Türk Medeni Kanununa göre vasiyet üç şekilde yapılabilir: resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla veya sözlü olarak (TMK m. 531). Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve onbeş yaşını doldurmuş olmak gerekir (m. 502). El yazılı vasiyetin baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, tarih (yıl, ay, gün) gösterilmesi ve imzalanması zorunludur; bunlardan biri eksikse vasiyet şekil sakatlığından iptal edilebilir (m. 538, 557).
Bu yazı, vasiyetin üç şeklini, resmî vasiyetin nasıl düzenlendiğini, tanık kurallarını, el yazılı vasiyette tarih ve imza hatalarının sonucunu, sözlü vasiyeti, vasiyetnamenin saklanmasını ve ölümden sonra açılmasını anlatır. Vasiyetin iptali için Vasiyetnamenin İptali Davası yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Vasiyet yapma ehliyeti
- Resmî vasiyetname
- Tanıklar ve yasaklı kişiler
- El yazılı vasiyetname
- İmza veya tarih yanlışsa ne olur?
- Vasiyetnamenin saklanması
- Sözlü vasiyet
- Ölümden sonra: teslim, açılma, tebliğ
- Noterin görevi
- Koşul, yükleme ve intifa vasiyeti
- Sonradan çıkan ikinci vasiyetname
Vasiyet yapma ehliyeti
Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve onbeş yaşını doldurmuş olmak gerekir (TMK m. 502). Miras sözleşmesi için ise ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişi olmak aranır (m. 503). Ehliyetsizlik, vasiyetin iptal sebeplerinden biridir; ayrıntı için iptal yazımıza bakın.
Resmî vasiyetname
Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Resmî memur sulh hâkimi, noter veya kanunla yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir (TMK m. 532).
- Mirasbırakan arzularını memura bildirir.
- Memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır; mirasbırakan okuyup imzalar, memur tarih koyarak imzalar.
- Hemen ardından mirasbırakan iki tanığa vasiyetnameyi okuduğunu ve son arzularını içerdiğini beyan eder; tanıklar da bunu yazıp imzalar (m. 533, 534).
Vasiyetname içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir; tanıklar yalnızca mirasbırakanın beyanının önlerinde yapıldığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini yazarak imzalar (m. 534). Mirasbırakan vasiyetnameyi bizzat okuyamaz veya imzalayamazsa, yani okuma yazma bilmiyorsa, memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur; mirasbırakan da bunun son arzularını içerdiğini beyan eder, tanıklar bunu vasiyetnameye yazıp imzalar (m. 535).
Tanıklar ve yasaklı kişiler
Fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri memur veya tanık olarak katılamaz. Vasiyetnameyi düzenleyen memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz (TMK m. 536). Yani noter veya tanığa vasiyetle mal bırakılamaz. Böyle bir kazandırma yapılmışsa iptal davası yalnızca bu kazandırmaları iptal ettirir; vasiyetin tamamı iptal olmaz (m. 558).
El yazılı vasiyetname
El yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur (TMK m. 538). Bilgisayarda yazılmış, başkasına yazdırılmış veya yalnızca imzalanmış bir metin bu şekil şartını karşılamaz. Bu şartlardan biri eksikse vasiyet şekil sakatlığından iptal edilebilir (m. 557).
İmza veya tarih yanlışsa ne olur?
Şekil ve irade sorunları vasiyetnamenin iptali bakımından değerlendirilebilir. Tarihin eksik olması şekil eksikliği sayılır ve vasiyet iptal davasına konu olabilir; bu nedenle tam tarih yazmak önemlidir (TMK m. 538, 557). İtirazı kimin, hangi nedenle ve hangi sürede ileri sürebileceği önemlidir:
- İptal davasını, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açabilir (m. 558).
- Dava hakkı, tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunuzu öğrendiğiniz tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşer (m. 559).
- Hükümsüzlük, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (m. 559).
Belgenin tamamını, tebliği ve karşılaştırmaya yarayan kayıtları hukukçunuza götürün. Kişinin veya şeyin belirtilmesinde açık yanılma varsa ve mirasbırakanın gerçek arzusu kesin olarak tespit edilebiliyorsa, tasarruf bu arzuya göre düzeltilir (m. 504).
Vasiyetnamenin saklanması
El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir. Kendiniz de saklayabilirsiniz; ancak ölümünüzden sonra bulanın sulh hâkimine teslim etmesi gerekir (TMK m. 538, 595). Noter, açık veya kapalı verilen vasiyetnameleri saklar ve tutanak düzenler; ölümün nüfus idaresince bildirilmesi veya resmî belge ile ispatı hâlinde dairesindeki vasiyetnamelerin onaylı örneklerini sulh hâkimine verilmek üzere Cumhuriyet Savcılığına tevdi eder (Noterlik Kanunu m. 69).
Sözlü vasiyet
Sözlü vasiyet yalnızca olağanüstü durumlarda başvurulabilen son çaredir. Mirasbırakan yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyet yapamıyorsa son arzularını iki tanığa anlatır (TMK m. 539). Görevlendirilen tanıklardan biri son arzuları yer, yıl, ay ve günü de belirterek hemen yazar, imzalar ve diğer tanığa imzalatır; belgeyi vakit geçirmeksizin sulh veya asliye mahkemesine verirler ve beyanda bulunurlar (m. 540). Sözlü vasiyet yoluna başvuran kişi askerlik hizmetindeyse teğmen veya daha yüksek rütbeli bir subay, ülke dışında seyreden araçtaysa aracın sorumlu yöneticisi, sağlık kurumunda tedavi görüyorsa kurumun en yetkili yöneticisi hâkim yerine geçer (m. 540).
Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (m. 541). Olanak doğunca resmî veya el yazılı vasiyet yapmak gerekir.
Ölümden sonra: teslim, açılma, tebliğ
- Teslim: Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Ölümü öğrenir öğrenmez teslim etmeyen, doğacak zarardan sorumlu olabilir (TMK m. 595).
- Açılma: Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur; bilinen mirasçılar çağrılır (m. 596).
- Tebliğ: Mirasta hak sahibi olanların her birine, gideri terekeye ait olmak üzere, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hâkim tarafından tebliğ edilir; yeri bilinmeyenlere ilân yoluyla tebliğ yapılır (m. 597).
Koşul, yükleme ve intifa vasiyeti
Mirasbırakan ölüme bağlı tasarruflarını koşullara veya yüklemelere bağlayabilir. Hukuka veya ahlâka aykırı koşullar ve yüklemeler tasarrufu geçersiz kılar; anlamsız veya yalnızca başkalarını rahatsız edici olanlar yok sayılır (TMK m. 515). Belirli mal bırakma, terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde intifa hakkının kazandırılması şeklinde de olabilir; saklı payı aşıyorsa tenkise tabi olur (m. 517, 568).
Hangi şekli seçmeli? Pratik öneriler
- Mümkünse resmî şekli tercih edin: memur ve iki tanık önünde yapılan vasiyetnamede şekil hatası riski daha düşüktür (m. 532-534).
- El yazılı vasiyette baştan sona kendi el yazınızla yazın, tam tarih (yıl, ay, gün) koyun ve imzalayın (m. 538).
- Tanık seçerken eşinizin, hısımlarınızın ve lehine kazandırma yapılacak kişilerin tanık olamayacağını unutmayın (m. 536).
- Vasiyetnameyi notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakmayı düşünün; aksi hâlde bulunamama riski vardır (m. 538).
- Sözlü vasiyeti yalnızca olağanüstü durumlarda kullanın ve olanak doğar doğmaz resmî veya el yazılı vasiyet yapın (m. 539, 541).
Sonradan çıkan ikinci vasiyetname
Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemler yapılır: sulh hâkimine teslim edilir, hâkim tarafından açılır ve ilgililere okunur. Hangisinin geçerli olduğu içeriğe ve tarihe bakılarak belirlenir (TMK m. 544, 596). Önceki vasiyetnameyi ortadan kaldırmadan yeni vasiyetname yapılırsa, sonraki vasiyetname önceki vasiyetnameyi kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamıyorsa onun yerini alır.
Vasiyet alacaklısı mirasbırakandan önce ölürse vasiyet, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça yükümlünün yararına ortadan kalkar (m. 581). Vasiyet alacağı ise tasarruftan aksi anlaşılmıyorsa vasiyet yükümlüsünün mirası kabul etmesi veya ret hakkının düşmesiyle muaccel olur (m. 600).