Taksitle satış sözleşmesi yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz; tüketici yedi gün içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayabilir (TKHK m. 17 ve m. 18). Taksit gecikirse satıcı bütün borcu ancak sözleşmede saklı tutmuşsa, belirli oranlarda taksit ödenmemişse ve en az otuz gün süreli muacceliyet uyarısı yaptıysa isteyebilir (TKHK m. 19). Tüketici işlemlerinde taksitler için yalnızca nama yazılı ve her taksit için ayrı düzenlenen senet geçerlidir (TKHK m. 4/5).
Bu yazı taksitle satışın tanımını, yazılı şekil şartını, cayma ve erken ödeme haklarını, gecikme hâlinde borcun tamamının istenmesini, senet ve kefalet kurallarını, Türk Borçlar Kanunu'ndaki peşinat ve vade sınırlarını, ön ödemeli taksitle satışı ve spor salonu üyeliği için imzalanan senetleri anlatır.
Bu yazıda
- Taksitle satış sözleşmesi nedir ve yazılı olmazsa ne olur
- Yedi günlük cayma hakkı ve finansal kiralamada cayma
- Gecikme hâlinde tüm borcun istenmesi ve faiz hesabı
- Vadesinden önce ödeme ve toplu kapatma
- Senet, kefalet ve bileşik faiz
- Peşinat, vade ve sözleşmede bulunması gerekenler
- Hâkimin ödeme kolaylığı, yetki ve tahkim
- Ön ödemeli taksitle satış
- Spor salonu üyeliği için imzalanan senet
- Kaynaklar
Taksitle satış sözleşmesi nedir?
Satıcının malın teslimini veya hizmetin ifasını üstlendiği, tüketicinin de bedeli kısım kısım ödediği sözleşmedir. Kira süresi sonunda mülkiyeti edinme zorunluluğu bulunan finansal kiralama sözleşmelerine de aynı hükümler uygulanır (TKHK m. 17). Sözleşme yazılı olarak kurulmadıkça geçerli olmaz; geçerli sözleşme yapmamış olan satıcı veya sağlayıcı da sonradan sözleşmenin geçersizliğini tüketici aleyhine ileri süremez. Bu yüzden imzalı bir nüshayı ve ödeme planını mutlaka saklayın.
Cayma hakkı
Yedi gün içinde, hiçbir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayabilirsiniz. Bildirimin bu süre içinde satıcıya veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir; cayma hakkı konusunda bilgilendirildiğinizi ispat etmek satıcıya aittir (TKHK m. 18).
Cayma süresi içinde malı kullanırsanız hakkınız tamamen gitmez, ancak sınır vardır: satıcı malı cayma süresi içinde teslim etmişse malı ancak olağan bir gözden geçirmenin gerektirdiği ölçüde kullanabilirsiniz; aksi takdirde cayma hakkını kullanamazsınız. Hizmette ise onayınızla ifaya başlanmışsa cayma hakkı kullanılamaz (TKHK m. 18).
Finansal kiralamada ayrım önemlidir. Tüketicinin satıcıyı kendisinin bulduğu finansal kiralama işlemlerinde cayma hakkı kullanılamaz. Kira süresi sonunda mülkiyeti edinme zorunluluğu olan finansal kiralamada ise taksitle satış hükümleri uygulanır (TKHK m. 17 ve m. 18). İmzadan önce satıcıyı kimin belirlediğine ve zorunlu edinme şartının bulunup bulunmadığına bakın.
Genel hükümlerde ayrıca bir güvence vardır: taksitle satış sözleşmesi, alıcı bakımından imzalı nüshanın eline geçmesinden yedi gün sonra hüküm doğurur. Alıcı bu süre içinde irade açıklamasını geri aldığını satıcıya yazılı bildirebilir ve bu haktan önceden feragat edilemez (TBK m. 255).
Taksit gecikirse satıcı bütün borcu isteyebilir mi?
Yalnızca üç şart birlikte gerçekleşirse. Satıcı bu hakkı sözleşmede saklı tutmuş olmalı, kendi bütün edimlerini ifa etmiş olmalı ve sözleşme bedelinin en az onda birini oluşturan ve birbirini izleyen iki taksidi ya da en az dörtte birini oluşturan bir taksidi ödemediğiniz görülmelidir. Ayrıca satıcının size en az otuz gün süre vererek muacceliyet uyarısı yapması zorunludur (TKHK m. 19).
Muaccel kılınan taksitlerin hesaplanmasında faiz, komisyon ve benzeri masraflar dikkate alınmaz; yani satıcı kalan borcun tamamını isterken henüz işlememiş faiz ve komisyonları ekleyemez (TKHK m. 19). Genel hükümler de bunu destekler: satıcı, kalan satış bedelinin tamamını isteme veya sözleşmeden dönme haklarını kullanmadan önce alıcıya en az onbeş günlük bir süre tanımak zorundadır ve bu haklar ancak açıkça saklı tutulmuşsa ve belirli oranlardaki taksitler ödenmemişse kullanılabilir (TBK m. 259).
Vadesinden önce ödeme
Borçlandığınız toplam tutarı önceden ödeyebilir ya da vadesi gelmemiş bir veya birden çok taksidi ödeyebilirsiniz. Satıcı veya sağlayıcı faiz ya da komisyon almışsa, ödenen miktara göre gerekli tüm faiz ve komisyon indirimini yapmak zorundadır (TKHK m. 20). Taksit borcu kambiyo senedine bağlanmamışsa alıcı kalan satış bedelini her zaman tek seferde ödeyerek borcundan kurtulabilir; bu durumda peşin bedele eklenen bedelin ödenmemiş taksitlere isabet eden kısmı, en az yarısı olmak üzere ödeme süresinin kısalmasına uygun biçimde indirilir (TBK m. 258).
Senet, kefalet ve bileşik faiz
Tüketici işleminde taksit için alınabilecek tek senet türü nama yazılı ve her taksit için ayrı düzenlenen senettir. Bu şekle aykırı senetler tüketici yönünden geçersizdir (TKHK m. 4/5). Tek bir toplu senet ya da hamiline yazılı senet imzalatıldıysa belgeyi saklayıp itiraz edebilirsiniz.
Kefil olan kişi bakımından da kural nettir: tüketicinin edimlerine karşılık alınan şahsi teminatlar adı ne olursa olsun adi kefalet sayılır. Tüketicinin alacaklarına ilişkin karşı tarafça verilen şahsi teminatlar ise aksine hüküm yoksa müteselsil kefalet sayılır (TKHK m. 4/6). Temerrüt hâli de dâhil, tüketici işlemlerinde bileşik faiz uygulanmaz; birikmiş faize ayrıca faiz işletilemez (TKHK m. 4/7). Hesap dökümü isteyip faiz üzerine faiz işletilip işletilmediğini kontrol edin.
Peşinat, vade ve sözleşmenin içeriği
Türk Borçlar Kanunu'na göre alıcı, peşin satış bedelinin en az onda birini en geç teslim anında öder ve kalanını sözleşmenin kurulmasını izleyen üç yıl içinde ödemekle yükümlüdür. Cumhurbaşkanı satılanın türüne göre peşinat ve süreleri yarıya indirebilir veya iki katına çıkarabilir; bu yüzden güncel düzenlemeyi de kontrol edin (TBK m. 256).
Satıcının ticari faaliyeti kapsamındaki taksitli satışta sözleşmede tarafların bilgileri, satış konusu, peşin ve toplam satış bedeli, taksitle ödeme nedeniyle eklenen bedel, peşinat ve taksit düzeni, yedi günlük irade geri alma hakkı ile temerrüt faizi ve sözleşmenin yeri ve tarihi belirtilir (TBK m. 253).
Hâkimin ödeme kolaylığı, yetki ve tahkim
Temerrüde düşen alıcıya hâkim ödeme kolaylığı sağlayabilir. Alıcının borçlarını ödeyeceği konusunda güvence vermesi ve satıcının bu düzenleme dolayısıyla zararının olmaması koşuluyla hâkim ödeme kolaylıkları tanıyabilir ve satıcının satılanı geri almasını yasaklayabilir (TBK m. 261). Ayrıca yerleşim yeri Türkiye'de olan alıcı, taksitle satıştan doğacak uyuşmazlıklarda yerleşim yerindeki mahkemenin yetkisinden önceden feragat edemez ve tahkim sözleşmesi de yapamaz; sözleşmedeki aksi kayıtlar geçerli sayılmaz (TBK m. 262).
Ön ödemeli taksitle satış
Ödeme süresi bir yıldan uzun veya belirsiz olan ön ödemeli satışlarda malın devrine kadar her zaman cayabilirsiniz. Cayma parası toplam alacağın yüzde ikisinden az ve yüzde beşinden fazla olamaz (TBK m. 269). Tüketicinin taşınır malın bedelini önceden kısım kısım ödediği, satıcının da bedel tamamen ödendikten sonra malı teslim etmeyi üstlendiği ve ödeme süresinin bir yıldan uzun veya belirsiz olduğu sözleşmelere bu hükümler uygulanır (TKHK m. 21).
Spor salonu üyeliği için imzaladığınız senet geçerli mi?
Geçerlilik, senedin türüne ve taksitler için düzenlenme biçimine bağlıdır. Tüketici işlemlerinde yalnızca nama yazılı ve her taksit için ayrı senet düzenlenebildiği için (TKHK m. 4/5), üyelik sözleşmesini ve bütün senetleri birlikte inceletin. Hizmeti kullanmamış olmanız borcun kendiliğinden silindiği anlamına gelmez; senetten doğan borç ile üyelik sözleşmesinin sona erdirilmesi ayrı konulardır, bu yüzden sözleşmedeki fesih koşullarını da kontrol edin.
Sık yapılan hatalar
- Cayma bildirimini yedi günlük süreden sonra yapmak veya yazılı yapmamak.
- Cayma süresinde malı olağan gözden geçirmenin ötesinde kullanmak.
- Toplu veya hamiline yazılı senet imzalayıp geçersizliği öğrenmemek.
- Muacceliyet uyarısının süresini ve oranları kontrol etmeden tüm borcu ödemek.
- Spor salonu senedini sözleşmeden ayrı düşünmek.