Evlenmek için kadın ve erkek on yedi yaşını doldurmuş olmalıdır; hâkim yalnızca olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir (TMK m. 124). Evlenme, evlendirme memurluğuna yapılan başvuruyla başlar, belgelerin verilmesi ve memur önünde yapılan törenle kurulur; dinî tören tek başına geçerli bir evlilik oluşturmaz (TMK m. 134-143).
Bu yazı, evlenme yaşını, kısıtlı ve akıl hastalarının evlenmesini, hısımlık ve önceki evlilik engellerini, kadın için bekleme süresini, evlendirme memurluğuna başvuru belgelerini, izin belgesinin süresini, törenin nasıl yapıldığını ve imam nikâhının hukuki durumunu anlatır.
Bu yazıda
- Evlenme yaşı
- Kısıtlı ve akıl hastalarının evlenmesi
- Hısımlık yasakları
- Önceki evlilik ve gaiplik
- Kadın için bekleme süresi
- Nereye ve nasıl başvurulur?
- Başvuruda istenen belgeler
- Ret kararına itiraz
- İzin belgesinin süresi
- Tören, tanık ve aile cüzdanı
- İmam nikâhı
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Evlenme yaşı
Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez; olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple hâkim, on altı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir (TMK m. 124). Olanak bulundukça karardan önce ana baba veya vasi dinlenir. Bu bir istisna olup mahkemenin kararına bağlıdır.
Kısıtlı ve akıl hastalarının evlenmesi
Kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenemez; temsilci haklı sebep olmadan izin vermezse hâkim, temsilciyi dinledikten sonra başvuran kısıtlının evlenmesine izin verebilir (TMK m. 127 ve 128). Ayırt etme gücü de aranır. Akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemez; ayırt etme gücüne sahip olmayanlar da evlenemez (TMK m. 125). Rapor, evlenme başvurusu belgeleri arasında istenir (TMK m. 133).
Hısımlık yasakları
Evlenme yasakları üstsoy-altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğenleri arasında ve kayın hısımlığı ile evlat edinmeden doğan hısımlıkta uygulanır (TMK m. 129). Kanunda amca kızı gibi kuzenler arasında açık bir evlenme yasağı sayılmamıştır. Kayın hısımlığı doğuran evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasaktır; yani boşandığınız eşin annesiyle veya kızıyla evlenemezsiniz. Evlat edinen ile evlatlığın, ayrıca bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında da evlenme yasaktır. Evlat edinmenin kuralları için evlat edinme yazımıza bakabilirsiniz.
Önceki evlilik ve gaiplik
Daha önce evlenmiş kişi, önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır (TMK m. 130). Boşanma ilamı ve kesinleşme şerhi gibi belgeleri hazırlayın. Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez; fesih gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açılacak davayla istenebilir ve ayrı davada davacının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 131).
Kadın için bekleme süresi
Evlilik sona ermişse kadın, sona ermeden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; doğumla süre biter. Kadının gebe olmadığının anlaşılması veya eski eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi hâlinde mahkeme bu süreyi kaldırır (TMK m. 132). Bekleme süresi bitmeden yapılan evlilik bu nedenle batıl sayılmaz; kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi evlenmenin butlanını gerektirmez (TMK m. 154). Butlan sebepleri için evlenmenin butlanı ve iptali yazısına bakın.
Nereye ve nasıl başvurulur?
Evlenecek kadın ve erkek, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur (TMK m. 134). Belediye olan yerlerde evlendirme memuru belediye başkanı veya görevlendireceği memur, köylerde muhtardır (m. 135). Başvuru yazılı veya sözlü yapılabilir.
Başvuruda istenen belgeler
Kadın ve erkekten her biri nüfus cüzdanını ve nüfus kayıt örneğini, önceki evliliği sona ermişse buna ilişkin belgeyi, küçük veya kısıtlı ise yasal temsilcinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesini ve evlenmeye engel hastalığı bulunmadığını gösteren sağlık raporunu verir (TMK m. 136). Güncel belge listesi için başvuracağınız evlendirme memurluğundan bilgi alın.
Ret kararına itiraz
Evlendirme memuru başvurunuzu reddederse evleneceklerden her biri bu ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir. İtiraz evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır; mutlak butlan sebebi bulunduğuna ilişkin ret kararlarına karşı açılan davalar ise basit yargılama usulüyle görülür (TMK m. 137 ve 138).
İzin belgesinin süresi
Evlenme izni belgesi, verildiği tarihten başlayarak altı ay içinde evleneceklere herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenebilme hakkı sağlar (TMK m. 139). Belgelerin verilmesinden başlayarak altı ay geçerse evlendirme memuru evlenme törenini yapamaz (TMK m. 140).
Tören, tanık ve aile cüzdanı
Tören, evlendirme dairesinde evlendirme memuru ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde açık olarak yapılır (TMK m. 141). Evleneceklerin isteğiyle ve memurun uygun bulacağı başka yerlerde de yapılabilir. Evlendirme memuru evleneceklerden her birine birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar; evlenme tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur ve ardından memur evlenmenin kanuna uygun yapıldığını açıklar (TMK m. 142). Tören biter bitmez evlendirme memuru eşlere bir aile cüzdanı verir (TMK m. 143 ve 144).
İmam nikâhı
Sadece imam nikâhı yapılırsa evlilik geçerli olmaz; geçerli evlilik, evlendirme memuru önünde yapılan evlenmedir ve dinî törenin yapılmasına bağlı değildir (TMK m. 143). Aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz. Bu nedenle önce evlendirme memuru önünde resmî evlenmeyi gerçekleştirmeniz gerekir.
Başvurudan nikâha pratik takvim
- Engelleri önceden kontrol edin. Yaş, kısıtlılık, hısımlık ve önceki evlilik durumunuzu gözden geçirin; önceki evlilik varsa kesinleşmiş boşanma belgesi hazırlayın.
- Sağlık raporunu alın. Evlenmeye engel hastalığı bulunmadığını gösteren rapor başvuru belgeleri arasındadır.
- Küçük veya kısıtlıysanız izin belgesini hazırlayın. Yasal temsilcinin imzası onaylanmış yazılı izin gerekir.
- İkiniz birlikte başvurun. İçinizden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna başvurun; belgelerinizi teslim edin.
- İzin belgesinin süresini izleyin. Belge verildikten sonra altı ay içinde herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenebilirsiniz; süre geçerse tören yapılamaz.
- Törende iki tanık bulundurun. Tören, evlendirme dairesinde memur ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde yapılır.
- Aile cüzdanınızı alın. Tören biter bitmez evlendirme memuru size aile cüzdanı verir; dinî törenden önce bunu göstermeniz gerekir.
Memur başvurunuzu reddederse itirazınız mahkemece evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır. Mutlak butlan sebebi bulunduğu gerekçesiyle verilen ret kararlarına karşı açılan davalar ise basit yargılama usulüyle görülür. Evliliğin kurulmasını geciktirmemek için eksik belgeleri başvuru sırasında tamamlayın.
Kısaca hatırlamanız gerekenler
- Asgari evlenme yaşı on yedidir; istisnai olarak hâkim on altı yaşını dolduran kişiye izin verebilir.
- Kısıtlı yasal temsilcinin izniyle, akıl hastası ise resmî sağlık kurulu raporuyla evlenebilir.
- Başvuru evlendirme memurluğuna birlikte yapılır; izin belgesi altı ay geçerlidir.
- Tören memur ve iki tanık önünde yapılır; geçerli evlilik memur önünde kurulur, imam nikâhı tek başına yeterli değildir.
- Önceki evliliğin sona erdiğini belgelemek ve kadın için üç yüz günlük bekleme süresini gözetmek gerekir.
Yabancı unsurlu bir evlilik planlıyorsanız veya önceki evliliğiniz yurt dışında sona ermişse, kararın Türkiye'de geçerli olması için gereken tescil işlemlerini evlenme başvurusundan önce tamamlayın. Belgelerin güncelliği ve eksiksizliği başvurunun reddedilmesini önler; kuşkunuz varsa başvuracağınız evlendirme memurluğundan listeyi önceden öğrenin.
Sık yapılan hatalar
- Önceki evliliğin sona erdiğini belgelememek: Başvuruda belge istenir.
- Bekleme süresini sorgulamamak: Süre geçmeden evlenmek istiyorsanız mahkemeden kaldırma isteyin.
- İzin belgesinin süresini kaçırmak: Altı ay sonra tören yapılamaz.
- Yalnız imam nikâhına güvenmek: Resmî evlenme yoksa evlilik geçerli sayılmaz.
- Kayın hısımlığı yasağını bilmemek: Boşanma bu yasağı kaldırmaz.