Taksitle satışta alıcı, imzalı sözleşme nüshasının eline geçmesinden yedi gün sonra bağlanır ve bu süre içinde irade açıklamasını yazılı bildirerek geri alabilir; bu haktan önceden feragat edilemez (TBK m. 255). Alıcı peşin satış bedelinin en az onda birini en geç teslim anında peşin öder, kalanı da sözleşmenin kurulmasını izleyen üç yıl içinde öder (TBK m. 256). Taksit ödemelerini aksatırsanız satıcı bütün borcu birden istemeden önce, sözleşmede açıkça saklı tutulmuş bir hak ve en az onbeş günlük ek süre gibi şartları sağlamak zorundadır (TBK m. 259).
Bu yazı, taksitli satış sözleşmesinin içeriğini, yedi günlük geri alma hakkını, peşinat ve ödeme süresini, erken ödemeyi, taksit gecikmesinin sonuçlarını, hâkimden ödeme kolaylığı istemeyi, tahkim ve yetki şartlarını, alacağın devrini, küçüklerin ve tacirlerin durumunu, ayrıca ön ödemeli satışı ve cayma parasını anlatır.
Bu yazıda
- Taksitli satış sözleşmesinde neler yazmalıdır?
- Yedi günlük geri alma hakkı ve cayma parası
- Peşinat ve ödeme süresi
- Erken ödeme ve faiz indirimi
- Taksit aksarsa satıcının hakları
- Hâkimden ödeme kolaylığı
- Yetki, tahkim, devir ve takas
- Küçükler ve ticari amaçla alım
- Ön ödemeli satış: nasıl işler, nasıl cayılır?
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Taksitli satış sözleşmesinde neler yazmalıdır?
Satıcı ticari faaliyeti kapsamında taksitle satış yapıyorsa sözleşmede kanunun saydığı bilgiler bulunmalıdır. Bunlar arasında taraf bilgileri, satış konusu, peşin satış bedeli, taksit nedeniyle eklenen bedel, toplam bedel, peşinat ve taksit tutarları ile vadeleri, en az iki taksit, alıcının yedi gün içinde irade açıklamasını geri alma hakkı, temerrüt faizi ile yer ve tarih bulunur (TBK m. 253). Bu bilgilerin eksik olması, sözleşmenin geçerliliği bakımından tartışma yaratır; imzalamadan önce bu kalemleri tek tek kontrol edin. Ön ödemeli taksitle satış ise taksitle satıştan farklıdır: ön ödemeli satışta alıcı taşınır malın bedelini önceden kısım kısım öder ve satıcı malı bedelin tamamen ödenmesinden sonra devreder; taksitle satışta ise mal bedel ödenmeden önce teslim edilir. Ön ödemeli satış sözleşmesinin yazılı yapılması şarttır (TBK m. 253 ve 264).
Yedi günlük geri alma hakkı ve cayma parası
Taksitle satış sözleşmesi alıcı bakımından, imzalı nüshanın eline geçmesinden yedi gün sonra hüküm doğurur. Bu süre içinde irade açıklamanızı geri aldığınızı satıcıya yazılı bildirebilirsiniz. Bildirimin sürenin son günü postaya verilmesi yeterlidir ve bu haktan önceden feragat edemezsiniz (TBK m. 255). Alıcı geri alma hakkını kullanırsa kendisinden cayma parası istenemez. Satıcı malı bu süre içinde teslim etmişse malı ancak olağan bir gözden geçirmenin gerektirdiği ölçüde kullanabilirsiniz; bu ölçüyü aşarsanız sözleşme hüküm doğurmuş olur. Bildirimi taahhütlü gönderin ve posta makbuzunu saklayın.
Peşinat ve ödeme süresi
Alıcı, peşin satış bedelinin en az onda birini en geç teslim anında peşin ödemekle, kalan kısmı da sözleşmenin kurulmasını izleyen üç yıl içinde ödemekle yükümlüdür. Cumhurbaşkanı, mal türüne göre peşinat miktarını ve yasal ödeme sürelerini yarıya kadar indirebilir veya iki katına kadar çıkarabilir (TBK m. 256). Güncel oranları ve süreleri resmî kaynaklardan kontrol edin; mal türüne göre farklı düzenleme olabilir.
Erken ödeme ve faiz indirimi
Taksit borcu kambiyo senedine bağlanmamışsa alıcı, kalan satış bedelini her zaman bir defada ödeyerek borcundan kurtulabilir. Bu durumda peşin satış bedeline eklenen bedelin ödenmemiş taksitlere isabet eden kısmı, yarısından az olmamak üzere, ödeme süresinin kısalmasına uygun biçimde indirilir (TBK m. 258). Erken ödemeden önce satıcıdan yazılı bakiye ve indirim hesabı isteyin.
Taksit aksarsa satıcının hakları
Satıcı kural olarak vadesi gelen taksitleri isteyebilir. Kalan bedelin tamamını isteme veya sözleşmeden dönme hakkı, ancak sözleşmede açıkça saklı tutulmuşsa ve bedelin en az onda birini oluşturan art arda iki taksit, dörtte birini oluşturan bir taksit ya da son taksit ödenmemişse doğar. Ayrıca satıcının en az onbeş günlük süre vermesi gerekir (TBK m. 259). Mal alıcıya devredildikten sonra satıcı taksit temerrüdü sebebiyle dönerse her iki taraf aldığını geri verir. Satıcı ayrıca hakkaniyete uygun bir kullanım bedeli ve olağandışı kullanımdan doğan değer kaybı için tazminat isteyebilir; ancak sözleşme zamanında ifa edilseydi elde edeceğinden fazlasını isteyemez (TBK m. 260). Bu nedenle ödemelerde gecikme yaşıyorsanız satıcıyla yazılı olarak yeni bir ödeme planı kararlaştırmayı deneyin.
Hâkimden ödeme kolaylığı
Hâkim, temerrüde düşen alıcının borçlarını ödeyeceği konusunda güvence vermesi ve satıcının bu düzenleme nedeniyle zarar görmemesi koşuluyla ödeme kolaylıkları sağlayabilir ve satıcının malı geri almasını yasaklayabilir (TBK m. 261). Ödeme durumunu gösteren belgeleri ve gelir değişikliğini kanıtlayan evrakı hazır tutun.
Yetki, tahkim, devir ve takas
Yerleşim yeri Türkiye’de olan alıcı, taksitle satış sözleşmesinden doğacak uyuşmazlıklar için yerleşim yerindeki mahkemenin yetkisinden önceden feragat edemez ve tahkim sözleşmesi de yapamaz (TBK m. 262). Sözleşmedeki böyle bir kayıt alıcıya karşı geçerli olmaz. Satıcı taksit bedelini başkasına devrederse alıcının satış bedeli alacağına ilişkin def’ileri sınırlanamaz ve ortadan kaldırılamaz; alıcı, satıcıdan olan alacağını taksit borcuyla takas etme hakkından önceden feragat edemez. Mal ayıplıysa bunu devralan kişiye karşı da ileri sürebilirsiniz (TBK m. 257).
Küçükler ve ticari amaçla alım
Ayırt etme gücüne sahip bir küçük veya kısıtlının yaptığı taksitle satış sözleşmesinin geçerliliği, yasal temsilcinin yazılı rızasına bağlıdır ve bu rızanın en geç sözleşmenin kurulduğu anda verilmiş olması gerekir; sonradan verilen rıza bu bakımdan yeterli olmayabilir (TBK m. 254). Alıcı tacir sıfatıyla hareket ediyorsa veya malı bir ticari işletmenin ihtiyacı ya da meslekî amaçla alıyorsa taksitle satış hükümlerinden yalnızca sınırlı bazıları uygulanır; tüketici olarak aldığınız taksitli satışlarda koruma daha geniştir (TBK m. 263). Alım amacınızı belgelemeniz önemlidir.
Ön ödemeli satış: nasıl işler, nasıl cayılır?
Ön ödemeli satışta bedelin tamamını ödedikten sonra her zaman malın size devredilmesini isteyebilirsiniz. Satıcı malı başkasından sağlayarak devredecekse ona uygun bir süre tanımalısınız. Birden çok şey aldıysanız kısım kısım devir istemek, asgari peşinatı ödemenize bağlıdır (TBK m. 266). Ödeme süresi bir yıldan uzun veya belirsizse, ödemeleri sözleşmede belirtilen bankada kendi adınıza açılacak gelir getiren hesaba yatırmanız gerekir. Banka iki tarafın çıkarını gözetir ve hesaptan ancak iki tarafın rızasıyla ödeme yapılabilir; bu rıza önceden verilemez (TBK m. 265).
Ödeme süresi bir yıldan uzun veya belirsiz olan sözleşmelerde malın devrine kadar her zaman cayabilirsiniz. Cayma parası, durum ve geçen süreye göre belirlenir; satıcının toplam alacağının yüzde ikisinden az, yüzde beşinden fazla olamaz. Cayma parasını aşan ödemelerinizi getirileriyle geri isteyebilirsiniz (TBK m. 269). Ön ödemeleri ifa borcu, beş yılın geçmesiyle sona erer. Ödeme süresi bir yıldan uzun veya belirsizse ve alıcı sekiz yıl geçtiği hâlde malın devrini istemezse, satıcı onu uyararak üç aylık süre tanıyabilir; alıcı kayıtsız kalırsa satıcı alıcıya caymada tanınan haklara sahip olur (TBK m. 270).
Satıcı kural olarak yalnızca vadesi gelmiş ödemeleri isteyebilir. Toplam alacağın en az onda birini oluşturan art arda iki ödemenin, dörtte birini oluşturan tek ödemenin veya sonuncu ödemenin vadesi gelmişse, ayrıca tanıyacağı bir aylık süre geçtikten sonra sözleşmeden dönme hakkı doğar (TBK m. 271).
Sık yapılan hatalar
- Yedi günlük geri alma bildirimini yazılı ve belgeli yapmamak.
- Taksit sayısı, vade ve eklenen bedel gibi zorunlu bilgileri kontrol etmeden imzalamak.
- Peşinat ve ödeme süresi kurallarını bilmemek.
- Ön ödemeli satışta ödemelerin bankada ayrı hesapta tutulmasını sağlamamak.
- Taksit gecikmesinde satıcının ek süre vermeden tüm borcu istediği iddiasına itiraz etmemek.
- Sözleşmedeki yetki veya tahkim kaydına mecbur olduğunu sanmak.
Mesafeli satışlarda ise farklı cayma kuralları geçerlidir; bu konuda mesafeli sözleşme ve cayma hakkı yazımıza bakabilirsiniz.