İşyerinde, deneme süresi de dâhil olmak üzere, işe başladığınız günden itibaren en az bir yıl çalışmışsanız yıllık ücretli izne hak kazanırsınız; izin süresi hizmet yılınıza göre en az ondört, yirmi veya yirmialtı gündür (4857 sayılı Kanun m. 53). Yıllık izin hakkından vazgeçilemez; ücreti izne çıkmadan önce ödenmelidir. Ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz.
Bu yazı yıllık izne hak kazanma şartını, izin sürelerini, izne hak kazanmada çalışılmış sayılan günleri, izni bölme ve kullanma kurallarını, izin ücretinin ödenme zamanı ve hesabını, iş sözleşmesi sona erdiğinde izin ücretini ve ulusal bayram ve genel tatilde çalışma, ücret ve telafi kurallarını anlatır. Yıllık izin ücretinin tutarını ve hesabını yıllık izin ücreti makalemizde de bulabilirsiniz.
Bu yazıda
- Yıllık izne ne zaman hak kazanılır?
- İzin süreleri
- Çalışılmış gibi sayılan günler
- İznin kullanılması: bölme, yol izni, kayıt
- İzin ücreti
- İş sözleşmesi bitince kullanılmayan izin
- Ulusal bayram ve genel tatil
- Kaynaklar
Yıllık izne ne zaman hak kazanılır?
İşyerinde işe başladığınız günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olmanız gerekir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez (m. 53). Aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştığınız süreler birleştirilerek göz önüne alınır (m. 54); giriş çıkış kayıtlarını saklamak bu süreyi göstermenizi kolaylaştırır. Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara yıllık ücretli izne ilişkin hükümler uygulanmaz.
Alt işveren işçilerinden, alt işvereni değişse de aynı işyerinde çalışmaya devam edenlerin yıllık ücretli izin süresi, aynı işyerinde çalıştıkları süreler dikkate alınarak hesaplanır; asıl işveren de izinlerin kullanılıp kullanılmadığını kontrol eder (m. 56).
Yıllık izin süresi kaç gündür?
Hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar olanlara ondört günden, beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden, onbeş yıl ve daha fazla olanlara yirmialtı günden az olmamak üzere verilir; sözleşmeyle bu süre artırılabilir. Ek kurallar:
- Onsekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz.
- Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri dörder gün artırılarak uygulanır.
İşçi, hesaplanan her hizmet yılına karşılık yıllık iznini gelecek hizmet yılı içinde kullanır; planı işverenle yazılı olarak netleştirmeniz faydalıdır (m. 54 ve 60).
Çalışılmış gibi sayılan günler
Yıllık izin hakkının hesabında şu günler çalışılmış gibi sayılır (m. 55):
- Kaza veya hastalık nedeniyle işe gidemediğiniz günler; ancak işverenin bildirimsiz fesih hakkını doğuran bekleme süresini aşan kısım bu kapsama girmez. Rapor tarihlerini ve işyerinde geçen günleri kaydedin.
- Kadın işçilerin doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadıkları günler.
- İşçilerin arabuluculuk toplantılarına katılmaları, hakem kurullarında bulunmaları veya çalışma hayatıyla ilgili kurullarda görev yapmaları sebebiyle işlerine devam edemedikleri günler. Arabulucunun davetiyesini işverene sunmanız devamsızlık sayılmaması için yararlıdır.
- Hafta tatili, bayram ve genel tatil günleri.
- Zorlayıcı sebeplerle işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesi sonucu işçinin çalışmadan geçirdiği zamanın onbeş günü, işçinin yeniden işe başlaması şartıyla.
İzni bölmek, yol izni ve izin kaydı
Yıllık izin işveren tarafından bölünemez; sürekli verilmesi zorunludur. Taraflar anlaşırsa izin, bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir (m. 56). Bölünmüş kullanımı yazılı olarak kayda geçirmeniz ileride ihtilafı önler. İşveren tarafından yıl içinde verilmiş diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.
İznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek işçi, talep etmesi ve bunu belgelemesi koşuluyla, gidiş ve dönüşte yolda geçecek süreler için toplam dört güne kadar ücretsiz izin isteyebilir; bu iznin verilmesi işveren için zorunludur. İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösteren izin kayıt belgesi tutmak zorundadır; belgeyi imzalamadan önce kullandığınız gün sayısını kendi kayıtlarınızla karşılaştırın.
İzin ücreti
İşveren, yıllık ücretli izin kullanan her işçiye izin süresine ilişkin ücretini, işçinin izne başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermekle yükümlüdür (4857 sayılı Kanun m. 57; TBK m. 425). Bu usule aykırı ödeme idari para cezası gerektirebilir (m. 103). İşçi, hizmet ilişkisi sürerken para karşılığı izin hakkından feragat edemez. Belirli bir ücrete dayanmayıp akort, komisyon, kâra katılma veya yüzde usulü gibi belirli olmayan tutardan ücret alan işçinin izin ücreti, son bir yıllık sürede kazandığı ücretin fiilen çalıştığı günlere bölünmesiyle bulunan ortalama üzerinden hesaplanır.
İş sözleşmesi bitince kullanılmayan izinler
Sözleşme herhangi bir nedenle sona ererse, işçinin hak kazanıp kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir; zamanaşımı da sona erme tarihinden başlar (m. 59). İşveren iş sözleşmesini feshederse bildirim süresiyle işçiye verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleriyle iç içe giremez; bildirim süresi ve izin ayrı ayrı kullandırılmalıdır. Çıkışta izin bakiyenizi yazılı isteyin.
Ulusal bayram ve genel tatil
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleriyle kararlaştırılır; sözleşmelerde hüküm yoksa bu günlerde çalışılması için işçinin onayı gereklidir (m. 44). Çalışmayan işçilere bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir; tatil yapmayıp çalışan işçilere ise o günün tam ücretine ek olarak çalışılan her gün için bir günlük ücret ayrıca ödenir (m. 47). Aylığı tam ödenen aylık ücretlilere genel tatil ücretine ilişkin tam ücret hükümleri ayrıca uygulanmaz, ancak bunlardan bu günlerde çalışanlara çalıştığı her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir (m. 49).
- Saat ücretli işçi: Saat ücretiyle çalışan işçilerin tatil günü ücreti saat ücretinin yedibuçuk katıdır. Parça başına, akort, götürü veya yüzde usulüyle çalışanların tatil ücreti ise ödeme dönemi kazancının çalışılan günlere bölünmesiyle bulunur (m. 49).
- İkramiye ve primler: Fazla çalışma karşılığı alınan ücretler, primler ve sosyal yardımlar ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz (m. 50).
- Toplu sözleşme: Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerine, işçilere hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatillerde tanınan haklara aykırı hükümler konulamaz; işçilere daha elverişli kanun, sözleşme veya gelenekten doğan haklar saklıdır (m. 45).
- Yıllık izinde bayram: İzin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz ve bu günler için ücret ayrıca ödenir (m. 56 ve 57).
- Bayram öncesi veya sonrası kapatma: Ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi gibi hâllerde işveren dört ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. Telafi günde üç saati aşamaz ve tatil günlerinde yaptırılamaz (m. 64).
İzninizi kullanırken adım adım ne yapmalısınız?
- Hak kazanma tarihini belirleyin. İşe giriş tarihinizi sözleşme ve bordrodan kontrol edin; deneme süresi dâhildir.
- Süreyi hesaplayın. Hizmet yılınıza ve yaşınıza göre kaç gün izin hakkınız olduğunu, varsa sözleşmeyle artırılmış süreyi ve yer altı gibi özel durumları belirleyin.
- İzin talebinizi yazılı yapın. Kullanmayı planladığınız tarihleri, parçalama anlaşması varsa bölümleri ve yol izni talebini yazıya dökün.
- İzin ücretini izne çıkmadan önce kontrol edin. Peşin ödeme veya avans olarak verilmesi gerekir.
- Kayıt belgesini kontrol edin. İzin dönüşünde kayıt belgesindeki gün sayısı kendi kayıtlarınızla uyuşmuyorsa imzalamadan önce düzeltilmesini isteyin.
Sık yapılan hatalar
- İzin kayıt belgesini kendi kayıtlarıyla karşılaştırmadan imzalamak.
- İzni işveren isteğiyle parçalamayı kabul edip bunu yazılı kayıt altına almamak.
- İzin süresine rastlayan bayramın izinden sayıldığını fark etmemek.
- Çıkışta izin bakiyesini yazılı istememek.