Mirasçılık belgesinin (veraset ilamı) çıkması için kanunda bir süre yoktur: nüfus kayıtları yeterliyse noter belgeyi çoğu zaman başvuru sırasında düzenler; sulh hukuk mahkemesinde ise süre dosyanın durumuna ve mahkemenin iş yüküne bağlıdır (TMK m. 598; Noterlik Kanunu m. 71/B). Belgenin bir geçerlilik süresi de yoktur; içeriği gerçeği yansıttığı sürece kullanılır, ancak geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 598). Noterin verdiği belgeye sulh hukuk mahkemesinde itiraz edilir (m. 71/C); mahkemenin verdiği belgeye karşı öğrenmeden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilebilir (HMK m. 387).
Bu yazı, mirasçılık belgesinin noterden ve mahkemeden adım adım nasıl alındığını, ne kadar sürede çıktığını, hangi belgelerin gerektiğini, belgenin ne kadar geçerli olduğunu, kesinleşme ve kanun yolunu, hatalı belgeye itirazı, belgenin iptali davasını ve belgeyle bağlantılı süreleri anlatır. Noter ile mahkeme arasındaki temel farkları ve yetkili yer kurallarını Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi) yazımızda ayrıca bulabilirsiniz.
Bu yazıda
- Noter mi, mahkeme mi: hangisini seçmelisiniz?
- Noterden mirasçılık belgesi: adım adım
- Sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi: adım adım
- Mirasçılık belgesi kaç günde çıkar?
- Belge ne kadar geçerli, ne zaman yenisi gerekir?
- Kesinleşme ve kanun yolu
- Hatalı belge: sık görülen durumlar
- Noter belgesine itiraz ve belgenin iptali davası
- Belgeyle bağlantılı süreler: ret, vergi, tapu
- Sık yapılan hatalar
- Ne zaman avukata ihtiyaç duyulur?
Noter mi, mahkeme mi: hangisini seçmelisiniz?
Kısa cevap: Mirasçılar nüfus kayıtlarından açıkça anlaşılıyorsa noter daha hızlıdır; yargılama gerekiyorsa, nüfus kayıtları yetmiyorsa veya belgeyi yabancılar istiyorsa tek yol sulh hukuk mahkemesidir. Mirasçılık belgesi, başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe verilir (TMK m. 598). Noter belge veremiyorsa bunun gerekçesini öğrenin ve mahkemeye başvurun (Noterlik Kanunu m. 71/B).
Vasiyetname ile atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesi ise yalnızca sulh mahkemesinden alınır; tasarruf mirasçılara bildirildikten sonra bir ay içinde itiraz edilmemesi gerekir (TMK m. 598).
Noterden mirasçılık belgesi: adım adım
Kısa cevap: Kimliğinizle herhangi bir notere başvurursunuz; noter, nüfus kayıtlarını sistemden inceleyerek bir tutanak düzenler ve belgeyi verir. Noterler ilgilinin yazılı veya sözlü başvurusu üzerine işlemle ilgili bir tutanak düzenler; mirasçılık belgesi işlemini noter bizzat ya da imza yetkisi verilmiş hukuk fakültesi mezunu görevli veya stajyer yapar (Noterlik Kanunu m. 71/B).
- Başvurun: Mirasçılardan biri olarak kimliğinizle notere gidin. Ölen kişinin kimlik numarasını ve ölüm tarihini bilmeniz işi kolaylaştırır.
- Kayıt kontrolü: Noter, ölenin ve mirasçıların nüfus kayıtlarını inceler. Kayıtlar mirasçıları ve payları göstermeye yetiyorsa belge düzenlenir.
- Ücret: Noterin alacağı ücret Noterlik Ücret Tarifesinde ayrıca gösterilir; bu işleme ilişkin kâğıtlar değerli kâğıt bedelinden istisnadır (m. 71/B). Güncel tutarı başvurduğunuz noterden öğrenin.
- Örnek sayısı: Tapu, banka, sigorta ve vergi dairesi gibi her kurum için ayrı onaylı örnek gerekebilir. Kaç kuruma başvuracağınızı önceden listeleyip örnek sayısını buna göre isteyin.
Noterin belge veremeyeceği üç hâl vardır: belge verilmesi yargılama gerektiriyorsa, nüfus kayıtları belge için yeterli değilse ve belgeyi yabancılar talep ediyorsa (m. 71/B). Örneğin mirasçılardan birinin ölüm tarihi belirsizse, soybağı tartışmalıysa veya kayıtlar eski ve eksikse noter dosyayı mahkemeye bırakır.
Sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi: adım adım
Kısa cevap: Mirasçılık belgesi verilmesi çekişmesiz bir yargı işidir; görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir ve kendi oturduğunuz yerde başvurabilirsiniz (HMK m. 382-384).
- Yer: Kanunda aksine hüküm yoksa çekişmesiz işlerde talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m. 384). Bu bir kesin yetki kuralı değildir; ölenin son yerleşim yerine gitmeniz gerekmez.
- Dilekçe: Ölenin kimlik bilgilerini, ölüm tarihini ve mirasçılık belgesi istediğinizi yazın. Dilekçeyi adliyedeki tevzi bürosuna verebilir veya UYAP Vatandaş Portal üzerinden elektronik olarak gönderebilirsiniz. Başvuru harcı ve gider avansının güncel tutarını adliyeden öğrenin.
- Kayıtların getirtilmesi: Çekişmesiz yargıda, aksine hüküm yoksa hâkim gerekli araştırmayı kendiliğinden yapar ve basit yargılama usulü uygulanır (HMK m. 385). Mahkeme nüfus kayıtlarını getirtir; gerekirse tanık dinler veya duruşma açar.
- Karar: Mahkeme, mirasçıları ve paylarını gösteren kararı verir. Kurumlara bu kararın onaylı örneğini sunarsınız.
Mahkeme yoluna gitmeniz gereken başlıca durumlar şunlardır: yabancı uyruklu mirasçılar, evlatlık veya evlilik dışı çocuk gibi kayıtların ayrıca değerlendirilmesini gerektiren soybağı ilişkileri, aynı olayda ölen ve ölüm sırası belirsiz kişiler, vasiyetname bulunması ve çok eski ya da düzeltilmesi gereken nüfus kayıtları.
Mirasçılık belgesi kaç günde çıkar?
Kısa cevap: Kanun bir süre belirlemez; noterde kayıtlar yeterliyse işlem çoğunlukla başvuru sırasında biter, mahkemede ise dosyanın basit olup olmamasına göre süre değişir. Mahkemede süreyi en çok etkileyen etkenler; nüfus kayıtlarının başka yerlerden istenmesi, yurt dışındaki mirasçılara ilişkin yazışmalar, tanık dinlenmesi ve mahkemenin iş yüküdür.
Süreyi kısaltmak için başvurudan önce ölenin ve mirasçıların güncel nüfus kayıt örneklerini e-Devlet üzerinden kontrol edin; isim, doğum tarihi veya ölüm kaydında yanlışlık varsa önce bunu düzelttirin. Daha önce bir belge alınıp alınmadığını öğrenmek için Adalet Bakanlığının e-Devlet'teki Veraset İlamı Sorgulama hizmetini kullanabilirsiniz; bu hizmet yeni belge vermez, yalnızca mahkemelerce verilmiş belgeleri gösterir.
Belge ne kadar geçerli, ne zaman yenisi gerekir?
Kısa cevap: Mirasçılık belgesinin kanunda bir geçerlilik süresi yoktur; belge, gösterdiği mirasçılık durumu doğru olduğu sürece kullanılabilir. Belge mirası vermez, ölümle kendiliğinden kazanılmış olan mirasçılık sıfatını gösterir. Bu yüzden belge almak mirası kabul etmek anlamına da gelmez; ret hakkı kendi kurallarına bağlıdır (TMK m. 606, 610).
Yeni bir belge şu durumlarda gündeme gelir:
- Mirasçılardan biri sonradan öldüyse: Mirasın açıldığı anda sağ olan mirasçı sonradan ölürse onun miras hakkı kendi mirasçılarına kalır (TMK m. 580). İlk belge geçerliliğini korur; ölen mirasçı için ayrıca bir belge alınır ve iki belge birlikte kullanılır.
- Belgede olmayan bir mirasçı ortaya çıktıysa: Örneğin babalık davasıyla soybağı kurulan çocuk, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (TMK m. 498). Bu durumda eski belge gerçeği yansıtmaz ve iptali ile yeni belge verilmesi istenir.
- Mirası reddeden varsa: Yasal mirasçılardan birinin reddettiği pay, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m. 611). Belgeyi ret beyanından sonra alacaksanız sulh mahkemesinden aldığınız ret belgesini başvuruya ekleyin; belge ret öncesinde alındıysa güncel duruma uygun belge gerekebilir.
Kesinleşme ve kanun yolu
Kısa cevap: Mahkemenin verdiği mirasçılık belgesine karşı hukuki yararı olan ilgililer, kararı öğrendikleri tarihten itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir (HMK m. 387). Kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m. 388).
Bunun pratik sonucu şudur: Belge kesinleşse bile, gerçeğe aykırı olduğu ortaya çıkarsa iptali ve yeni belge verilmesi ayrı bir davayla istenebilir. Tapu müdürlüğü, banka gibi kurumlar mahkemeden alınan belgede uygulamada kesinleşme şerhi arayabilir; işlem yapacağınız kurumdan bunu önceden öğrenin.
Hatalı belge: sık görülen durumlar
Kısa cevap: Belgenin hatalı olmasının en yaygın sebepleri eksik mirasçı, yanlış pay ve yanlış ölüm sırasıdır. Bu hataları erken fark etmek, tapu ve banka işlemlerinin sonradan geri alınması zorunluluğunu önler.
- Evlatlık gösterilmemiş: Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur (TMK m. 500). Evlatlığı göstermeyen belge eksiktir.
- Evlilik dışı çocuk gösterilmemiş: Soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş çocuk baba yönünden de mirasçıdır (TMK m. 498).
- Ölüm sırası yanlış: Mirasçı olabilmek için mirasbırakanın ölümü anında sağ olmak gerekir (TMK m. 580). Aynı kazada ölen kişilerden hangisinin önce öldüğü ispat edilemezse hepsi aynı anda ölmüş sayılır (TMK m. 29); bu, payları kökten değiştirir.
- Pay hesabı yanlış: Sağ kalan eşin payı, birlikte bulunduğu zümreye göre değişir. Payları kontrol etmek için Yasal Mirasçılar Kimlerdir? yazımızdaki tabloyu kullanabilirsiniz.
Noter belgesine itiraz ve belgenin iptali davası
Kısa cevap: Noterin verdiği belge hakkında menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir (Noterlik Kanunu m. 71/C); belgenin geçersizliği ise her zaman ileri sürülebilir ve iptal davası için bir süre yoktur (TMK m. 598).
- Kim açar: Belge yüzünden mirasçılık hakkı zedelenen kişi; örneğin belgede gösterilmeyen mirasçı veya payı eksik gösterilen mirasçı. Mirasçılık sıfatı bulunmayan kişi, örneğin mirastan feragat etmiş olan, belgenin iptalini isteyemez.
- Kime karşı: Belgenin değiştirilmesi bütün mirasçıların paylarını etkileyeceğinden, belgede mirasçı olarak görünen herkes, ölmüşlerse onların mirasçıları davada yer almalıdır.
- Nerede: Belgenin iptali ve yeni belge verilmesine ilişkin davalarda, ölenin son yerleşim yeri mahkemesinin yanında mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 11). Görevli mahkeme konusunda uygulamada farklı kararlar bulunduğundan, dilekçeyi vermeden önce güncel Yargıtay uygulamasını kontrol ettirin.
- Ne istenir: Eski belgenin iptali ve doğru mirasçıları gösteren yeni belge verilmesi birlikte istenir. Soybağı veya ölüm sırası gibi ön sorunlar varsa bunlara ilişkin kayıt ve kararlar dosyaya eklenir.
- Sonrası: Mahkeme, noter belgesine itiraz üzerine verdiği kararın bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliğine bildirir (m. 71/C). Hatalı belgeyle tapuda intikal yapılmışsa yolsuz tescilin düzeltilmesi istenebilir (TMK m. 1025).
Belgeyle bağlantılı süreler: ret, vergi, tapu
Kısa cevap: Mirasçılık belgesi almak için bir süre yoktur; ama belgeyi beklerken başka süreler işler.
- Mirasın reddi: Miras üç ay içinde reddedilebilir; süre, yasal mirasçılar için kural olarak ölümün öğrenilmesiyle başlar (TMK m. 606). Belge çıkmasını beklemek bu süreyi durdurmaz. Ölenin borcu olabileceğini düşünüyorsanız Ölen Kişinin Borcu Kime Kalır? yazımıza bakın.
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesi: Ölüm Türkiye'de olmuşsa ve mirasçılar Türkiye'deyse beyanname ölüm tarihini izleyen dört ay içinde verilir; mirasçılar yurt dışındaysa süre daha uzundur (7338 sayılı Kanun m. 9). Vergi dairesi beyanname ekinde mirasçılık belgesini ister.
- Tapuda intikal ve satış: İntikal eden taşınmazın tescili vergi tahakkuku beklenmeden yapılır; ancak o taşınmaza düşen veraset ve intikal vergisi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağ yapılamaz (7338 sayılı Kanun m. 19).
Sık yapılan hatalar
- Belge çıksın diye beklerken mirası reddetme süresini kaçırmak.
- Belgeyi aldıktan sonra mirasçılardan birinin ölmesi hâlinde ikinci belgeyi almamak.
- Belgedeki pay ve isimleri kontrol etmeden tapu ve banka işlemlerine başlamak.
- Noterin belge veremediği bir durumda farklı noterlere başvurarak zaman kaybetmek; doğru yer sulh hukuk mahkemesidir.
- Belgeyi almanın mirası kabul anlamına geldiğini veya belgenin belli bir süre sonra geçersizleştiğini sanmak.
- İptal davasında belgedeki bütün mirasçıları davaya dahil etmemek.
Ne zaman avukata ihtiyaç duyulur?
Belge almak çoğu zaman kendi başınıza yapabileceğiniz bir işlemdir. Ancak yabancı uyruklu mirasçılar, tartışmalı soybağı, aynı anda ölüm, vasiyetname veya belgenin iptali gibi durumlarda yargılama gerekir ve taraf, görev ve delil sorunları ortaya çıkar. Bu dosyalarda bir avukattan destek almak işlemlerin sonradan geri alınması riskini azaltır.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 29, 498, 500, 580, 598, 606, 610, 611, 1025
- 1512 sayılı Noterlik Kanunu, m. 71/A, 71/B, 71/C
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 11, 382-388
- 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu, m. 9, 19
- Adalet Bakanlığı, e-Devlet Veraset İlamı Sorgulama hizmeti