Yabancı eşle boşanmada hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı, eşlerin vatandaşlığına ve ortak mutad meskenine göre belirlenir; yurt dışında verilmiş boşanma kararı ise nüfus kütüğüne tescille ya da mahkemede tanıma veya tenfizle Türkiye’de etki kazanır (MÖHUK m. 14, 50, 58; Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A). Nüfus kaydı, evlilik durumunun değişmesini sağlar; nafaka veya tazminat gibi parasal hükümlerin Türkiye’de tahsili ise ayrıca tenfiz gerektirebilir.
Bu yazı yabancı unsurlu boşanma davasında uygulanacak hukuku, nafaka ve velayet taleplerinin hangi hukuka tabi olduğunu, yurt dışında verilen boşanma kararının nüfusa tescilini, tescil reddedilirse tanıma davasını ve tanıma ile tenfiz arasındaki farkı anlatır. Yurt dışında yaşayanlar için yetkili mahkemeyi boşanma davası hangi mahkemede açılır yazımızda da bulabilirsiniz.
Bu yazıda
- Yabancı eşle boşanmada hangi hukuk uygulanır?
- Nafaka ve velayet hangi hukuka tabidir?
- Dava sürerken vatandaşlık değişirse veya yabancı hukuk atıf yaparsa
- Yurt dışı boşanma kararı nüfusa nasıl tescil edilir?
- Tescil reddedilirse: tanıma davası
- Tanıma ile tenfiz arasındaki fark
- Yabancı karardaki nafaka nüfusa işlenir mi?
- Başvuru öncesi belge listesi
Yabancı eşle boşanmada hangi ülkenin hukuku uygulanır?
Boşanma sebepleri ve hükümleri önce eşlerin müşterek millî hukukuna tabidir. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 14’e göre eşler ayrı vatandaşlıktaysa müşterek mutad mesken hukuku uygulanır; böyle bir hukuk da yoksa Türk hukuku uygulanır. Yani Türkiye’de dava görülmesi her konuda otomatik olarak Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Evliliğin nerede yaşandığı, eşlerin vatandaşlıkları ve ortak mutad meskenleri bu yüzden birlikte incelenir. Hâkim, Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili yabancı hukuku re’sen uygular ve gerekirse yabancı hukukun içeriğinin tespitinde tarafların yardımını ister (m. 2).
Mal rejimi, nafaka ve velayet gibi konular aynı kuralla birlikte düşünülmelidir; çünkü yabancı hukuk uygulanacaksa bu hukukun boşanma sebepleri, nafaka biçimi ve velayet kuralları Türk hukukundan farklı olabilir. Evlilik ve yaşam geçmişinizi, vatandaşlık belgelerinizi, mutad mesken kayıtlarınızı ve evlenme belgenizi birlikte hazırlayın.
Bir örnekle açıklayalım: Türk vatandaşı bir kadın ile başka bir ülke vatandaşı olan kocası yıllardır Almanya’da birlikte yaşıyorsa, eşler ayrı vatandaşlıkta olduğu için ortak mutad mesken olan Almanya hukuku, bu hukuk bulunmadığı hâllerde ise Türk hukuku boşanma sebeplerini ve hükümlerini belirler. Eşlerden biri sonradan başka bir ülkeye yerleşse bile, dava tarihindeki durum esas alınacağından dava açılmadan önceki mutad mesken kayıtlarınızın düzenli saklanması önemlidir. Bu yüzden ikamet belgelerinizi, kira sözleşmelerinizi ve nüfus kayıtlarınızı yıl yıl derleyin.
Nafaka ve velayet hangi hukuka tabidir?
Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri boşanmaya uygulanan hukuka tabidir; kanun, bu hükmün ayrılık ve evlenmenin butlanı hâlinde de geçerli olduğunu açıkça belirtir (m. 14). Boşanmada velayet ve velayete ilişkin sorunlar da aynı hükme tabidir; geçici tedbir taleplerine ise Türk hukuku uygulanır.
Çocuğun nafakası bakımından ise kural farklıdır: nafaka talepleri kural olarak nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tabidir (m. 19). Alacaklının fiilen yaşadığı ülke bu nedenle önem taşır. Evliliğin butlanı davasında nafaka için de boşanmaya uygulanan hukuk esas alınır; yani eşlerin ortak millî hukuku, yoksa ortak mutad mesken veya Türk hukuku uygulanır. Çocuk için istenecek iştirak nafakasının genel ilkeleri hakkında iştirak nafakası yazımıza bakabilirsiniz.
Dava sürerken vatandaşlık değişirse veya yabancı hukuk atıf yaparsa
Uygulanacak hukuk vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad mesken esasına göre belirleniyorsa, aksine hüküm olmadıkça dava tarihindeki vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad mesken esas alınır; davadan sonraki değişiklikler bu belirlemeyi kural olarak etkilemez (m. 3). Uygulanacak yabancı hukukun kanunlar ihtilafı kuralları başka bir hukuku yetkili kılıyorsa, bu durum yalnızca kişinin hukuku ve aile hukuku uyuşmazlıklarında dikkate alınır ve o hukukun maddi hukuk hükümleri uygulanır (m. 2).
Yurt dışı boşanma kararı nüfusa nasıl tescil edilir?
Yurt dışında verilen boşanma kararı, belirli şartlarla nüfus kütüğüne tescil edilir. Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A’ya göre yabancı ülke adli veya idari makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin verilen kararlar; verildiği devlet kanunlarına göre konusunda yetkili makamca verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartlarıyla tescil edilir. Başvuru, tarafların birlikte ya da vekilleri aracılığıyla yapılabilir; taraflardan biri ölmüş veya yabancıysa Türk vatandaşı olan diğer taraf ya da vekili tek başına başvurabilir.
Tescil işlemleri yurt dışında kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilikler, yurt içinde ise Bakanlığın belirlediği nüfus müdürlükleri tarafından yapılır. Başvuruya kesinleşme bilgisini içeren, onaylı ve tercümesi yapılmış karar örneğini ekleyin. Belge ve tercüme şartları için yabancı belge, tercüme ve tebligat yazımıza bakabilirsiniz.
Tescil reddedilirse: tanıma davası
Şartların yerine getirilmediği gerekçesiyle tescil talebi reddedilirse, kararın Türkiye’de tanınması 5718 sayılı Kanun uyarınca yapılır (m. 27/A). Yani yetkili mahkemede tanıma davası açma yoluna gidebilirsiniz; ret gerekçesini ve başvuru evrakını saklayıp mahkemeye götürün. Ret yazısında hangi şartın eksik görüldüğünü (kesinleşme şerhi, yetki veya kamu düzeni gibi) dikkatle okuyun; çünkü dava dilekçenizde bu eksiği gidermeniz gerekir.
Tanıma ile tenfiz arasındaki fark nedir?
Tanıma yabancı kararın hukuki etkisinin kabulüne, tenfiz ise icra edilebilmesine yöneliktir. MÖHUK m. 50’ye göre yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilamların Türkiye’de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır. Yabancı mahkeme ilamının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi ise ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır; tanımada karşılıklılık şartı aranmaz (m. 58). Yabancı mahkeme ilamına dayanılarak Türkiye’de idari bir işlem yapılacaksa da aynı usul uygulanır; ancak nüfus tescili için ayrıca özel bir usul bulunur.
Bu nedenle istediğiniz sonuç ve kararın hükmü belirleyicidir: yalnızca evlilik kaydının değişmesini istiyorsanız nüfus tescili ya da tanıma yeterli olabilir; nafaka alacağını Türkiye’de icra yoluyla tahsil etmek istiyorsanız tenfiz gerekir. Boşanma kaydıyla para tahsilini aynı işlem saymayın.
Yabancı boşanma kararındaki nafaka da nüfusa işlenir mi?
Hayır; nüfus kütüğüne tescil yalnızca evlilik durumunun kayda geçirilmesini sağlar. Nafaka hükmünün icrası ayrı sonuçlar doğurur ve çocuğa ilişkin velayet ile mali hükümlerin Türkiye’de uygulanması için tanıma veya tenfiz kararı gerekebilir. Kararın hangi bölümünü kullanacağınızı belirleyin: nüfus işlemi bütün mali ve çocuk hükümlerinin uygulandığı anlamına gelmez.
Yabancı karardaki nafaka ile Türkiye’de yeniden nafaka davası açma seçeneğini de ayırt etmek gerekir. Alacaklının mutad meskeni hukukuna göre yeni bir nafaka talebi mümkün olabilir; ancak yabancı karardaki alacağı aynen tahsil etmek istiyorsanız tenfiz yoluna gitmeniz gerekir. Hangisinin daha uygun olduğu, kararın içeriğine, tarafların malvarlığının bulunduğu ülkeye ve süre kaybına göre değişir.
Başvuru öncesi belge listesi
- Kesinleşme şerhli boşanma kararı ve onaylı örneği; gerekirse apostil veya konsolosluk onayı
- Karar ve belgelerin yeminli tercümesi
- Evlenme belgesi ve nüfus kayıt örneği
- Tarafların vatandaşlık ve ikamet belgeleri
- Nafaka ve velayet hükümlerinin ayrı bir listesi, tenfiz istenecekse hükmün ilgili kısmı
Her ülkenin hukuku ve karar şekli farklıdır; bu nedenle somut dosyanız için tescil mi, tanıma mı, tenfiz mi gerektiğini bir avukatla netleştirmeniz süre ve masraf kaybını önler. Başvuru sırasında dilekçe ve eklerinizi Türkçeye çevirtmeyi, kesinleşme şerhini mutlaka almayı ve her aşamanın tarihini not etmeyi ihmal etmeyin; eksik belge, başvurunun reddine ve zaman kaybına yol açan en sık nedendir.