Miras üç ay içinde reddolunabilir; süre, yasal mirasçılar için ölümü öğrendikleri tarihten, vasiyetle atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar (TMK m. 606). Ret, sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır (m. 609); süresinde reddetmezseniz mirası kayıtsız şartsız kazanmış olursunuz (m. 610). Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse ise miras, siz ayrıca beyan vermeseniz bile reddedilmiş sayılır (hükmen ret, m. 605). Ölenin borcu olabileceğinden şüpheleniyorsanız beklemeyin.
Bu yazı borca batık mirasın ne olduğunu, hükmen ret ile süresinde ret beyanı arasındaki farkı, ret süresinin nasıl işlediğini, reddin nasıl ve nereye yapılacağını, ret hakkını kaybettiren davranışları, reddedilen payın kime geçtiğini, resmî defter ve resmî tasfiye seçeneklerini, mirasçıların tereke borçlarından sorumluluğunu, borç araştırmasını ve ölenin borçları nedeniyle yapılan icra takiplerinde nelere dikkat edeceğinizi anlatır. Konuyu süre odağında ele alan Mirasın Reddi Süresi yazımızı da okuyabilirsiniz.
Bu yazıda
- Miras yalnız mal bırakmaz: borçlar da geçer
- Borçlar fazlaysa miras otomatik reddedilir mi? Hükmen ret
- Ret süresi ve başlangıcı, süreyi kaçırırsanız
- Reddi nasıl ve nereye yaparsınız?
- Reddi kaybettiren davranışlar: araç satmak, para çekmek
- Reddedilen pay kime geçer? Çocuğuma mı?
- Reddeden ve borçlu mirasçıların alacaklılara karşı durumu
- Resmî defter, deftere göre kabul ve resmî tasfiye
- Kayıtsız şartsız kabul, kefalet borçları ve paylaşım öncesi ödeme
- Borç araştırması ve icra takibi
- Sık yapılan hatalar
Miras yalnız mal bırakmaz: borçlar da geçer
Mirasçılar mirası bir bütün olarak kazanır ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur. Birden çok mirasçı varsa tereke borçlarından müteselsilen sorumludurlar (TMK m. 599 ve 641). Mirası ayrıca kabul etmek için dilekçe gerekmez; süre içinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (m. 610). Sorumluluğu sınırlamak istiyorsanız ret veya resmî defter yollarını süre içinde değerlendirin. Mirasçılık belgesi almak, mirası paylaşmak ve mirası reddetmek aynı şey değildir.
Borçlar fazlaysa miras otomatik reddedilir mi? Hükmen ret
Her zaman değil. Mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır; buna hükmen ret denir ve mirasçının ayrıca beyanına gerek kalmaz (TMK m. 605). Ancak borcun malvarlığından fazla olması tek başına aczin "açıkça belli" veya "resmen tespit edilmiş" olduğu anlamına gelmez. Borca batıklığın hangi tarihte ve hangi koşullarda mevcut olduğu önemlidir; hükmen ret değerlendirmesi ile süresinde yapılan ret beyanı farklıdır. Aczin bu kapsama girip girmediği için sulh mahkemesinden bilgi almak sağlıklı olur. Sadece aile içindeki borç tahminine güvenmeyin; kayıtları ve varsa alacaklı takibini inceletin.
Ret süresi ve başlangıcı
Kısa cevap: Süre üç aydır ve başlangıcı mirasçının türüne göre değişir. Yasal mirasçılar için süre, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihte; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihte başlar (TMK m. 606). Bildirim tarihini belgeden doğrulayın. Borçların tamamını öğrenmeyi beklemek süre kaybı yaratabilir.
- Terekenin yazımı yapıldıysa: Koruma önlemi olarak terekenin yazımı hâlinde ret süresi, yazım işleminin sona erdiğinin sulh hâkimi tarafından kendilerine bildirilmesiyle başlar (m. 607).
- Ret hakkı olan mirasçı ölürse: Mirası reddetmeden ölen mirasçının ret hakkı kendi mirasçılarına geçer. Onlar için süre, mirasbırakanlarına mirasın geçtiğini öğrendikleri tarihten başlar; ancak bu süre, ölen mirasçıya tanınan süre dolmadıkça sona ermez (m. 608).
- Sizden önceki mirasçı reddettiyse: Ret sonucunda miras daha önce mirasçı olmayanlara geçerse, bunlar için süre önceki mirasçıların mirası reddettiğini öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Kardeşiniz reddetti ve pay size geçtiyse, size bu durumun ne zaman bildirildiğini gösteren belgeyi saklayın (m. 608).
Süreyi kaçırırsanız veya uzatmak isterseniz: Yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK m. 610). Ancak önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi, yasal ve atanmış mirasçılara tanınmış ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (m. 615). Başvuruda önemli sebebi belgelerle göstermeniz gerekir; bu hakkı süre dolduktan sonra beklemeyin, durumu hemen değerlendirin. Mirasçı olduğunuzu aylar sonra öğrendiyseniz bunu ispat edebileceğiniz belge ve yazışmaları saklayın.
Reddi nasıl ve nereye yaparsınız?
Mirasın reddi, mirasçılar tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır. Sulh hâkimi beyanı tutanakla tespit eder; süresi içinde yapılan ret, mirasın açıldığı yer sulh mahkemesince özel kütüğüne yazılır ve isterseniz size reddi gösteren bir belge verilir (TMK m. 609). Bu belgeyi saklamanız ileride ispat için yararlıdır. Mirası reddetmek için aile arasında söylemek yeterli değildir.
Reddin kayıtsız ve şartsız olması gerekir; yalnızca belirli borçlar veya belirli mallar için ret beyan edemezsiniz, malı alıp borcu reddetmek şeklinde seçim yapılamaz (m. 609). Mal ortaklığı rejiminde eşlerden birinin mirası reddine izin verilmesi de HMK'da miras hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır ve görevli mahkeme, aksine hüküm yoksa sulh hukuk mahkemesidir (HMK m. 382, 383).
Reddi kaybettiren davranışlar: araç satmak, para çekmek
Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan, mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işlem yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı mirası reddedemez (TMK m. 610). Ölümden sonra aracı satmak, hesaptan para çekmek veya borç ödemek bu kapsama girebilir; bu işlemleri yapmadan önce amacını, hangi kaynaktan yapıldığını ve hukuki sonucunu değerlendirin. Koruma ve olağan yönetim ile sahiplenme farklıdır; sonradan yapılan bir ret beyanı yapılmış her işlemi geri almaz.
Öte yandan zamanaşımı veya hak düşümü sürelerinin dolmasına engel olmak için dava açılması ve cebrî icra takibi yapılması ret hakkını ortadan kaldırmaz (m. 610).
Reddedilen pay kime geçer? Çocuğuma mı?
Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi, hak sahiplerine geçer (TMK m. 611). Bu nedenle reddin sonucunu her zaman çocuklarınızın payına veya kardeşinize otomatik geçiyor diye varsaymayın; altsoyu, en yakın mirasçıları ve aile yapısını birlikte inceleyin. Küçük çocuklar adına ret gerekiyorsa ayrıca usul gerekebilir.
- Atanmış mirasçı reddederse: Payı, mirasbırakanın arzusu başka türlü anlaşılmadıkça mirasbırakanın en yakın yasal mirasçılarına kalır (m. 611).
- En yakın mirasçıların tamamı reddederse: Miras sulh mahkemesince iflâs hükümlerine göre tasfiye edilir; arta kalan değerler mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir (m. 612). Reddolunmuş mirasın tasfiyesinin, mirasçılardan birinin mirası kabul talebi üzerine mahkemece durdurulması çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır (HMK m. 382).
- Altsoyun tamamı reddederse: Bunların payı sağ kalan eşe geçer; eşin kendi yasal payı ayrıca saklıdır (m. 613).
- Sonra gelenlere sorulması: Mirasçılar reddederken, kendilerinden sonra gelen mirasçılardan mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını tasfiyeden önce isteyebilir. Sonra gelenler bir ay içinde mirası kabul etmezlerse reddetmiş sayılırlar (m. 614).
- Vasiyet alacaklısı reddederse: Mirasbırakanın arzusu başka türlü anlaşılmadıkça bu redden vasiyet yükümlüsü yararlanır (m. 616).
Reddeden ve borçlu mirasçıların alacaklılara karşı durumu
Reddetmek her durumda tam bir korunma sağlamaz. Ödemeden âciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, onun alacaklılarına karşı ölümünden önceki beş yıl içinde ondan almış oldukları ve mirasın paylaşılmasında geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde sorumludur. Olağan eğitim ve öğrenim giderleriyle âdet üzere verilen çeyiz bu sorumluluğun dışındadır; iyiniyetli mirasçılar ise geri verme zamanındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumlu olur (TMK m. 618).
Malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, kendi alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse alacaklıları veya iflâs idaresi, yeterli güvence verilmedikçe ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali davası açabilir; reddin iptaline karar verilirse miras resmen tasfiye edilir (TMK m. 617).
Resmî defter, deftere göre kabul ve resmî tasfiye
Resmî defter, terekenin belirlenmesine yönelik özel bir usuldür; mirasın reddiyle aynı işlem değildir. Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir; defter tutma, mirasın reddine ilişkin usule uyulmak suretiyle bir ay içinde sulh hâkiminden istenir. Mirasçılardan birinin defter tutma istemi diğerleri hakkında da etkili olur (TMK m. 619).
- İnceleme sonrası beyan: İnceleme süresi bittikten sonra her mirasçı mahkemece bir ay içinde beyanda bulunmaya çağrılır. Mirasçı mirası reddettiğini, resmî tasfiye istediğini veya deftere göre ya da kayıtsız şartsız kabul ettiğini beyan edebilir; süresi içinde beyanda bulunmayan mirasçı mirası tutulan deftere göre kabul etmiş sayılır (TMK m. 626 ve 627).
- Deftere göre kabul: Resmî deftere göre kabul edilen miras mirasçıya sadece deftere yazılmış borçlarla geçer; mirasçı, deftere yazılmış borçlardan hem tereke malları hem kendi malvarlığı ile sorumludur (TMK m. 628). Kayıtsız şartsız kabulde ise mirasçı mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur; ikisi aynı sonucu doğurmaz.
- Güvenceli alacaklılar: Alacakları tereke mallarıyla güvence altına alınmış alacaklılar, deftere geçirilmemiş olsalar bile bu haklarını güvenceden alabilirler (TMK m. 629). Rehinli veya ipotekli alacaklıların durumunu ayrıca inceleyin.
- Resmî tasfiye: Her mirasçı, mirası ret veya resmî deftere göre kabul edeceği yerde terekenin resmî tasfiyesini isteyebilir. Birlikte mirasçı olanlardan biri mirası kabul ederse bu istem dikkate alınmaz. Resmî tasfiye hâlinde mirasçılar terekenin borçlarından sorumlu olmazlar (TMK m. 632).
Kayıtsız şartsız kabul, kefalet borçları ve paylaşım öncesi ödeme
- Müteselsil sorumluluk: Alacaklı borcun tamamını mirasçılardan herhangi birinden isteyebilir; ödeyen mirasçı kendi payından fazlası için diğer mirasçılara başvurabilir (TMK m. 641).
- Kefalet: Mirasbırakanın kefaletten doğan borçları defterde ayrı bir yere yazılır. Mirasçılar mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş olsalar bile bu borçlardan, terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesinde kefalet alacaklısına ne düşecekse ancak o miktarla sorumlu olurlar (TMK m. 630).
- Paylaşımdan önce ödetme: Mirasçılardan her biri, tereke borçlarının paylaşmadan önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını isteyebilir (TMK m. 649). Böylece paylaşım sonrası müteselsil sorumluluk riskini azaltırsınız.
Borç araştırması ve icra takibi
Mirasçılık durumunu gösteren belgelerle ilgili kurumların yetkili başvuru yollarını kullanın. Bilinen kredi, icra ve vergi kayıtlarını ayrı listeleyin; kefaletleri ve takip kayıtlarını da araştırın, yalnız banka bakiyesine bakmayın. Borç araştırırken ret ihtimalini de değerlendirin, çünkü malvarlığı üzerinde işlem yapmak farklı sonuçlar doğurabilir (TMK m. 599 ve 610). Dijital hesaplar gibi ekonomik değer taşıyan hakları ve sözleşmeleri de listeleyin; hesaplara izinsiz girmek yerine yetkili başvuru ve ispat yolunu kullanın.
Ölenin borçları nedeniyle karşınıza çıkan takiplerde bazı kurallar öne çıkar:
- Aciz belgeli borç: Borçlunun mirasçıları, mirasın açılmasından itibaren bir sene içinde alacaklı hakkını aramamışsa borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir. Aciz belgesinin tarihini ve mirasın açıldığı günü belgeleyin; zamanaşımı itirazını süresinde ve açıkça yapın (İİK m. 143).
- Tereke borca batıksa: Murisine ait bir alacak için takip edilen borçlu terekenin borca batık olduğunu ileri sürerse, bu konuda ilam getirmesi için kendisine uygun bir mühlet verilir. İddianızı mahkeme kararıyla belgelemeniz gerekir; yalnızca beyan yetmez (İİK m. 68). Mirası reddetme süresini ayrıca takip edin.
- Dava sürerken taraf ölürse: Taraflardan biri ölürse ve mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişse, kanundaki süreler geçinceye kadar dava ertelenir. Gecikmesinde sakınca varsa hâkim, talep üzerine davayı takip için kayyım atayabilir (HMK m. 55).
Süreçte atacağınız adımlar kısaca şöyledir: ölüm tarihini ve öğrenme tarihini belgeleyin; borç ihtimalini araştırın; süre dolmadan tereke işlemlerinden uzak durun; ret beyanını sulh mahkemesine kayıtsız şartsız yapın; ret belgesini saklayın. Mirasçılık belgesi ve diğer ilk işlemler için Miras Payları yazımıza da göz atın.
Sık yapılan hatalar
- Borçları tam öğrenmeyi bekleyerek üç aylık ret süresini kaçırmak.
- Ret düşünürken tereke malını satmak, aracı devretmek, hesaptan para çekmek veya alacak tahsil etmek.
- Reddi aile arasında söylemekle yetinmek; mahkemeye beyan vermemek.
- Borç fazla diye mirasın kendiliğinden reddedilmiş sayılacağını varsaymak.
- Resmî defter ile reddi aynı işlem sanmak.
- Yalnızca banka bakiyesine bakıp kefalet ve vergi borçlarını araştırmamak.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 599, 605-621, 626-632, 641, 649
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 55, 382, 383
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 68, 143