Tadilatta bedel götürü belirlenmişse yüklenici işi o bedelle yapmak zorundadır; öngörülenden fazla emek ve masraf gerekse de bedelin artırılmasını isteyemez (TBK m. 480). Teslim aldığınız işte ayıp varsa uygun süre içinde bildirmeniz gerekir; ayıp nedeniyle dönme, bedelden indirim veya ücretsiz onarım isteyebilirsiniz (TBK m. 474 ve m. 475). Otel, tatil veya tur hizmeti ilan ve reklamdaki özellikleri taşımıyorsa hizmet ayıplıdır ve tüketici olarak seçimlik haklarınızı kullanabilirsiniz (TKHK m. 13 ve m. 15).
Bu yazı iki hizmet türünü bir arada ele alır: tadilat, inşaat ve yüklenici işleri ile tatil, otel ve paket tur. Ayrıca ayıplı hizmette ve perakende alacaklarda zamanaşımı sürelerini anlatır.
Bu yazıda
- Tadilatta götürü bedel ve bedel belirlenmemişse hesap
- Yüklenici işe başlamazsa veya geciktirirse
- İşi teslim aldıktan sonra ayıp bildirimi ve bilirkişi tespiti
- Ayıplı eserde seçimlik haklar ve dava süresi
- Malzeme kimin, sorumluluk kimde
- Otel rezervasyonu, fotoğraftan farklı otel ve iptal şartı
- Paket tur ve günübirlik tur
- Tanıtım gezisinde imzalanan devre tatil
- Hizmet ve perakende borçlarında zamanaşımı
- Kaynaklar
Tadilatta götürü bedel
Bedel götürü belirlendiyse yüklenici fazla masraf gerekçesiyle zam isteyemez. Başlangıçta öngörülemeyen durumlarda uyarlama veya dönme hakkı doğabilir; ancak bu istisnadır. Yazılı keşif ve teklifi saklayın (TBK m. 480).
Fiyat hiç belirlenmediyse ya da yaklaşık olarak belirlendiyse bedel, işin yapıldığı yer ve zamandaki eserin değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir (TBK m. 481). Anlaşmazlıkta yazılı teklif, malzeme faturaları ve işin fotoğrafları önem taşır.
Usta işe başlamadıysa veya geciktirdiyse
Yüklenici işe zamanında başlamaz veya işi geciktirirse ve işi kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa, teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilirsiniz. İşin ayıplı yapılacağı belliyse uygun süre verip ihtarda bulunabilirsiniz. İhtarı yazılı yapın (TBK m. 473).
Ayıp bildirimi ve bilirkişi tespiti
Teslimden sonra olağan akışa göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirip ayıpları uygun süre içinde yükleniciye bildirmelisiniz. Sonradan ortaya çıkan ayıp da gecikmeksizin bildirilmelidir; bildirmezseniz eseri kabul etmiş sayılırsınız (TBK m. 474 ve m. 477). Bildirimi yazılı yapın.
Taraflardan her biri, giderini karşılayarak eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebilir (TBK m. 474). Bu tespit, ayıp iddianızı ileride ispat etmek bakımından işe yarar. Fotoğraf ve ödeme belgelerini de saklayın.
Ayıplı eserde seçimlik haklar ve dava süresi
Ayıp ölçüsüne göre sözleşmeden dönebilir, ayıp oranında bedelden indirim isteyebilir veya aşırı masraf gerektirmiyorsa eserin ücretsiz onarılmasını isteyebilirsiniz. Bunlara ek olarak genel hükümlere göre tazminat hakkınız da saklıdır (TBK m. 475).
Dava süresi teslim tarihinden başlar: taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl içinde dava açmalısınız. Yüklenicinin ağır kusuru varsa süre yirmi yıldır (TBK m. 478). Teslim tarihini gösteren belgeleri saklayın.
Malzemeyi usta getirdiyse
Malzeme yüklenici tarafından sağlanmışsa yüklenici, malzemenin ayıplı olması yüzünden iş sahibine karşı satıcı gibi sorumludur. Malzeme size aitse yüklenici ayıbı fark ettiğinde hemen bildirmek zorundadır (TBK m. 472). Malzeme faturalarını ve yazışmaları saklayın.
Otel rezervasyonunu otel reddedebilir mi?
Hizmet sağlamaktan haklı bir sebep olmaksızın kaçınılamaz. Rezervasyonu kabul eden otelin sebep göstermeden reddetmesi hukuka aykırı olabilir. Rezervasyon onayını, ödeme belgesini ve yazışmaları saklayın; kanuna göre Bakanlık ve belediyeler bu hükmün izlenmesiyle görevlidir (TKHK m. 6).
Otel fotoğraflardan çok farklı çıktıysa
İnternet portalında, ilan ve reklamlarda yer alan özellikleri taşımayan hizmet ayıplıdır. Bu durumda bedel indirimi, hizmetin yeniden görülmesi veya sözleşmeden dönme haklarını kullanabilirsiniz (TKHK m. 13 ve m. 15). Otel ilanının ekran görüntüsünü ve konaklamadaki durumu gösteren fotoğrafları saklayın. Ücretsiz onarım veya yeniden görme seçilirse talep, hizmetin niteliği ve yararlanma amacı dikkate alınarak makul bir sürede yerine getirilir ve bu süre talebin sağlayıcıya yöneltilmesinden itibaren otuz iş gününü geçemez; aksi hâlde diğer seçimlik haklarınızı serbestçe kullanabilirsiniz (TKHK m. 15).
"İptal ve iade yapılmaz" şartı her durumda geçerli mi?
Hayır. Tüketiciyle müzakere edilmeden konulan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şartlar haksız şarttır ve kesin olarak hükümsüzdür. Bir şartın haksız olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilir. Rezervasyon koşullarını kaydedin (TKHK m. 5).
Paket tur ve günübirlik tur
Ulaştırma, konaklama veya başka turizm hizmetlerinden en az ikisi her şey dâhil fiyatla satılmışsa paket tur söz konusu olabilir. Aynı paket tur içindeki hizmetlerin ayrı ayrı faturalandırılması paket tur hükümlerinin uygulanmasını engellemez. Paket tur için hizmetin yirmi dört saatten uzun bir süreyi kapsaması veya gecelik konaklama içermesi gerekir; yalnızca günübirlik ve konaklamasız bir gezi bu tanımın dışında kalabilir (TKHK m. 51). Satın alma belgesinde hizmetlerin neleri kapsadığına bakın.
Tanıtım gezisinde imzalanan devre tatil
Satıcı tarafından mal veya hizmetlerin tanıtımı ya da satışı amacıyla düzenlenen bir gezi sırasında kurulan sözleşme, iş yeri dışında kurulmuş sayılır. Bu sözleşmelerde on dört gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayabilirsiniz (TKHK m. 47). Cayma bildirimini yazılı yapın ve tarihli bir kanıt bırakın.
Zamanaşımı
Ayıplı hizmetten sorumluluk, kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmedikçe hizmetin ifası tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Ayıp sonradan ortaya çıksa da süre ifa tarihinden işler; ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (TKHK m. 16). Mağaza alışverişleri gibi küçük çaplı perakende satışlardan ve küçük sanat işlerinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir; otel, pansiyon konaklama bedelleri ile lokanta yeme içme bedelleri de beş yıllık süreye tabidir. Kanunda aksi yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 146 ve m. 147).
Tadilatta adım adım
- İşe başlamadan yazılı keşif, teklif ve iş takvimi isteyin; bedelin götürü mü yoksa fiilî gidere göre mi olduğunu açıkça yazdırın (TBK m. 480 ve m. 481).
- Malzemeyi kimin getireceğini yazın; malzeme yüklenicide ise ayıp sorumluluğu satıcı gibidir (TBK m. 472).
- İş geciktikçe ve bitirilemeyeceği anlaşılıyorsa yazılı ihtarda bulunun, gerekirse teslim gününü beklemeden dönün (TBK m. 473).
- Teslimde işi gözden geçirin, ayıpları hemen yazılı bildirin; tartışma varsa bilirkişi tespiti isteyin (TBK m. 474 ve m. 477).
- Dönme, indirim veya onarım haklarından birini seçin ve dava süresini kaçırmayın (TBK m. 475 ve m. 478).
Tatil ve otel sorunlarında adım adım
- Rezervasyon onayını, ödeme belgesini ve ilanın ekran görüntüsünü kaydedin (TKHK m. 6 ve m. 13).
- Konaklama sırasında farkı gösteren fotoğraf ve videolar çekin; sorunu otele yazılı bildirin.
- Hizmetin yeniden görülmesi, bedel indirimi veya sözleşmeden dönme seçeneklerinden birini yazılı talep edin (TKHK m. 15).
- "İptal ve iade yapılmaz" gibi kayıtlara dayanılıyorsa bunun müzakere edilip edilmediğini ve tüketici aleyhine dengesizlik yaratıp yaratmadığını inceleyin (TKHK m. 5).
- Paket tur ise sözleşmenin kapsamını, hizmetlerin tek fiyatla satılıp satılmadığını belgelerden doğrulayın (TKHK m. 51).
Sık yapılan hatalar
- Yüklenici işi teslim ettikten sonra ayıbı geç bildirmek.
- Sözleşmeyi, keşif ve teklifi yazılı yapmamak.
- Otel ilanının ekran görüntüsünü almamak.
- Tanıtım gezisinde imzalanan sözleşmede cayma süresini kaçırmak.
- Tadilat bedelini peşin ve belgesiz ödeyip sonradan ödemeyi ispat edememek.
- Küçük çaplı perakende borçlarında beş yıllık, genel alacaklarda on yıllık süreleri birbirine karıştırmak ve ayıp iddiasında iki yıllık süreyi unutmak.