeyi reddediyorsa önce poliçenin kapsam dışı maddelerine bakın. Kanuna göre kapsam dışı bırakılan riskler açıkça belirtilir ve belirtilmemiş riskler teminat kapsamında sayılır (Sigortacılık Kanunu m. 11). Şirketten reddin dayanağını yazılı isteyin; poliçe metniyle karşılaştırın.
Örnek 2: Bankanın dayattığı sigorta şirketi. Kredi veya benzeri bir sözleşme için sigorta yaptırmanız isteniyor ve belirli bir şirket gösteriliyorsa, bu yönde bir şart hükümsüzdür. Seçtiğiniz şirketin poliçesini yazılı olarak karşı tarafa iletin; teminatın kabul edilmesi gerekir (Sigortacılık Kanunu m. 32).
Örnek 3: Hayat sigortası teklifi. Teklifnameyi verdiniz ama şirketten yanıt gelmedi. Teklifnamenin şirkete ulaştığı tarihten itibaren otuz gün geçmiş ve şirket reddetmemişse sözleşme yapılmış sayılır. Teslim kaydınızı ve yazışmaları bir arada saklayın (Sigortacılık Kanunu m. 11).
Tahkim mi, dava mı?
Sigorta tahkimi ile mahkeme arasında seçim yaparken şu noktalara bakın: Tahkime başvurmadan önce şirkete başvuru ve olumsuz sonuç ya da onbeş iş günlük sessizlik gerekir. Hakemlerin karar süresi kanunda sınırlandırılmıştır; dört ay içinde karar verilmezse uyuşmazlık yetkili mahkemece halledilir. Talebiniz kısmen veya tamamen reddedilirse aleyhinize hükmolunacak vekâlet ücreti, tarifedeki ücretin beşte biriyle sınırlıdır (Sigortacılık Kanunu m. 30). Uyuşmazlığın niteliği ve tutarı, delillerin durumu gibi unsurlar seçimi etkiler; dava yolunda ise yetkili mahkemenin sigorta türüne göre belirlendiğini (HMK m. 15) unutmayın.
Hangi belgeleri toplamalısınız?
- Poliçe, genel şartlar ve varsa özel şartlar ile kapsam dışı maddeler.
- Teklifname veya başvuru formu ve şirkete ulaştığını gösteren kayıt.
- Hasar bildirimi, ekspertiz veya servis raporları, fotoğraflar.
- Şirketle yapılan bütün yazışmalar, tarihleriyle birlikte.
- Şirketin cevabı veya cevap vermediğini gösteren başvuru tarihi.
Adım adım
- Poliçeyi, genel şartları ve kapsam dışı maddeleri okuyun; belirsiz yerleri yazılı sorun.
- Hasar olursa şirkete yazılı başvuru yapın ve başvuru tarihini belgeleyin.
- Şirketin cevabını bekleyin; olumsuz sonuç veya cevapsızlık hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuruyu değerlendirin.
- Zorunlu sigortada reddedilirseniz yazılı gerekçe isteyin ve kuruma bildirimde bulunmayı düşünün.
- Dava yoluna gidecekseniz yetkili mahkemeyi sigorta türüne göre belirleyin; can sigortasında kendi yerleşim yeriniz kesin yetkili mahkemedir.
- Her aşamada tarihleri ve belgeleri düzenli bir dosyada tutun; süre hesapları bu kayıtlara dayanır.
Sık yapılan hatalar
- Poliçeyi hasar olduktan sonra ilk kez okumak.
- Şirketle yalnızca telefonda görüşüp yazılı başvuru yapmamak.
- Tahkim başvurusunu şirkete başvurmadan yapmaya çalışmak.
- Kredi verenin dayattığı belirli şirketi zorunlu sanmak.