Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı için açılacak davalarda önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; kıdem tazminatı da bu kapsamdadır. Arabulucuya başvurmadan dava açarsanız dava, herhangi bir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3).
Bu yazı, işçilik alacaklarında arabuluculuğun zorunlu olduğu hâlleri, başvurunun nereye ve nasıl yapılacağını, süreyi, son tutanağın dava dilekçesine eklenmesini, arabuluculuğun zamanaşımına etkisini, anlaşma belgesinin icra edilebilirliğini ve arabulucuda size önerilen tutarı kabul etmeden önce nelere bakmanız gerektiğini anlatır.
Bu yazıda
- Arabuluculuk hangi davalarda dava şartıdır?
- Hangi uyuşmazlıklar kapsam dışındadır?
- Başvuru nereye yapılır, neler verilir?
- Arabulucunun süresi ve zamanaşımına etkisi
- Toplantıya katılım, temsil ve yargılama gideri
- Anlaşırsanız: anlaşma belgesi ve icra
- Anlaşamazsanız: son tutanak
- Önerilen tutarı kabul etmeden önce
- SGK uyuşmazlıkları ve ev hizmetlerinde çalışanlar
Kıdem tazminatı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunda mıyım?
Evet. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı için açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; kıdem tazminatı da bu kapsamdadır. Aynı kural iş alacağı ve tazminatıyla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları için de geçerlidir: bu davalarda da arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Başvurmadan dava açılırsa mahkeme davayı usulden reddeder. Bu nedenle önce arabuluculuk bürosuna başvurmanız gerekir. İstisna olarak iş kazası ve meslek hastalığı tazminatı bu kuralın dışındadır (m. 3); bu tazminatlar için iş kazası tazminatı yazımıza bakabilirsiniz. Her iş uyuşmazlığına aynı yolu uygulamayın: önce talebin niteliğini belirleyin.
Dava şartı arabuluculuğa ilişkin genel hükümler 6325 sayılı Arabuluculuk Kanunu'nda da yer alır; ilgili kanunlarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı kabul edilmişse bu hükümler uygulanır. Son tutanağı dava dilekçesine ekleme ve süre hükümleri de bu bölümdedir (6325 sayılı Kanun m. 18/A).
Arabuluculuk başvurusu nereye yapılır?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Karşı taraf birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yerindeki büroya da başvurulabilir. Arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde başvuru görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Başvuran taraf, kendisine ve elinde bulunması hâlinde karşı tarafa ait her türlü iletişim bilgisini bürosuna verir; büro, tarafların resmî kayıtlarda yer alan iletişim bilgilerini araştırmaya da yetkilidir. Arabulucu görevlendirildikten sonra elindeki bilgilere göre her türlü iletişim vasıtasını kullanarak tarafları bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder; bu yüzden iletişim bilgilerinizi güncel tutun.
Arabulucu ne kadar sürede sonuç verir, zamanaşımı işler mi?
Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Başvuru tarihini ve son tutanağı saklamanız bu açıdan önemlidir.
Toplantıya katılım, avukatla temsil ve yargılama gideri
- Temsil: Arabuluculuk görüşmelerine taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir. İşverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da işvereni temsil edebilir ve son tutanağı imzalayabilir. Yani arabuluculuk toplantısına avukatınızla katılabilirsiniz.
- Katılmamanın sonucu: Taraflardan birinin geçerli mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle faaliyet sona ererse, katılmayan taraf davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.
- Arabulucu ücreti: Taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması hâllerinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; iki saatten fazla süren görüşmelerde aşan kısım aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır. Tarafların anlaşması hâlinde ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır ve tarifedeki iki saatlik ücretten az olamaz. Güncel tutarları resmî kaynaklardan kontrol edin.
Arabuluculuktaki beyan ve tekliflerin gizliliği ve delil kullanımına ilişkin sınırlar vardır; mahkemede kullanmayı düşündüğünüz belgeler ile görüşme beyanlarını birbirinden ayırın.
Anlaşma sağlanırsa: anlaşma belgesi ve icra
Taraflar arabuluculuk sonunda anlaşırsa, anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini talep edebilirler. Şerh içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır. Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulduysa talep, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesine yapılır. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi ise kanunda icra edilebilirlik şerhi zorunlu kılınan hâller hariç, şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır; isterseniz yine de şerh talep edebilirsiniz (6325 sayılı Kanun m. 18). Anlaşma belgesinde hangi dönemin ve hangi alacağın hangi tutarla çözüldüğü açık olmalıdır; genel ibarelerle kapatılan hakları imzadan önce inceletin.
Anlaşamazsanız: son tutanak ne işe yarar?
Davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Eklenmezse mahkeme, bir haftalık kesin süre içinde sunulması için ihtar gönderir; yerine getirilmezse dava usulden reddedilir. Başvuru kaydınızı, hangi taleplerin görüşüldüğünü ve son tutanak tarihini saklayın; bu tarihler dava hazırlığında önemlidir.
Arabulucuda önerilen tutarı kabul etmeli miyim?
Bu soruya tek bir cevap yoktur; kararınızı verirken şunlara bakın:
- Teklifin hangi alacakları kapattığını okuyun: kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin, ücret gibi kalemlerin her biri anlaşmaya dahil mi?
- Ödeme tarihlerini ve ödemenin yapılmaması hâlinde ne olacağını inceleyin.
- Toplam tutarın yüksek görünmesi bütün taleplerinizi karşıladığı anlamına gelmez; kalem kalem hesabınızla karşılaştırın.
- Anlaşma kapsamına giren konularda sonradan dava açma imkânınızın etkilenebileceğini unutmayın.
Kıdem tazminatı hesabı için kıdem tazminatı yazımıza bakabilir, teklifi kabul etmeden önce bir avukata danışabilirsiniz.
SGK ile uyuşmazlıkta ve ev hizmetlerinde çalışırken
İş mahkemeleri, idari para cezalarına itirazlar ve 5510 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzere SGK veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara bakar (7036 sayılı Kanun m. 5). Ev hizmetlerinde ise İş Kanunu hükümleri uygulanmaz; bu işlerde çalışanlar için hizmet sözleşmesinin kuruluşu, ücret ve belge gibi konularda Borçlar Kanunu'ndaki genel hizmet sözleşmesi hükümleri ve sosyal güvenlik mevzuatı önem kazanır (4857 sayılı Kanun m. 4). Çalışma şartlarını yazılı hâle getirmeniz iyi olur.
Başvurudan önce hangi belgeleri hazırlamalısınız?
Arabuluculuk, tarafların kendi aralarında çözüm bulmasını amaçlayan bir süreçtir; ne kadar hazırlıklı gelirseniz masada o kadar net konuşabilirsiniz. İşe giriş ve ayrılış tarihlerinizi, iş sözleşmenizi, bordrolarınızı, banka hareketlerinizi, varsa fesih bildiriminizi ve işverenle yazışmalarınızı bir araya getirin. Sizi ilgilendiren bir bildirim ulaştıysa tebliğ tarihini not edin. Talep ettiğiniz alacakları kalem kalem ve dönem dönem yazın: ücret, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma, hafta tatili, yıllık izin ve benzeri. Hangi dönemde ve hangi tutarla çözüldüğünü anlaşma belgesinde açıkça görebilmek için bu liste size yol gösterir. Belgelerinizin tamamının elinizde olmaması arabuluculuğa başvurmanıza engel değildir; eksik belgeleri işverenden ya da SGK kayıtlarından temin etmeye de çalışabilirsiniz. Arabulucuya anlatacağınız olayı kronolojik sıraya koymanız, karşı tarafın neye itiraz edebileceğini önceden düşünmeniz ve masada hangi sonucu kabul edebileceğinizi baştan belirlemeniz de görüşmeyi kolaylaştırır. İşveren tarafında yetkili bir kişinin katılmasını sağlamak için başvuruda doğru iletişim bilgilerini vermeniz önemlidir; aksi hâlde görüşme yapılamaması gibi sonuçlar doğabilir. Başvuru yaptığınız tarihi ve evrak numarasını da kaydedin; süre ve zamanaşımı hesaplarında bunlara ihtiyaç duyarsınız.
Sık yapılan hatalar
- Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açmak.
- Son tutanağı dava dilekçesine eklememek.
- Geçerli mazeret olmadan ilk toplantıya katılmamak.
- Anlaşma belgesinin kapsamını okumadan imzalamak.
