Ticari amaçla satış yapan galeriden aldığınız ikinci el araçta ayıp çıkarsa tüketici olarak dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya değiştirme haklarını kullanabilirsiniz; ikinci el satışlarda satıcının sorumluluğu 1 yıldan az olamaz (6502 sayılı Kanun m. 11 ve 12). İki özel kişi arasındaki satışta ise Türk Borçlar Kanunu uygulanır: aracı olağan akışa göre imkân bulur bulmaz gözden geçirip ayıbı uygun süre içinde satıcıya bildirmelisiniz (TBK m. 223).
Bu yazı, ikinci el araçtaki gizli hasarda satıcının sorumluluğunu, galeri ile bireysel satıcı arasındaki farkı, ayıp bildirimini, ağır kusur hâlinde sürelerin sonucunu, dönme ve indirim haklarını anlatır; ayrıca arkadaşa verilen eşya ve borç para gibi ödünç sözleşmelerinde taraf haklarını açıklar. Sıfır ve ikinci el araçlarda ayıp davası için Ayıplı Araç Davası yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Galeri ile bireysel satıcı: hangi kanun uygulanır?
- Ayıbı ne zaman, nasıl bildirmelisiniz?
- Gördüğünüz ve görebileceğiniz kusurlar
- Ağır hasar kaydı gizlenmişse
- Dönme, indirim ve değiştirme: neler isteyebilirsiniz?
- Satıcı hemen yenisini verirse
- Meslekten satıcı "bilmiyordum" derse
- Delil: ekspertiz, ilan ve bakım kayıtları
- Ödünç sözleşmesi: kullanım ödüncü ve borç para
Galeri ile bireysel satıcı: hangi kanun uygulanır?
Satıcının mesleki faaliyeti, sözleşmedeki açıklamalar ve ayıbın niteliği uygulanacak kuralları etkiler. Galeri gibi ticari veya mesleki amaçla satış yapan bir satıcıya karşı tüketici olarak ayıplı mal haklarınızı (dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya değiştirme) kullanabilirsiniz. İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan az olamaz; konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda ise üç yıldan az olamaz. Satış sözleşmesini, ekspertiz raporunu ve servis kayıtlarını saklayın. İki özel kişi arasındaki satışı ise tüketici satışıyla aynı başvuru yoluyla değerlendirmeyin: tüketici işlemi koşulları yoksa genel sözleşme hükümleri, yani Türk Borçlar Kanunu'nun satış hükümleri gündeme gelir. İkinci el olması tüketici korumasını otomatik kaldırmaz; satıcının sıfatını baştan belirleyin.
Ayıbı ne zaman, nasıl bildirmelisiniz?
Bireysel satıcıdan alınan araçta, aracı olağan akışa göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmeniz ve ayıbı uygun süre içinde satıcıya bildirmeniz gerekir; bu görevi ihmal ederseniz satılanı kabul etmiş sayılırsınız. Olağan bir incelemeyle anlaşılamayacak ayıp sonradan ortaya çıkarsa hemen bildirilmelidir. Bildirimi noter ihtarnamesi veya yazılı mesajla yapın ve tarihini kanıtlayın.
Gördüğünüz ve görebileceğiniz kusurlar
Satıcı, sözleşme kurulurken alıcının bildiği ayıplardan sorumlu değildir. Alıcının yeterince gözden geçirmekle görebileceği ayıplardan da ancak ayıp bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumlu olur (TBK m. 222). Gizli ayıplar için haklarınızı koruyabilirsiniz. Bu nedenle satın almadan önce aracı gözden geçirdiyseniz, gördüğünüz kusurlar için hak talep etmek zorlaşabilir; yazılı ekspertiz ve ilan metnindeki taahhütler bu noktada önem taşır.
Ağır hasar kaydı gizlenmişse
Satıcı ayıplı malı devretmekte ağır kusurluysa 2 yıllık zamanaşımı süresinden yararlanamaz; ağır kusurlu satıcı, ayıbın süresinde bildirilmediğini ileri sürerek de sorumluluktan kurtulamaz (TBK m. 225 ve 231). Hasar kaydı, ekspertiz raporu ve ilan metni bu durumda delil olur. Tüketici satışında da ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
Dönme, indirim ve değiştirme: neler isteyebilirsiniz?
- Dönme: Sözleşmeden dönen alıcı, satılanı ondan elde ettiği yararlarla birlikte satıcıya geri vermekle yükümlüdür. Karşılığında ödediği bedeli faiziyle, yaptığı giderleri ve ayıptan doğan doğrudan zararını isteyebilir (TBK m. 229). Aracın kullanım kayıtlarını düzenli tutun.
- İndirim: Satılanın değerindeki eksiklik satış bedeline çok yakınsa alıcı ancak sözleşmeden dönme veya ayıpsız bir benzeriyle değiştirme haklarından birini kullanabilir; bedel indirimi bu durumda seçilemez (TBK m. 227). Değer kaybını bilirkişi raporuyla belgeleyin.
- Değiştirme: Satıcı, aynı malın ayıpsız bir benzerini hemen vererek ve uğradığınız zararın tamamını gidererek seçimlik haklarınızı kullanmanızı önleyebilir; zararın tamamı ödenmezse bu yol işlemez. Teklifi yazılı alın ve zararlarınızı belgeleyin.
Meslekten satıcı "bilmiyordum" derse
Satıcı ayıpları bilmese bile onlardan sorumludur. Satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplarda, ayıbın süresinde bildirilmediği savunması sorumluluğu kısmen de olsa ortadan kaldırmaz (TBK m. 219 ve 225). Satıcının mesleğini ve ilan metnini delil olarak saklayın.
Delil: ekspertiz, ilan ve bakım kayıtları
İkinci el araç uyuşmazlıklarında şu belgeler öne çıkar: noter satış sözleşmesi, ilan metni ve ekran görüntüleri, ekspertiz raporu, bakım ve servis kayıtları, hasar sorgulama kayıtları ve ayıbı bildirdiğiniz yazışmalar. Tüketici satışında teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve ayıplı olmadığını satıcı ispatlar (6502 sayılı Kanun m. 10). Bireysel satışta bu kanuni karineye dayanamayacağınız için ayıbın teslim anında var olduğunu belgeleyen rapor ve kayıtlar daha da önem kazanır.
Adım adım: gizli hasar fark ettiyseniz
- Aracı kullanmayı bırakın veya riski belgeleyin. Güvenlik riski varsa kullanımı sürdürmeyin; hasarı gösteren fotoğraf ve servis kaydı alın.
- Satıcının sıfatını belirleyin. Galeri mi, yetkili satıcı mı, özel kişi mi olduğunu ilan, sözleşme ve fatura üzerinden netleştirin. Satıcı galeriyse tüketici hükümleri, özel kişiyse Borçlar Kanunu gündeme gelir.
- Ayıbı hemen yazılı bildirin. Noter ihtarnamesi veya iz bırakan bir yazışma kullanın; ne istediğinizi (dönme, indirim, onarım, değiştirme) açıkça yazın.
- Değer kaybını ve zararı belgeleyin. Bilirkişi incelemesi gerekecekse delilin kaybolma ihtimali varsa tespit talep edilebilir; ürünü incelenmeden onarmayın veya satmayın.
- Süreleri takip edin. Tüketici satışında ayıplı maldan sorumluluk teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir, ikinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan az olamaz; ağır kusur veya hile varsa bu süreler uygulanmaz.
Satıcı yalnızca "bilmiyordum" diyorsa bu cevabın kendiliğinden hak kaybı yaratmadığını unutmayın; özellikle satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar bakımından sorumluluk devam eder.
İkinci el ürünlerde (telefon, beyaz eşya gibi) de aynı mantık geçerlidir: satıcı ticari veya mesleki amaçla hareket ediyorsa ayıplı mal hükümleri, iki özel kişi arasındaysa Borçlar Kanunu uygulanır. Faturanız yoksa sipariş, ödeme, teslim ve yazışma kayıtları ilişkiyi göstermeye yardımcı olabilir; fatura eksikliğini bütün hakların yokluğu saymayın.
Ödünç sözleşmesi: kullanım ödüncü ve borç para
Ödünç ikiye ayrılır. Kullanım ödüncü, ödünç verenin bir şeyin karşılıksız kullanılmasını ödünç alana bırakmayı, alanın da kullandıktan sonra geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir; arkadaşınıza karşılıksız verdiğiniz eşya veya araç bu sözleşmeye girer (TBK m. 379). Ödünç alan, ödünç konusunun olağan bakım ve koruma giderlerini karşılar; ödünç verenin yararına yapmak zorunda kaldığı olağanüstü giderleri ise ödünç verenden isteyebilir. Bir şeyi birlikte ödünç alanlar o şeyden müteselsilen sorumludur. Kullanım süresi ve amacı belirlenmeden verilmişse ödünç veren onu dilediği zaman geri isteyebilir; amaç belirlenmiş ama süre öngörülmemişse sözleşme kullanmanın tamamlanmasıyla veya kullanabilecek kadar zaman geçmesiyle sona erer. Kullanım ödüncü, ödünç alanın ölmesiyle kendiliğinden sona erer; mirasçılar eşyayı kullanmaya devam edemez.
Tüketim ödüncü ise ödünç verenin bir miktar parayı veya tüketilebilen bir şeyi ödünç alana devrettiği, alanın da aynı nitelik ve miktarda şeyi geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir; tanıdığınıza borç para vermek bu sözleşmeye girer. Faiz oranı belirlenmemişse kural olarak ödünç alma zamanında ve yerinde o tür ödünçlerde geçerli olan oran uygulanır ve aksi kararlaştırılmamışsa faiz yıllık ödenir; faize faiz işletilemez. Geri verme için belirli bir gün, bildirim süresi veya borcun geri istendiği anda muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir; talebinizi yazılı ve tarihli yapın. Ödünç alan sonradan ödeme güçsüzlüğüne düşerse ödünç veren, ödünç konusunun tesliminden kaçınabilir. Teslim istemleri, diğer tarafın temerrüdünden başlayarak altı ayın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Para ödüncünde makbuz, dekont ve yazılı mesaj gibi delilleri saklayın.