Ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir; geçerlilik incelemesini hâkim yapar (TMK m. 595). Vasiyetten mirasbırakan her zaman dönebilir (m. 542, 543). Vasiyetin iptali için dava ehliyet, irade sakatlığı, hukuka aykırılık veya şekil sakatlığı sebeplerine dayanır; dava hakkı öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde belirli üst sürelerle sınırlıdır (m. 557, 559). Vasiyetnamede atanan vasiyeti yerine getirme görevlisi ise mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesini sağlayan kişidir (m. 550).
Bu yazı, vasiyetname bulunduğunda yapılacakları, vasiyetin değiştirilmesi, geri alınması ve yok edilmesini, iptal davasının sebep, taraf ve sürelerini, vasiyeti yerine getirme görevlisinin yetkilerini ve denetimini, ayrıca vasiyetle ilgili sık karşılaşılan özel durumları anlatır. Dava ayrıntıları için Vasiyetnamenin İptali Davası yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Vasiyetname bulunduğunda ilk adım
- Vasiyetten dönme, yırtma, ikinci vasiyet
- Vasiyet edilen evi sonradan satmak
- İptal sebepleri, davayı kim açar?
- İptal davasında süreler
- Aldatma, baskı ve yanılma
- Vasiyeti yerine getirme görevlisi
- Görevlinin yetkileri ve denetimi
- Vasiyet alacaklısının hakları ve özel durumlar
Vasiyetname bulunduğunda ilk adım
Bulduğunuz vasiyetname geçersiz gibi görünse bile teslim etmeniz gerekir. Ölümü öğrenen ve vasiyetnameyi bulan kişi teslim etmezse bundan doğacak zarardan sorumlu olur (TMK m. 595). Vasiyetname, tesliminden başlayarak bir ay içinde sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur; mirasta hak sahibi olanlara kendilerine ilişkin kısımların onaylı örneği tebliğ edilir (m. 596, 597). Babanız noterde vasiyetname yaptırdıysa noter, Medeni Kanuna göre açılmadıkça vasiyetnamenin örneğini vasiyeti yapandan veya bu konuda özel yetkili, noterlikten onaylı vekâletname taşıyan vekilinden başkasına vermez (Noterlik Kanunu m. 94).
Vasiyetnameyi kasten ortadan kaldıran veya bozan kişi mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarrufla hak edinemez; baskı, aldatma veya korkutmayla vasiyet yaptıran ya da vasiyetten dönmesini engelleyen kişi için de aynıdır. Mirasbırakan affederse yoksunluk kalkar (m. 578).
Vasiyetten dönme, yırtma, ikinci vasiyet
- Dönme: Vasiyetname için kanunda öngörülen şekillerden birine uyarak yeni vasiyetname yapabilir, önceki vasiyetten tamamen veya kısmen dönebilirsiniz (TMK m. 542). Bir maddeyi değiştirmek için hepsini yeniden yazmak gerekmez; yeni vasiyetnameyi kanundaki şekillerden birine uyarak yapmanız yeterlidir, önceki vasiyetnameyi tamamlıyorsa bunu açıkça belirtin.
- Yok etme: Mirasbırakan, yok etmek suretiyle de vasiyetnameden dönebilir. Kaza veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan ve içeriği aynen ve tamamen belirlenemeyen vasiyetname ise hükümsüz kalır; tazminat hakkı saklıdır (m. 543). Evde yangın çıkıp vasiyetname yandıysa noterde ya da sulh hâkimliğinde saklanan bir örnek olup olmadığını araştırın.
- Sonraki vasiyetname: Önceki vasiyetnameyi ortadan kaldırmadan yeni vasiyetname yapılırsa, sonraki vasiyetname önceki vasiyetnameyi kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamıyorsa onun yerini alır (m. 544).
Vasiyet edilen evi sonradan satmak
Belirli mal bırakma vasiyeti, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan başka bir tasarrufta bulunmasıyla ortadan kalkar (TMK m. 544). Vasiyet edilen ev ölümden sonra kira getiriyorsa, belirli mal mirasın açılması anındaki durumuyla teslim edilir; yarar ve hasar mirasın açılması anında malın bırakıldığı kişiye geçer (m. 518).
İptal sebepleri, davayı kim açar?
Vasiyetin iptali davası şu sebeplerle açılabilir: tasarruf yapılırken mirasbırakanın ehliyeti yoksa; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama varsa; içerik veya koşullar hukuka ve ahlâka aykırıysa; kanundaki şekillere uyulmamışsa (TMK m. 557). Davayı, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açabilir; dava tasarrufun tamamına ya da bir kısmına ilişkin olabilir. İptal davası, kendilerine, eşlerine veya hısımlarına kazandırma yapılanların düzenlemeye katılmalarının yol açtığı sakatlığa dayanıyorsa tasarrufun tamamı değil, yalnızca bu kazandırmalar iptal edilir (m. 558).
İptal davasında süreler
Dava hakkı, tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunuzu öğrendiğiniz tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşer. Hükümsüzlük def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 559). Yani size karşı vasiyetle ilgili talep ileri sürüldüğünde, dava süresi geçmiş olsa bile hükümsüzlük itirazında bulunabilirsiniz. Bir tasarrufun iptali önceki tasarrufun yürürlüğe girmesini sağlıyorsa, tenkis davası için öngörülen süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar (m. 571); kesinleşme tarihini mahkeme kaleminden öğrenin. Vasiyetle atanan mirasçıya belge verilmesine ise tasarrufun bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilebilir (m. 598).
Aldatma, baskı ve yanılma
Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında yapılan tasarruf geçersizdir; ancak mirasbırakan aldatıldığını öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır (TMK m. 504). Vasiyetnamede kişinin veya şeyin belirtilmesinde açık yanılma varsa ve mirasbırakanın gerçek arzusu kesin olarak tespit edilebiliyorsa tasarruf bu arzuya göre düzeltilir (m. 504). Adın yanlış yazılması bu kapsamda değerlendirilir.
Vasiyeti yerine getirme görevlisi
Vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasbırakanın vasiyetnameyle atadığı, son arzularının yerine getirilmesini sağlayan kişidir; bir veya birden çok görevli atanabilir ve görevli göreve başladığı sırada fiil ehliyetine sahip olmalıdır. Görev sulh hâkimi tarafından bildirilir; bildirim tarihinden başlayarak onbeş gün içinde kabul edilmediği sulh hâkimine bildirilmezse görev kabul edilmiş sayılır. Görevli hizmetinin karşılığında uygun bir ücret isteyebilir (TMK m. 550). Görevliyi herkes atayamaz; mirasbırakan vasiyetnameyle atar (m. 550).
Birden çok görevli varsa tasarruftan veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça görevi birlikte yürütür. Biri görevi kabul etmez, edemez veya görevi sona ererse diğerleri görevine devam eder; birlikte hareket etmek üzere atanmış olsalar bile acele hâllerde her biri gerekli işlemleri yapabilir (m. 551).
Görevlinin yetkileri ve denetimi
- Görevleri: Göreve başladıktan sonra gecikmeksizin terekedeki malların, hakların ve borçların listesini düzenler (olanak varsa mirasçılar hazır bulundurulur), terekeyi yönetir, alacakları tahsil eder, borçları öder, vasiyetleri yerine getirir, paylaşma planı hazırlar ve tereke davalarında miras ortaklığını temsil eder (TMK m. 552).
- Mal satışı: Mirasbırakan taahhüt etmemişse terekedeki malların devri veya sınırlı ayni hak kurulması sulh hâkiminin yetki vermesine bağlıdır; olağan giderleri karşılayacak tasarruflar için yetki gerekmez (m. 553).
- Ayrılma: Sulh hâkimine yapacağı beyanla görevinden ayrılabilir; görev uygunsuz bir zamanda bırakılamaz. Ölümü veya atanmasını geçersiz kılan bir sebep varsa görev kendiliğinden sona erer (m. 554).
- Denetim: Görevli sulh hâkiminin denetimine tabidir. Yetersizliği, görevini kötüye kullanması veya ağır ihmali tespit edilirse hâkim görevine son verir; bu karara tebliğden itibaren onbeş gün içinde asliye mahkemesine itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir (m. 555).
Vasiyet alacaklısının hakları ve özel durumlar
- Vasiyet yükümlüsüne dönüş: Vasiyet alacaklısı vasiyeti reddederse, mirasbırakanın arzusu başka türlü anlaşılmadıkça bu redden vasiyet yükümlüsü yararlanır (TMK m. 616).
- Bilinmeyen borç çıkarsa: Mirasçılar vasiyet yükümlülüğünü yerine getirdikten sonra mirasbırakanın önceden bilmedikleri borçlarını öderlerse, vasiyetin tenkisini isteyebilecekleri oranda verileni vasiyet alacaklısından geri isteyebilir; vasiyet alacaklısı geri isteme zamanında var olan zenginleşmesi kadar sorumludur (m. 604).
- Yükleme: Tasarruf sonuçlarını doğurduğu andan itibaren her ilgili kişi koşulun veya yüklemenin yerine getirilmesini isteyebilir; hukuka veya ahlâka aykırı olanlar tasarrufu geçersiz kılar (m. 515).
- Miras sözleşmesi: Mirasbırakan sağlığında bütün malvarlığını miras sözleşmesiyle atadığı mirasçıya devretmişse bu mirasçı resmî defter düzenlenmesini isteyebilir. Malvarlığı tamamen devredilmemişse veya sonradan yeni mal edinilmişse, aksi yoksa sözleşme yalnız sağlıkta devredilmiş malları kapsar (m. 572).
- Henüz doğmamış torun: Mirasın açıldığı anda henüz var olmayan bir kimseye artmirasçı veya art vasiyet alacaklısı olarak tereke ya da tereke malı bırakılabilir; bu tür vasiyet için hukukî yardım almak yerinde olur (m. 583).
- Vasiyetle mirasçı atandıysanız: Yasal mirasçılar evi size teslim etmiyorsa mirasçılık sıfatını belgeleyip miras sebebiyle istihkak yoluna başvurabilirsiniz (m. 599, 637).
- "Evi büyük oğluma bırakıyorum" ifadesi: Mirasbırakanın aksini arzu ettiği tasarruftan anlaşılmadıkça tereke malını bir mirasçıya özgülemesi vasiyet sayılmaz; yalnızca paylaştırma kuralıdır (m. 647).