Veraset ve intikal vergisinin mükellefi, veraset yoluyla veya karşılıksız olarak mal edinen kişidir; beyanname, ölüm Türkiye'de olmuş ve mükellefler Türkiye'deyse ölüm tarihini izleyen dört ay içinde, mükellefler yabancı bir memlekette bulunuyorsa altı ay içinde verilir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 5, 9). Beyanname ölenin yerleşim yerindeki vergi dairesine verilir (m. 6, 8). Türk vatandaşlarının yabancı memleketlerde miras yoluyla edindikleri mallar da vergiye tabidir; yabancı memlekette bu mallar dolayısıyla alınan vergiler belgelenmek şartıyla indirilir (m. 1, 12).
Bu yazı, vergiyi kimin ödediğini, beyanname süresini ve yerini, değerlemeyi, indirilecek borçları, istisnaları, ödeme zamanını ve taksiti, ayrıca yurt dışında ölüm, yurt dışındaki mal ve mirasçılar ile yabancı hukuk sorularını anlatır. Güncel istisna tutarları ve örnek hesaplar için Veraset ve İntikal Vergisi yazımıza bakabilirsiniz; tutarlar her yıl değiştiği için resmî kaynaktan kontrol edin.
Bu yazıda
- Vergiyi kim öder, neleri kapsar?
- Beyanname süresi
- Beyanname nereye verilir?
- Taşınmazın ve malların değeri
- İndirilecek borçlar ve masraflar
- İstisnalar
- Ödeme ve taksit
- Ölenin sağlığında dava veya icra varsa
- Yanlış kişiden vergi alındıysa
- Yurt dışında ölüm, mal ve mirasçı
- Yabancı ülkede mal varsa Türkiye'deki belge yeterli mi?
- Yurt dışında vasiyet ve evlat edinme
Vergiyi kim öder, neleri kapsar?
Verginin mükellefi, veraset tarikiyle veya ivazsız bir tarzda mal iktisap eden şahıstır (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 5). Türkiye Cumhuriyeti tabiiyetinde bulunan şahıslara ait mallar ile Türkiye'de bulunan malların veraset yoluyla veya herhangi bir suretle karşılıksız olarak bir kişiden diğerine geçmesi bu vergiye tabidir (m. 1).
Beyanname süresi
- Ölüm Türkiye'de olmuşsa ve mükellefler Türkiye'deyse: ölüm tarihini izleyen dört ay içinde. Mükellefler yabancı bir memlekette bulunuyorsa altı ay (m. 9).
- Ölüm yabancı bir memlekette olmuşsa: mükellefler Türkiye'deyse ölüm tarihini izleyen altı ay içinde; mükellefler ölenin bulunduğu memleketteyse dört ay; başka bir yabancı memleketteyse sekiz ay içinde (m. 9).
- Gaiplik hâlinde: gaiplik kararının ölüm siciline kaydolunduğu tarihi izleyen bir ay içinde (m. 9).
Süreyi kaçırmamak için ölüm tarihini belgeleyin.
Beyanname nereye verilir?
Veraset yoluyla intikallerde vergi, ölen kimsenin ikametgâhının bulunduğu yerin vergi dairesi tarafından tarh edilir. Ölenin ikametgâhı yabancı bir memlekette ise Türkiye'deki son ikametgâhının bulunduğu yer vergi dairesi yetkilidir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 6). Beyannameler bu vergi dairelerine verilir; yabancı memlekette bulunan mükellefler beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verir (m. 8). Beyannamenin her mükellef için ayrı ayrı veya müştereken verilmesi caizdir; birlikte verirken mirasçıların payları ve mallar açıkça gösterilmelidir (m. 8).
Taşınmazın ve malların değeri
Verginin matrahı, intikal eden malların Vergi Usul Kanununa göre bulunan değerleridir. Gayrimenkuller, ticari işletmeye dahil olsun veya olmasın, emlak vergisine esas olan değerle değerlenir; menkul mallar ve gemiler rayiç bedelle değerlenir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 10). Değerleme günü, miras yoluyla vukubulan intikallerde mirasın açıldığı gündür (m. 11).
İndirilecek borçlar ve masraflar
Veraset yoluyla intikallerde mirasbırakanın ihticaca salih belgelere dayanan borçları ile vergi borçları ve cenazenin techiz ve tedfini için yapılan masraflar, beyannamede gösterilmek şartıyla iktisap edilen malların değerinden indirilir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 12). Türk vatandaşlarına ait mallardan yabancı memleketlerde bulunanlara taalluk eden borçlar ve yabancı memleketlerde bu mallar dolayısıyla alınan veraset ve intikal vergileri de belgelenmek şartıyla indirilir (m. 12).
İstisnalar
Veraset yoluyla intikal eden ev eşyası ile murise ait zat eşyası ve aile hatırası olarak muhafaza edilen tablo, kılıç, madalya gibi eşya vergiden istisnadır (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 4). Ayrıca her mirasçının miras hissesine isabet eden bir kısım vergiden istisnadır; istisna haddi her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Güncel tutarı Gelir İdaresi Başkanlığının yayımladığı genel tebliğden kontrol edin (m. 4).
Ödeme ve taksit
Veraset ve intikal vergisi tahakkukundan itibaren kanunda öngörülen yıllar boyunca, her yıl mayıs ve kasım aylarında olmak üzere iki eşit taksitle ödenir; taksit sayısı ve takvimi vergi dairesinden öğrenilmelidir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 19). Miras intikali tapuda vergi tahakkuku beklenmeden tescil edilir; ancak o taşınmaza düşen vergi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağ yapılamaz, üzerinde ayni hak kurulamaz (m. 19). Banka ve sigorta işlemlerinde de verginin ödendiğine dair tasdikname istenir; ibraz edilmezse veraset yoluyla intikallerde yüzde 5 oranında tevkifat yapılıp bakiyesi verilebilir (m. 17).
Beyanname sürecinde adım adım
- Ölüm tarihini ve mükelleflerin (mirasçıların) bulundukları ülkeyi belirleyin; sürenin hangi bende girdiğini buna göre saptayın.
- Ölenin son yerleşim yerini tespit edin ve beyannameyi o yerin vergi dairesine verin; yurt dışındaysanız konsolosluğa başvurabilirsiniz.
- Mal listesini çıkarın: taşınmazlar emlak vergisi değeriyle, menkul mallar rayiç bedelle beyan edilir; değerleme günü mirasın açıldığı gündür.
- İndirilecek borçları ve cenaze giderlerini belgeleriyle beyannamede gösterin; belgesiz gider indirilmez.
- İstisna kapsamındaki ev eşyası, aile hatırası ve güncel istisna haddini kontrol edin.
- Ödeme takvimini öğrenin, taşınmaz satacaksanız ilişik kesme belgesini alın; banka ve sigortadan para alacaksanız tasdikname hazırlayın.
Bu adımlardan herhangi birinde belirsizlik varsa ilgili vergi dairesinden yazılı bilgi isteyebilir veya bir hukukçudan destek alabilirsiniz.
Vergi yükümlülüğünde en sık yapılan hatalar, beyanname süresini ölümün yurt dışında olup olmadığına bakmadan hesaplamak, borçları ve cenaze giderlerini belgesiz bırakmak ve taşınmazı satmadan önce ilişik kesme belgesini almamaktır. Bu nedenle ölüm tarihini, mirasçıların bulunduğu ülkeyi ve mal listesini baştan netleştirin.
Ölenin sağlığında dava veya icra varsa
Müteveffanın sağlığında icra dairesine veya mahkemeye intikal etmiş ve takip edilen alacak ve borçlar beyannamede açıkça gösterilmelidir. Bunların vergisi kesin karar neticesine kadar tecil edilir; tecil hiçbir şekilde on seneden fazla sürmez (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 13).
Yanlış kişiden vergi alındıysa
Vergi ödendikten sonra bir malın vergi verenden başka bir kişiye ait olduğu mahkeme kararıyla sabit olur ve karar kesinleştikten sonra bir sene içinde başvurulursa fazla alınan vergi iade edilir ve gerçek mükelleften tahsil olunur (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 22).
Yurt dışında ölüm, mal ve mirasçı
Türkiye Cumhuriyeti tabiiyetindeki şahıslar yabancı memleketlerde veraset yoluyla edindikleri mallar için de bu vergiye tabidir; yabancı memlekette bu mallar dolayısıyla alınan vergiler belgelenmek şartıyla indirilir (m. 1, 12). Türkiye'de ikametgâhı olmayan yabancı kişi, Türk vatandaşının Türkiye dışındaki malını edinirse bu vergiyle mükellef tutulmaz (m. 1). Yurt dışındaki mirasçı beyannamesini Türkiye konsolosluğuna verebilir (m. 8); süre, ölümün yurt dışında olup olmadığına ve mükellefin bulunduğu yere göre değişir.
Yabancı ülkede mal varsa Türkiye'deki belge yeterli mi?
Belgenin başka ülkede kullanılabilmesi o ülkenin usulüne ve malın niteliğine bağlıdır. Türkiye'deki mirasçılık belgesi her yabancı sicilde tek başına işlem sağlamaz; ülke, taşınmaz ve belge tasdik veya çeviri ihtiyacını ayrı ayrı belirleyin. Türk hukukuna göre miras ölenin millî hukukuna tabidir, ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır; mirasın açılması, iktisabı ve taksimine ilişkin hükümler ise terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabidir (MÖHUK m. 20). Dolayısıyla yurt dışındaki mal için o ülkenin kurallarını ayrıca araştırmanız gerekir.
Yurt dışında vasiyet ve evlat edinme
Yurt dışında yaptırılan vasiyetname, ölüme bağlı tasarrufun şekline ilişkin genel kural olan 7. madde uyarınca yapıldığı ülke hukukunun öngördüğü şekle uygun olabilir; ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan tasarruflar da geçerlidir. Tasarruf ehliyeti, tasarrufta bulunanın tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukuna tabidir (MÖHUK m. 7, 20). Onaylı çeviriyi saklayın. Evlat edinmenin miras sonuçları için Miras Payları yazımıza bakın.