Mirasçılık belgesi (veraset ilamı), başvurunuz üzerine sulh mahkemesince veya noterlikçe verilir (TMK m. 598). Yargılama gerektiren, nüfus kayıtlarının yetmediği veya yabancıların talep ettiği hâllerde noter belge veremez; bu durumda sulh hukuk mahkemesine gidersiniz (Noterlik Kanunu m. 71/B). Miras, ölümle açılır ve mirasçılar mirası kendiliğinden kazanır (TMK m. 575, 599); belge ise bu sıfatı tapu, banka gibi yerlere ispat etmenizi sağlar.
Bu yazı, mirasçılık belgesinin ne olduğunu, noterden ve mahkemeden nasıl alınacağını, hangi mahkemenin yetkili olduğunu, belge alınamazsa ne yapılacağını ve mirasçılardan biri bulunamıyorsa terekenin nasıl korunacağını anlatır. Aynı konuya mirasçıların payları açısından bakan Miras Payları yazımızı da inceleyebilirsiniz.
Bu yazıda
- Mirasçılık belgesi nedir, ne işe yarar?
- Miras ne zaman açılır, mirası kim kazanır?
- Noterden mirasçılık belgesi: hangi hâllerde alınamaz?
- Sulh hukuk mahkemesi ve yetkili yer
- Vasiyetle atanan mirasçıya verilen belge
- Belgeye itiraz ve belgenin geçersizliği
- Mirasçı olabilmenin şartları
- Mirasçı bulunamıyorsa tereke nasıl korunur?
- Yabancı unsurlu mirasta belge ve hukuk
- Tapuda satış ve ilk adımlar
Mirasçılık belgesi nedir, ne işe yarar?
Kısa cevap: Mirasçı olduğunuzu ve payınızı gösteren resmî belgedir. Kanuna göre, başvurunuz üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir (TMK m. 598). Belge mirasçı sıfatını ve payları gösterir; tapu ve banka işlemlerinde başvuru belgesi olarak kullanılır.
Belge mirası vermez, mirasçılığı belgeler. Mirasçılar mirası ölümle, bir bütün olarak ve kanun gereğince kazanırlar; aynî hakları, alacakları ve zilyetlikleri doğrudan edinirler, borçlardan da kişisel olarak sorumlu olurlar (TMK m. 599). Bu nedenle belge almak mirası kabul ettiğiniz anlamına gelmez; ret hakkınız kendi süresine tabidir. Ret konusunu ayrıca Mirasın Reddi Süresi yazımızda bulabilirsiniz.
Miras ne zaman açılır, mirası kim kazanır?
Miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı mirasla ilgili kazandırmalar ve paylaştırmalar da terekenin ölüm anındaki durumuna göre değerlendirilir; bu yüzden ölüm anındaki mal ve borç durumu esas alınır (TMK m. 575). Ölüm tarihini nüfus kaydındaki tarihle teyit etmeniz yerinde olur.
Atanmış mirasçılar da mirası ölümle kazanır. Yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen mirası zilyetlik hükümleri uyarınca onlara teslim etmekle yükümlüdür (TMK m. 599). Vasiyet alacaklısı ise mirasçı sayılmaz; vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkı vardır (TMK m. 600). Mirasçı atama ise mirasın tamamı veya belli bir oranı için yapılır (TMK m. 516).
Noterden mirasçılık belgesi: hangi hâllerde alınamaz?
Kısa cevap: Noterden de alabilirsiniz; ancak üç hâlde noter belgeyi veremez. Mirasçılık belgesi verilmesi, noterler tarafından da yapılabilen işlemler arasında sayılır (Noterlik Kanunu m. 71/A). Buna karşılık belge verilmesi yargılama gerektiriyorsa, nüfus kayıtları mirasçılık belgesi için yeterli değilse veya belgeyi yabancılar talep ediyorsa noter belgeyi veremez (m. 71/B). Bu durumlarda sulh mahkemesine başvurulur.
Noterde alınacak ücret Noterlik Ücret Tarifesinde ayrıca gösterilir ve bu işlemlere ilişkin düzenlenen kâğıtlar değerli kâğıt bedellerinden istisnadır; güncel ücreti noterlikten veya tarifeden öğrenin. Başvuruya genellikle ölüm belgesini ve nüfus kayıtlarını götürürsünüz. Noter başvurunuzu sonuçsuz bırakırsa bunu mirasçı olmadığınız şeklinde yorumlamayın; ret gerekçesini öğrenin. Gerekçe çoğunlukla yargılama gerekmesi, kayıtların yetersizliği veya yabancılık unsurudur ve çözüm sulh hukuk mahkemesidir.
Noterin verdiği belge hakkında menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir. Mahkeme, kararının bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliğine bildirir (Noterlik Kanunu m. 71).
Sulh hukuk mahkemesi ve yetkili yer
Mirasçılık belgesi verilmesi çekişmesiz yargı işidir; HMK bunu miras hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayar ve görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m. 382, 383). Kanunda aksi yoksa talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m. 384). Yani belgeyi kendi oturduğunuz yerde de isteyebilirsiniz.
Belgenin iptali ve yeni belge verilmesine ilişkin davalarda ise mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir; bu, ölenin son yerleşim yeri mahkemesine ek bir seçenektir (HMK m. 11). Terekenin paylaşılması, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisi ile miras sebebiyle istihkak davalarında ise ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11; TMK m. 576). Terekede bulunan bir mal için istihkak davasını, terekenin yazımı ve tespiti zamanında mal nerede bulunuyorsa orada da açabilirsiniz. Dava açmadan önce ölenin yerleşim yerini nüfus kaydından doğrulayın.
Vasiyetle atanan mirasçıya verilen belge
Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarruf mirasçılara veya başka vasiyet alacaklılarına bildirildikten sonra bir ay içinde itiraz edilmezse, lehine tasarruf yapılan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir (TMK m. 598). Bu belge noterden değil, mahkemeden alınır. İtiraz süresi bildirimden başlar; bildirim tarihini belgeleyin.
Vasiyetle mirasçı atandıysanız ve yasal mirasçılar evi size teslim etmiyorsa, mirasçılık sıfatınızı belgeleyip miras sebebiyle istihkak yoluna başvurabilirsiniz. Vasiyetnamenin bulunması hâlinde izlenecek yol ayrıca anlatılmıştır; vasiyetnameyi bulan kişi geçerli görünmese bile hemen sulh hâkimine teslim etmelidir.
Belgeye itiraz ve belgenin geçersizliği
Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı da saklıdır (TMK m. 598). Yani belge alınmış olması, bir mirasçının vasiyete veya mirasçılık sıfatına itiraz etmesini engellemez. Belgedeki hatanın kaynağını gösteren nüfus kayıtlarını ve kararları dosyalayın. Mirasçılık sıfatı konusunda uyuşmazlık çıkarsa belgenin iptali veya yeni belge istenmesi gibi yollar gündeme gelir.
Vasiyetnamenin hukuka aykırılığı konusunda ayrıntı için Vasiyetnamenin İptali Davası yazımıza bakın.
Mirasçı olabilmenin şartları
- Mirasçı olabilmek için mirasbırakanın ölümü anında mirasa ehil olarak sağ olmak gerekir (TMK m. 580). Mirasın açıldığı anda sağ olan mirasçı sonradan ölürse, onun miras hakkı kendi mirasçılarına kalır; iki ölüm arasındaki sıra ve tarihler önemlidir.
- Anne karnındaki çocuk, sağ doğmak koşuluyla mirasçı olur; ölü doğan çocuk mirasçı olamaz (TMK m. 582).
- Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden kimse mirasçı olamaz. Mirastan yoksunluk, mirasbırakanın affıyla ortadan kalkar (TMK m. 578).
- Yoksun olanın altsoyunun hakkı yoksunluktan etkilenmez; altsoy, mirasbırakandan önce ölmüş kimsenin altsoyu gibi mirasçı olur (TMK m. 579).
Mirasçı bulunamıyorsa tereke nasıl korunur?
Mirasçının bulunamaması her durumda bütün işlemleri süresiz durdurmaz. Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re'sen tereke mallarının korunması için gerekli önlemleri alır; bunlar defter tutma, mühürleme, resmen yönetim ve vasiyetnamelerin açılması olabilir (TMK m. 589). Giderler terekeden alınmak üzere başvurandan karşılanır.
- Mirasçılardan biri uzun süreden beri bulunamıyor ve temsilcisi de yoksa sulh hâkimi terekenin defterinin tutulmasına karar verir; menfaat gerektiriyorsa mirasın resmen yönetilmesine de hükmedebilir (TMK m. 590, 592).
- Mirasçılardan veya ilgililerden biri ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde isterse de defter tutulur (TMK m. 590).
- Mirasta hak sahibi olduğunu ileri sürenlerden hiçbiri mirasçılık sıfatını yeterince ispatlayamazsa veya mirasçı bulunup bulunmadığı şüpheliyse hâkim re'sen resmen yönetime karar verir (TMK m. 592).
- Mühürlemede mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyacı için gerekli eşya tutanakla tespit edilip güvenilir kişi olarak kendilerine bırakılır; taşınmazların oturmaları için zorunlu bölümleri mühürlemenin dışında tutulur (TMK m. 591).
- Mirasçı bulunamazsa hâkim iki defa ilân yapar ve ilgilileri çağırır; mirasçı bırakmaksızın ölenin mirası Devlete geçer (TMK m. 594, 501).
Mirasçıya ulaşma çabalarınızı ve kimlik bilgilerini yazılı olarak belgelemek, mahkemeden hangi işlemin isteneceğini belirlemenizi kolaylaştırır.
Yabancı unsurlu mirasta belge ve hukuk
Miras, ölenin millî hukukuna tâbidir; ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 20). Mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde görülür; son yerleşim yeri Türkiye'de değilse dava terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde açılır (MÖHUK m. 43). Türkiye'de mirasçısı olmayan yabancının terekesi Devlete kalır.
Yabancı gerçek kişilerin Türkiye'deki taşınmaz intikalleri, Türk mahkemelerinden verilen veya kendi yetkili makamlarından verilip Türk kanunlarının veraset usulü hakkındaki hükümlerine uygun olduğu Türk mahkemelerince tasdik edilen veraset senetlerine dayanılarak yapılır (Tapu Kanunu m. 37).
Tapuda satış ve ilk adımlar
- Ölüm belgesini ve nüfus kayıtlarını toplayın; ölüm tarihini teyit edin.
- Mirasçılık belgesini noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alın.
- Mirası reddetmeyi düşünüyorsanız üç aylık süreyi kaçırmayın; ölenin borcu olabilirse bilgi toplayın (TMK m. 606).
- Taşınmaz varsa intikal işlemini tamamlatın. Miras yoluyla mülkiyeti tescilden önce kazanırsınız; ancak taşınmaz üzerinde tasarruf için mülkiyetin tapu kütüğüne tescili gerekir (TMK m. 705). Birden çok mirasçı varsa terekeye elbirliğiyle sahip olursunuz (TMK m. 640).
- Veraset ve intikal vergisi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağ yapılamaz; vergi dairesinden ilişik kesme belgesi gerekir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 19).
Mirasçı kardeşinizin evi tek başına satıp satamayacağını soruyorsanız, yanıt mülkiyet türüne bağlıdır; konu miras paylaşımı başlığında ayrıca ele alınır.