Özel sağlık kuruluşundan ücret karşılığı aldığınız hizmet, tüketici işlemi sayılabilir; hizmet sözleşmede belirlenen sürede başlamıyorsa veya objektif olarak sahip olması gereken ya da reklamda bildirilen özellikleri taşımıyorsa ayıplıdır (TKHK m. 13). Ayıplı hizmette yeniden görülme, eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedel indirimi veya sözleşmeden dönme haklarından birini seçebilir, bunlardan biriyle birlikte tazminat da isteyebilirsiniz (TKHK m. 15).
Bu yazı özel hastane ve kliniklerle yaşanan ücret, kapsam, reklam ve sözleşme uyuşmazlıklarında tüketici hukukunun nasıl işlediğini, hakem heyetine ve tüketici mahkemesine başvuru kurallarını, kamu hastanesi ile özel hastaneye karşı izlenecek yolun neden farklı olduğunu ve yurt dışından gelen hastaları ilgilendiren birkaç noktayı anlatır.
Bu yazıda
- Özel hastaneden alınan hizmet tüketici işlemi midir?
- Ayıplı sağlık hizmeti ve seçimlik haklar
- Klinik reklamındaki vaatler
- Hizmetten kaçınma, bağlama yasağı ve haksız şartlar
- Sözleşmenin yazım biçimi ve sonradan değiştirilemez koşullar
- Zamanaşımı
- Hakem heyeti, tüketici mahkemesi, harç
- Kamu hastanesi ile özel hastane: farklı yollar
- Estetik işlem, sağlık turizmi, sigorta ve fatura uyuşmazlığı
- Yurt dışından geldiyseniz
Özel hastaneden alınan hizmet tüketici işlemi midir?
Kısa cevap: Tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden kişidir; ücret veya menfaat karşılığı yapılan mal dışı her tür işlem "hizmet"tir. Özel kuruluştan ücretle alınan sağlık hizmeti bu tanıma uyduğu ölçüde tüketici mevzuatı kapsamına girebilir (TKHK m. 3).
Bu ayrım önemlidir, çünkü tıbbi hata iddiası (kusur, nedensellik, bilirkişi) ile hizmetin sözleşmeye uygun olmaması iddiası farklı kanunlara dayanır. Fazla ücret, hizmet kapsamı ya da vaat edilen paket uyuşmazlıkları tüketici hukukunda; tedavi sonucunda ortaya çıkan bedensel zarar ise ağırlıklı olarak borçlar hukuku ve sorumluluk kurallarında incelenir. Fatura ve tıbbi iddiayı ayrı hazırlayın. Tıbbi hata tarafı için tıbbi hata ve bilirkişi raporu yazımıza bakın.
Ayıplı sağlık hizmeti ve seçimlik haklar
Ayıplı hizmet; sözleşmede belirlenen süre içinde başlamayan veya taraflarca kararlaştırılmış olan ve objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan hizmettir. Sağlayıcının bildirdiği, internet portalında veya reklam ve ilanlarında yer alan özellikleri taşımayan ya da yararlanma amacı bakımından değerini veya makul faydayı azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik eksiklikler içeren hizmet de ayıplıdır (TKHK m. 13).
Ayıplı ifa hâlinde şu haklardan birini sağlayıcıya karşı kullanabilirsiniz: hizmetin yeniden görülmesi, hizmet sonucu ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedelden indirim veya sözleşmeden dönme. Seçim haklarının kullanılmasından doğan masrafları sağlayıcı karşılar ve bu haklardan biriyle birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da isteyebilirsiniz. Ücretsiz onarım veya yeniden hizmetin sağlayıcı için orantısız güçlükler doğuracağı hâllerde bu iki hak kullanılamaz (TKHK m. 15). Tıpta "yeniden görme" her zaman mümkün olmayabilir; örneğin geri döndürülemez bir işlemde ücret indirimi veya dönme ile tazminat daha anlamlı olabilir. Bu seçim somut olaya göre değerlendirilmelidir.
Klinik reklamındaki vaatler
Hizmet sağlayıcının internet sitesinde veya reklamında bildirdiği özellikleri taşımayan hizmet ayıplı sayılır (TKHK m. 13). Sağlayıcı, reklam kendisinden kaynaklanmıyorsa ve açıklamadan haberdar olmadığını ve olmasının da beklenemeyeceğini, içeriğin sözleşme tarihinde düzeltilmiş olduğunu veya sözleşme kararının bu açıklamayla nedensellik bağı taşımadığını ispat ederse açıklamayla bağlı olmaz (TKHK m. 14). Bu nedenle reklam metinlerinin, paket içeriğinin ve fiyat tekliflerinin ekran görüntüsünü tarih bilgisiyle saklayın. Reklamı tıbbi sonuç garantisi gibi yorumlamayın; vaat edilen kapsamın ve beklentinin delili olarak değerlendirin.
Hizmetten kaçınma, bağlama yasağı ve haksız şartlar
- Kaçınma: Hizmet sağlamaktan haklı bir sebep olmaksızın kaçınılamaz. Ticari veya mesleki amaçla hareket edenler, aksine teamül veya haklı sebep yoksa bir hizmeti başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamaz (TKHK m. 6). Örneğin yalnızca bir pakete bağlı olarak muayene kabul etme dayatması bu kapsamda tartışılabilir.
- Haksız şart: Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye eklenen ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan şartlar haksız şarttır ve kesin olarak hükümsüzdür; sözleşmenin diğer hükümleri geçerliliğini korur (TKHK m. 5).
- Sorumsuzluk kayıtları: Onam formundaki "sorumluluk kabul etmiyorum" ibareleri ayrıca borçlar hukuku kurallarıyla sınırlıdır; bunun için tıbbi müdahalede onam yazımıza bakın.
Sözleşmenin yazım biçimi ve sonradan değiştirilemeyen koşullar
Bu Kanunda yazılı düzenlenmesi öngörülen sözleşmeler ve bilgilendirmeler en az on iki punto büyüklüğünde, anlaşılabilir bir dilde, açık, sade ve okunabilir biçimde düzenlenir ve bir nüshası kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla size verilir. Sözleşmede öngörülen koşullar sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemez; ayrıca sizden hizmet kapsamında haklı olarak beklenen ve sağlayıcının yasal yükümlülükleri arasında yer alan edimler için ek bedel talep edilemez (TKHK m. 4). Klinik tedavi paketini sonradan daraltıyor veya ek bedel istiyorsa sözleşmenin yazılı nüshasını ve önceki yazışmaları saklayın.
Zamanaşımı
Kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde ayıplı hizmetten sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile hizmetin ifası tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (TKHK m. 16). Bedensel zarar tazminatı için ise haksız fiil süreleri ayrıca işler; tarihleri birlikte değerlendirin.
Hakem heyeti, tüketici mahkemesi, harç
Kısa cevap: Değeri parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; üzerindeki uyuşmazlıklar için başvuru yapılamaz. Parasal sınır her yıl güncellendiğinden Ticaret Bakanlığının ilanını kontrol edin (TKHK m. 68).
- Yer: Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılır. Heyetin bulunmadığı yerlerde başvuru ilçe kaymakamlığına yapılabilir ve kaymakamlık başvuruyu yetkili heyete iletir (TKHK m. 68).
- İtiraz: Taraflar hakem heyeti kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde heyetin veya tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; durdurma talep edilmesi şartıyla hâkim tedbir yoluyla durdurabilir (TKHK m. 70).
- Dava ve harç: Tüketici işlemlerinden doğan davalarda tüketici mahkemeleri görevlidir; tüketici davaları tüketicinin yerleşim yerindeki mahkemede de açılabilir. Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar harçtan muaftır (TKHK m. 73).
Kamu hastanesi ile özel hastane: farklı yollar
Kurumun niteliği, personelin ilişkisi ve olayın hukuki sebebi görevli yargıyı etkiler. Kamu hastanesindeki idari eylemden doğan zararda idari yargıda tam yargı davası söz konusudur (İYUK m. 2); dava öncesinde eylemi öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurmanız gerekir. Reddedilirse veya otuz gün içinde cevap verilmezse dava süresi işler (İYUK m. 13). Özel hastane ve bağımsız hekime karşı ise sözleşme ve haksız fiil hükümleri uygulanır. Tek dilekçeyi iki kuruma da uygulamayın; tedavi yerini ve zarar zamanını belirleyerek başvuru sırasını inceletin.
Estetik işlem, sağlık turizmi, sigorta ve fatura uyuşmazlığı
Estetik işlem ile acil müdahalenin hukuki değerlendirmesi aynı olmayabilir: sözleşmenin amacı, taahhüt ve tıbbi koşullar değişir. Yurt dışından tedaviye gelenlerde aracılık, tedavi ve ödeme ilişkileri farklı olabileceğinden tarafların ülkelerini ve sözleşmelerini ayırın. Sözleşmeden doğan borç ilişkileri tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tabidir; tüketici sözleşmeleri ise tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari koruma saklı kalmak kaydıyla seçilen hukuka tabidir (MÖHUK m. 24 ve 26). Sigorta şirketinin ret cevabı ile tıbbi kusur ayrı konulardır.
Yurt dışından geldiyseniz
Yurt dışından tedaviye geldiyseniz ilk görüşme telefon veya görüntülü yapılabilir; uygunluk ve dil önceden teyit edilir. Tedavi yerini, tarihleri ve elinizdeki belgeleri belirtin. Muayene veya resmî katılım gerektiğinde sonraki adım ayrıca planlanır.