Yurt dışı bağlantılı bir mirasta tek bir hukuk uygulanmayabilir: miras ölenin millî hukukuna tabidir, Türkiye’deki taşınmazlar hakkında ise Türk hukuku uygulanır; mirası reddetme süresi üç aydır ve yurt dışında yaşıyor olmanız bu süreyi uzatmaz (MÖHUK m. 20; TMK m. 606). Yabancıların Türkiye’deki taşınmaz edinimi ise Tapu Kanunu m. 35’teki sınırlara tabidir.
Bu yazı yabancı uyruklu mirasçının mirasçılık belgesini nereden alacağını, yabancı veraset belgesinin tapuda geçerliliğini, mirasın reddi süresini, mirasın hangi hukuka tabi olduğunu ve davanın hangi mahkemede açılacağını, evlilik mallarının tasfiyesinde taşınmazın durumunu, taşınır ve taşınmaz mülkiyetinin hukukunu ve yabancıların taşınmaz edinim sınırlarını anlatır. Mirasın reddi konusunda genel bilgi için mirasın reddi süresi yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Mirasçılık belgesini kim verir?
- Yabancı ülkeden alınan veraset belgesi tapuda yeterli mi?
- Mirası reddetme süresi
- Miras hangi hukuka tabidir, dava nerede açılır?
- Vasiyet ehliyeti ve mirasın taksimi
- Evlilik malları ve taşınmaz
- Taşınır ve taşınmaz üzerindeki aynî haklar, kira
- Yabancıların taşınmaz edinimi: sınırlar ve süreler
Mirasçılık belgesini kim verir?
Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatını gösteren belge verilir; mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 598). Ancak mirasçılık belgesinin yabancılar tarafından talep edilmesi durumunda belge noterler tarafından verilemez; aynı şekilde yargılama gerekmesi veya nüfus kayıtlarının yetersiz kalması hâlinde de noter vermez. Bu durumlarda sulh mahkemesine başvurmak gerekir (Noterlik Kanunu m. 71/A). Mirasın taksimi sözleşmesi ise noterlik kanununa göre düzenleme şeklinde yapılması zorunlu işlemler arasında sayılır; yani noter tarafından düzenlenerek belgelenir. Tapuda işlem gerektiren vekâletnameler de aynı şekilde düzenleme şeklinde yapılır (m. 89).
Yabancı ülkeden aldığım veraset belgesi tapuda yeterli olur mu?
Yabancı kişilerin tapuda intikal işleri, Türk mahkemelerinden verilen veraset senetlerine veya kendi yetkili makamlarından alınıp Türk kanunlarının veraset usulü hükümlerine uygun olduğu Türk mahkemelerince tasdik edilen veraset senetlerine dayanılarak yapılır (Tapu Kanunu m. 37). Yani yabancı ülkeden aldığınız belge, tek başına yeterli sayılmayabilir; Türk mahkemesince tasdik şartı aranır. Yabancı belgelerin onay ve tercüme zinciri için yabancı belge ve tercüme yazımıza bakabilirsiniz.
Miras yoluyla yabancıya geçen taşınmazlar bakımından ek bir kural vardır: birinci fıkradaki sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmazlar, Maliye Bakanlığınca verilecek bir yılı geçmeyen süre içinde malik tarafından tasfiye edilmezse tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedel hak sahibine ödenir (m. 35). Somut durumunuzu tapu müdürlüğünden sorun.
Yurt dışında yaşıyorum, mirası reddetmek için ne kadar süre var?
Miras üç ay içinde reddolunabilir. Yasal mirasçılar için süre, mirasçı olduklarını sonradan öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Süre kaçırılırsa ret hakkı kullanılamaz; bu yüzden ölüm tarihini belgeleyin. Vasiyetle mirasçı atandıysanız ret süresi, mirasbırakanın tasarrufunun size resmen bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar; bildirim yurt dışına yapıldıysa bildirim tarihinin belgesini saklayın (TMK m. 606).
Miras hangi hukuka tabidir, dava nerede açılır?
Miras ölenin millî hukukuna tabidir; Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında ise Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 20). Bu nedenle yurt dışında ölen Türk vatandaşının mirası için ölenin vatandaşlığı ve Türkiye’deki taşınmazları ayrı ayrı değerlendirilir. Ölen yabancının Türkiye’deki taşınır malları da kural olarak ölenin millî hukukuna göre paylaşılır; Türk hukukunun zorunlu uygulandığı kural yalnızca Türkiye’de bulunan taşınmazlar içindir. Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler ise terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabidir. Hem yurt dışında hem Türkiye’de malı olan kişinin mirası bu yüzden tek hukuka tabi olmayabilir; mal varlığını ülkelere göre listeleyin.
Mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde görülür; son yerleşim yeri Türkiye’de değilse terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde açılır (m. 43). Ölenin yerleşim yeri kaydını ve mal varlığını belgeleyin.
Pratik bir kontrol listesi: ölenin vatandaşlığı ve son yerleşim yeri neresi, hangi ülkelerde taşınır veya taşınmaz malı var, mirasçılar hangi ülkelerde yaşıyor, ret süresi için ölüm tarihi nasıl belgelenecek ve tapu işlemi için hangi belgeler Türk mahkemesince tasdik ettirilecek? Bu soruların yazılı cevabı, hangi mahkemeye ve hangi usulle başvurulacağını belirler; süreleri kaçırmamak için her yazışmanın tarihini not edin.
Vasiyet ehliyeti ve mirasın taksimi
Ölüme bağlı tasarruf ehliyeti, tasarrufta bulunanın tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukuna tabidir. Tasarrufun şekli için ise hukuki işlemlerdeki şekil kuralı uygulanır; ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan tasarruflar da geçerlidir (m. 20). Vasiyetnamenizin hangi ülkenin hukukuna göre hangi şekilde düzenleneceğini önceden öğrenmeniz, sonradan tartışma çıkmasını önler.
Evlilik malları ve taşınmaz
Evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olabilir; bu geçiş otomatik değildir, kanun eşlere hukuku değiştirme imkânı tanır (MÖHUK m. 15). Evlilik mallarının tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır; yani Türkiye’deki taşınmaz, eşlerin mal rejimi hukuku yabancı olsa bile tasfiyede Türk hukukuna göre ele alınır. Tapu kayıtlarınızı ve edinme tarihlerini düzenleyin. Boşanmada mal paylaşımının genel ilkeleri için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Taşınır ve taşınmaz üzerindeki aynî haklar, kira
Taşınırlar ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet hakkı ve diğer aynî haklar, işlem anında malların bulunduğu ülke hukukuna tabidir; mülkiyetin kazanılması için malın o sırada bulunduğu ülkenin kuralları esas alınır. Taşınmakta olan mallar üzerindeki aynî haklara varma yeri hukuku, yer değişikliği hâlinde henüz kazanılmamış aynî haklara ise malın son bulunduğu ülke hukuku uygulanır. Taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin hukuki işlemlere şekil yönünden bu malların bulundukları ülke hukuku uygulanır; yani Türkiye’deki taşınmaz için tapuda aranan şekil şartlarına uymak gerekir (m. 21). Hava, deniz ve raylı taşıma araçları üzerindeki aynî haklar menşe ülke hukukuna tabidir; menşe ülke, hava ve deniz araçlarında hakların tescil edildiği sicil yeri, raylı araçlarda ruhsat yeridir (m. 22). Taşınmazlara veya onların kullanımına ilişkin sözleşmeler taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna tabidir; yurt dışındaki bir evin kirası için sözleşmenin dili veya tarafların vatandaşlığı değil, taşınmazın bulunduğu ülke belirleyicidir (m. 25).
Yabancıların taşınmaz edinimi: sınırlar ve süreler
Yabancı uyruklu gerçek kişilerin edindiği taşınmazların toplam alanı özel mülkiyete konu ilçe yüz ölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez; Cumhurbaşkanı kişi başı sınırı iki katına kadar artırabilir (Tapu Kanunu m. 35). Yabancı ülkelerde kendi kanunlarına göre kurulan ticaret şirketleri ancak özel kanun hükümleri çerçevesinde taşınmaz ve sınırlı aynî hak edinebilir; bu ticaret şirketleri dışındakiler taşınmaz edinemez ve lehlerine sınırlı aynî hak tesis edilemez. Yabancı uyruklu gerçek kişiler ve yabancı ticaret şirketleri, satın aldıkları yapısız taşınmazda geliştireceği projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunmak zorundadır; süresi içinde başvurulmazsa taşınmaz tasfiyeye tabi olabilir. Yabancı ticaret şirketleri ile yabancı uyruklu gerçek kişiler lehine taşınmaz rehni tesisinde bu maddedeki sınırlamalar uygulanmaz; yani ipotek için edinim sınırı aranmaz. Cumhurbaşkanı, ülke menfaatlerinin gerektirdiği hâllerde yabancıların taşınmaz ve sınırlı aynî hak edinimlerini ülke, kişi, coğrafi bölge, süre, sayı, oran, tür, nitelik, yüzölçüm ve miktar olarak belirleyebilir, sınırlayabilir, durdurabilir veya yasaklayabilir.
Alıcı ve satıcı farklı tapu müdürlüklerinde veya yurt dışı teşkilatında bulunuyorsa, taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerde taraf iradeleri resmî görevlilerce ayrı ayrı alınarak sözleşme tamamlanabilir; usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir (m. 26). Yurt dışından alım satım yapacaksanız bu usulü tapu müdürlüğünden önceden öğrenin.