Geçici iş göremezlik ödeneği için Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulundan istirahat raporu alınmış olması şarttır; hastalık sigortasında ödenek iş göremezliğin üçüncü gününden başlar ve iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması aranır (5510 sayılı Kanun m. 18). Doğumda ise doğumdan önceki sekiz ve sonraki on altı haftalık sürede çalışılmayan her gün için ödenek verilir.
Bu yazı rapor aldığınızda SGK'dan hangi ödeneği alacağınızı, ödeneğin günlük tutarının nasıl hesaplandığını, hangi davranışların ödeneği azalttığını, hastalık ve analık hâllerinin kanundaki tanımını, doğum ve emzirme ödeneğinin şartlarını ve iş hukukundaki doğum izni, süt izni ve uzun hastalık hâlinde fesih kurallarını anlatır.
Bu yazıda
- İstirahat raporu ve ödenek başlangıcı
- Günlük ödenek nasıl hesaplanır?
- Bağımsız çalışanlar ve işverenin ödeneği önceden ödemesi
- Ödeneğin azalması: tavsiyelere uymama, kasıt, ağır kusur
- Hastalık hâli ve analık hâli nedir?
- Doğum ödeneği: kaç hafta, erken doğum, doğuma kadar çalışma
- Emzirme ödeneği
- İş Kanunu: doğum izni, süt izni, ücretsiz izin
- Uzun hastalık ve fesih
- Sürekli gelir alırken yeni rapor; ödenek ile tazminat farkı
İstirahat raporu ve ödenek başlangıcı
Kısa cevap: Ödenek için Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından alınmış istirahat raporu şarttır (m. 18).
Raporun Kurum sistemine işlendiğinden emin olun. İş kazası veya meslek hastalığı hâlinde iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için ödenek verilir; hastalık için aranan doksan günlük kısa vadeli sigorta primi şartı bu hâlde yer almaz, ancak rapor yine şarttır. Hastalık sigortasında ödenek iş göremezliğin üçüncü gününden başlayarak her gün için verilir ve iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması gerekir. Bir sigortalıda iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hâllerinden birkaçı birleşirse ödeneklerden en yükseği verilir; ödenekler toplanmaz.
Günlük ödenek nasıl hesaplanır?
Geçici iş göremezlik ödeneği yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavilerde üçte ikisi üzerinden hesaplanır (m. 18). Günlük kazanç, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki on iki aydaki prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur; önceki on iki ayda 180 günden az prim bildirilmişse ödenek günlük kazancı sınırlanır (m. 17). Örnek hesap için raporun ve prim belgelerinin dökümü gerekir; işyeri bordronuz ile SGK kaydını birlikte inceleyin.
Ödenek aldığınız günler, sonraki ödenek hesabında önceki bir yıla sayılmaz; geçici iş göremezlik ödeneği alan sigortalının iş göremediği süre, ödenek için aranan çalışma sürelerine girmediği gibi iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yılın hesabında da dikkate alınmaz. Greve katılma veya lokavt yapılması hâllerinde geçen süre ile askerlikte geçen hizmet süresi ve hükümlülükle sonuçlanmayan tutukluluk süresi için de aynı kural vardır (m. 24).
Bağımsız çalışanlar ve işverenin ödeneği önceden ödemesi
Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalıya iş kazası, meslek hastalığı veya analık hâlinde ödenek, genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla, yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası istirahat raporu süresince ödenir; doğum öncesi ve sonrası çalışmadığı sürelerde yatarak tedavi şartı aranmaz (m. 18). Toplu iş sözleşmesi yapılan işyerleri ile kamu idarelerinin işverenleri, Kurumca belirlenen usul ve esaslara göre ödeneği Kurum adına sigortalılara ödeyip sonra Kurumla mahsuplaşabilir; bu uygulama her işveren için geçerli değildir.
Ödeneğin azalması: tavsiyelere uymama, kasıt, ağır kusur
- Doktor tavsiyelerine uymama: Ceza sorumluluğu olmayanlar ile kabul edilebilir mazereti olanlar hariç, hekimin bildirdiği tedbir ve tavsiyelere uymayıp tedavi süresinin uzamasına neden olan sigortalının ödeneği, uzayan süre esas alınarak dörtte birine kadar eksiltilebilir (m. 22).
- Tedavi bitti belgesi olmadan çalışma: Tedavi gördüğü hekimden tedavinin sona erdiğine ve çalışabilir olduğuna dair belge almaksızın çalışan sigortalıya ödenek ödenmez; ödenmiş olanlar yersiz ödeme tarihinden itibaren 96. madde hükümlerine göre geri alınır (m. 22).
- Kasıt: Kasdî bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalıya ödenek yarısı tutarında ödenir; Kurumun yazılı bildirimine rağmen teklif edilen tedaviyi kabul etmeyene de aynı kural uygulanır (m. 22).
- Ağır kusur: Ceza sorumluluğu olmayanlar hariç, ağır kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalının ödeneği kusur derecesi esas alınarak üçte birine kadar eksiltilebilir (m. 22).
Sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış sigortalı aynı engellilik veya meslek hastalığı nedeniyle istirahat raporu alırsa, yazılı istek tarihinden itibaren günlük geçici iş göremezlik ödeneği ile aylık gelirin otuzda biri arasındaki fark her gün için verilir (m. 19).
Hastalık hâli ve analık hâli nedir?
4. maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalının, iş kazası ve meslek hastalığı dışında kalan ve iş göremezliğine neden olan rahatsızlıkları hastalık hâlidir. Gebeliğin başladığı tarihten itibaren doğumdan sonraki ilk on altı haftalık süreye kadar olan gebelik ve analıkla ilgili rahatsızlık ve engellilik hâlleri analık hâli kabul edilir (m. 15).
Doğum ödeneği: kaç hafta, erken doğum, doğuma kadar çalışma
Sigortalı kadının analığı hâlinde ödenek, doğumdan önceki sekiz ve sonraki on altı haftalık sürede çalışmadığı her gün için verilir; çoğul gebelikte doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir. Doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün prim bildirilmiş olmalıdır (m. 18). Sigortalı kadın isteği ve hekimin onayıyla doğuma iki hafta kalıncaya kadar çalışırsa, çalıştığı süreler doğum sonrası istirahat süresine eklenir ve bu süreler için de ödenek verilir. Erken doğum yapan sigortalı kadının doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılamayacak süreler de doğum sonrası istirahat süresine eklenir ve bu süreler için ödenek verilir. Daha ayrıntılı iş hukuku boyutu için doğum izni yazısına bakabilirsiniz.
Emzirme ödeneği
Emzirme ödeneği için 4/a kapsamında olanlarda doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş olması gerekir; ödenek her çocuk için, çocuğun yaşaması şartıyla verilir (m. 16). Sigortalı olmayan eşinin doğum yapması nedeniyle sigortalı erkeğe de şartları taşıması hâlinde, her çocuk için yaşaması şartıyla emzirme ödeneği verilir. Emzirme ödeneğine hak kazanan sigortalılardan sigortalılığı sona erenlerin, bu tarihten başlayarak üç yüz gün içinde çocukları doğarsa, doğum tarihinden önceki on beş ay içinde en az 120 gün prim ödenmiş olması şartıyla ödenekten yararlanabilir. Tarifeyi Kurum belirler.
İş Kanunu: doğum izni, süt izni, ücretsiz izin
- Doğum izni: Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır; çoğul gebelikte doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir. Doktor raporuyla bu süreler artırılabilir (4857 sayılı Kanun m. 74).
- Ücretsiz izin: İsteği hâlinde kadın işçiye yirmi dört haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelikte yirmi altı haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir; bu süre yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz (m. 74).
- Süt izni: Bir yaşından küçük çocuğu emzirmek için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir; işçi bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını kendisi belirler ve süre günlük çalışma süresinden sayılır (m. 74).
- Annenin ölümü ve evlat edinme: Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır; üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandırılır (m. 74).
SGK ödeneği ile işverenin izin yükümlülüğü ayrıdır: sosyal güvenlik ödemesi ve iş ilişkisi hakları ayrı izlenir; rapor, izin ve ödeme dönemlerini ayrı takip edin.
Uzun hastalık ve fesih
Hastalık hâlinde işveren için bildirimsiz fesih hakkı, hastalığın işçinin çalışma süresine göre bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar; hastalık tedavi edilemeyecek nitelikteyse sağlık kurulu raporu da fesih sebebi olabilir (4857 sayılı Kanun m. 25). Fesih şartları ayrıca incelenmelidir; rapor almış olmak tek başına geçerli fesih sebebi olarak varsayılmaz.
Ödenek ile tazminat farkı ve pratik adımlar
Geçici iş göremezlik ödeneği bir sosyal sigorta ödeneğidir; işverenden zarar talebi veya tazminat ise farklı bir haktır. Yapılan ödemeleri ayrı kaydedin. Rapor alır almaz: raporun Kuruma işlendiğini kontrol edin, iş kazası ise bildirim sürelerini işverenle takip edin (bkz. iş kazası tanımı ve bildirimi), doktorun tavsiyelerine uyun ve tedavi bitti belgesini almadan işe başlamayın.