Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür; zarar, hukuka aykırılık ve kusur bir arada aranır, ispat yükü kural olarak zarar görene aittir (TBK m. 49 ve 50). Trafik kazalarında araç işleteni ayrıca Karayolları Trafik Kanunu'na göre sorumludur (KTK m. 85) ve zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanundaki usul ve esaslara tabidir; düzenlenmeyen hususlarda Borçlar Kanunu'nun haksız fiil hükümleri uygulanır (KTK m. 90).
Bu yazı trafik kazasında maddi ve manevi tazminat taleplerinin hukuki temelini anlatır: haksız fiil sorumluluğunun şartları, farklı sorumluluk türleri, bedensel zarar kalemleri, uzun süre sonra ortaya çıkan şikâyetlerde kayıtların önemi, manevi tazminat, araç değer kaybı ve araçsız kalınan günler ve karşı aracın sigortasız olması hâlinde Güvence Hesabı. Kazanın hemen sonrasındaki yükümlülükler için trafik kazası sonrası yükümlülükler yazımıza, ayrıntılı bir anlatım için trafik kazası tazminatı yazımıza ve değer kaybı için trafik sigortası değer kaybı yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Haksız fiil: şartlar ve ispat
- Farklı sorumluluk türleri: işveren, hayvan, bina, tehlikeli işletme
- Sorumluluktan kurtulma ve indirim halleri
- Ceza davasında beraat tazminat davasını etkiler mi?
- Bedensel zarar kalemleri ve uzun süre sonra ortaya çıkan şikâyet
- Manevi tazminat
- Araç değer kaybı ve araçsız kalınan günler
- Karşı aracın sigortası yoksa
- Kaynaklar
Haksız fiil: şartlar ve ispat
Haksız fiil nedeniyle tazminat isteyebilmek için zarar, hukuka aykırılık ve kusur bir arada aranır; zararı ve karşı tarafın kusurunu ispat yükü kural olarak zarar görene aittir (TBK m. 49 ve 50). Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49); kastı gösteren yazışma, kayıt ve tanıkları saklayın.
Zarar miktarını tam kanıtlayamazsanız tazminatınız düşmez: Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararın miktarını hakkaniyete uygun belirler (TBK m. 50). Yine de elinizdeki belgeleri eksiksiz sunun. Bir kişinin sorumluluğu hem sözleşmeye hem haksız fiile dayandırılabiliyorsa hâkim, zarar gören aksini istemedikçe veya kanunda aksi öngörülmedikçe, zarar görene en iyi giderim imkânını sağlayan sorumluluk sebebine göre karar verir (TBK m. 60).
Farklı sorumluluk türleri: işveren, hayvan, bina, tehlikeli işletme
- Adam çalıştıran: Çalışanın kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür; çalışanı seçerken, talimat verirken ve denetlerken gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz. Ödediği tazminat için çalışana ancak onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu hakkı vardır (TBK m. 66).
- Hayvan bakımını üstlenen: Hayvanın verdiği zararı gidermekle yükümlüdür; zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz (TBK m. 67). Köpek ısırması için ayrıca köpek ısırması yazımıza bakın.
- Bina veya yapı eseri maliki: Yapımındaki bozukluklardan veya bakımındaki eksikliklerden doğan zararı gidermekle yükümlüdür; intifa ve oturma hakkı sahipleri bakım eksikliklerinden malikle birlikte müteselsilen sorumludur (TBK m. 69).
- Tehlikeli işletme: Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğunda işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur (TBK m. 71).
Sorumluluktan kurtulma ve indirim halleri
- Haklı savunma: Haklı savunmada bulunan, saldıranın şahsına veya mallarına verdiği zarardan sorumlu tutulamaz. Savunma sınırlarını aşmışsanız sonuç değişebilir (TBK m. 63 ve 64).
- Zorunluluk hâli: Kendisini veya başkasını açık ya da yakın bir zarar tehlikesinden korumak için başkasının mallarına zarar verenin giderim yükümlülüğünü hâkim hakkaniyete göre belirler (TBK m. 64).
- Sarhoşluk: Ayırt etme gücünü geçici olarak kaybeden kişi, bu sırada verdiği zararları gidermekle yükümlüdür; ancak ayırt etme gücünü kaybetmede kusuru olmadığını ispat ederse sorumluluktan kurtulur (TBK m. 59).
- Ayırt etme gücü bulunmayan kişi: Verdiği zarar, hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim tarafından tamamen veya kısmen giderilmesine karar verilebilir; gözetim kusuru ayrıca incelenebilir (TBK m. 65).
- Yoksulluğa düşme: Zarara hafif kusuruyla sebep olan tazminat yükümlüsü, tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşecek olursa ve hakkaniyet de gerektirirse hâkim tazminatı indirebilir; bu, ağır kusurlu davranışlarda otomatik indirim değildir. Zarar gören zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir (TBK m. 52).
Ceza davasında beraat tazminat davasını etkiler mi?
Hayır. Hukuk hâkimi, kusurun olup olmadığı konusunda ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle ve ceza hâkiminin beraat kararıyla bağlı değildir. Ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m. 74).
Bedensel zarar kalemleri ve uzun süre sonra ortaya çıkan şikâyet
Bedensel zararlar özellikle şunlardır: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar (TBK m. 54). Bedensel zararlar ve destekten yoksun kalma zararları, Borçlar Kanunu hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır; hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz (TBK m. 55).
Kazadan uzun süre sonra şikâyetiniz arttıysa sonradan ortaya çıkan durumun kazayla bağlantısı tıbbi ve hukuki inceleme gerektirir. Önce sağlık hizmeti alın; ilk tedaviyi ve sonraki raporları tarih sırasına koyun. Maluliyet oranını internetten kendiniz belirlemeye çalışmayın. Kayıtlar, kazayla şikâyet arasındaki bağlantıyı göstermek bakımından önemlidir.
Manevi tazminat
Hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir (TBK m. 56). Manevi tazminatı maddi zarar hesabıyla veya sigorta limitiyle aynı değerlendirmeyin; talep hakkı ve muhatap somut olayla belirlenir. Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak Trafik Kanunu'nda düzenlenmeyen hususlar hakkında Borçlar Kanunu'nun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır (KTK m. 90).
Araç değer kaybı ve araçsız kalınan günler
Onarım bedeli ile aracın değerindeki azalma farklı zarar kalemleridir. Kaza, hasar geçmişi, onarım ve araç özelliklerine göre değerlendirilir; her araç için sabit bir yüzde kullanmayın. Talebi ve dayanak belgeleri ayrı hazırlayın. Araç işleteninin sorumluluğu KTK m. 85'te, zorunlu sigorta kapsamındaki tazminatların usul ve esasları KTK m. 90'da düzenlenmiştir.
Araç mahrumiyeti (aracınızı kullanamadığınız günler) zararında ise zararın kime yöneltileceği ve poliçede karşılanıp karşılanmadığı ayrı incelenir. Zarar görenin ispat yükü olduğu için onarımın makul süresini ve kullanım ihtiyacınızı belgeleyin; bütün zararların zorunlu trafik sigortası kapsamında olduğunu varsaymayın (TBK m. 49-52). Sorumluluk sigortası, sigortalının sözleşmede öngörülen olaydan kaynaklanan sorumluluğu nedeniyle zarar görene sözleşmede öngörülen miktara kadar tazminat öder (TTK m. 1473). Kasko ile trafik sigortası arasındaki farkı DASK, kasko ve trafik sigortası yazımızda bulabilirsiniz.
Karşı aracın sigortası yoksa
Karşı aracın sigortasız olması her ödemeyi imkânsız kılmaz. Trafik, zorunlu mali sorumluluk sigortası ve diğer zorunlu sigortalarla ilgili zararların geçerli teminat miktarlarına kadar karşılanması amacıyla Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde Güvence Hesabı oluşturulur. Hesaba başvurulabilecek hâllerden biri, rizikonun meydana geldiği tarihte geçerli teminat tutarları dâhilinde sigortasını yaptırmamış olanların neden olduğu bedensel zararlardır; ayrıca sigortalının tespit edilememesi durumunda kişiye gelen bedensel zararlar, sigorta şirketinin ruhsatlarının iptali ya da iflası gibi hâller de sayılmıştır (Sigortacılık Kanunu m. 14). Her maddi hasarın aynı kapsamda karşılanacağını düşünmeyin; araç, kaza ve bedensel zarar kayıtlarınızı ayrı ayrı belirleyin. Geçerli teminat tutarları üzerinden zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilir (KTK m. 91).
Sık yapılan hatalar
- Zarar kalemlerini tek tutarda toplayıp belgesiz talep etmek.
- Ceza davasında beraat kararını tazminat davasını bitirir sanmak.
- İlk tedavi ve sonraki raporları tarih sırasıyla saklamamak.
- Manevi tazminat ile sigorta limitini karıştırmak.
- Sigortasız araçla kazada Güvence Hesabı seçeneğini araştırmamak.