Hapis cezası, hükmedilen süre bir yıl veya daha az ise adli para cezasına ya da kanunda sayılan diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m. 49/2 ve 50/1). Tehdidin temel hâli altı aydan iki yıla, hırsızlığın temel hâli bir yıldan üç yıla, konut dokunulmazlığının ihlali altı aydan iki yıla kadar hapis gerektirdiğinden bu suçlarda alt sınıra yakın verilen cezalar çevrilebilir; silahla tehdit ve nitelikli hırsızlıkta alt sınır bir yılı aştığından çevirme ancak indirimlerle mümkündür (TCK m. 106, 116, 141-142). Hırsızlıktan mahkûmiyet, ceza süresine bakılmaksızın memuriyete engeldir; tehdit ve konut dokunulmazlığında ise kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis ölçüsü uygulanır (DMK m. 48/A-5).
Bu yazı hapis cezasının hangi koşullarla paraya çevrildiğini, tehdit, hırsızlık ve konut dokunulmazlığının ihlali suçlarının güncel ceza aralıklarını, şikâyete ve uzlaşmaya tabi olup olmadıklarını, önödeme imkânını, memuriyete etkilerini, zamanaşımı sürelerini ve çocukların işlediği suçlarda cezanın nasıl belirlendiğini anlatır.
Bu yazıda
- Hapis cezası hangi durumlarda paraya çevrilir?
- Tehdit suçu: ceza, şikâyet ve uzlaşma
- Tehdit cezası paraya çevrilir mi?
- Hırsızlık suçu: ceza aralıkları ve indirimler
- Hırsızlık cezası paraya çevrilir mi?
- Konut dokunulmazlığının ihlali
- Memuriyete engel mi?
- Zamanaşımı süreleri
- On sekiz yaşından küçükler
- Sık yapılan hatalar
Hapis cezası hangi durumlarda paraya çevrilir?
Paraya çevirme yalnızca kısa süreli hapis cezası için mümkündür; kısa süreli hapis, hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezasıdır (TCK m. 49/2).
- Seçenek yaptırımlar: Hâkim kısa süreli hapis cezasını, kişinin kişiliğini, sosyal ve ekonomik durumunu, yargılama sürecindeki pişmanlığını ve suçun özelliklerini değerlendirerek adli para cezasına, zararın tamamen giderilmesine, eğitim kurumuna devam etmeye, belirli yerlere gitme yasağına, ehliyet veya ruhsatın geri alınmasına ya da gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalışmaya çevirebilir (TCK m. 50/1).
- Seçimlik cezalar: Kanun "hapis veya adli para cezası" öngörüyorsa hâkim doğrudan adli para cezası verebilir; hapsi seçtiyse bu ceza sonradan paraya çevrilmez (TCK m. 50/2).
- Zorunlu çevirme: Daha önce hapis cezası almamış kişinin otuz gün veya daha az süreli hapis cezası ile fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış ya da altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az süreli hapis cezası mutlaka seçenek yaptırıma çevrilir (TCK m. 50/3).
- Uygulanmazsa: Hüküm kesinleştikten sonra savcılığın tebligatına rağmen otuz gün içinde seçenek tedbire başlanmaz veya devam edilmezse infaz hâkimliği kısa süreli hapsin infazına karar verir (TCK m. 50/6).
- Hesap: Adli para cezası, gün sayısının bir gün karşılığı miktarla çarpılmasıyla bulunur; günlük miktar kanundaki sınırlar içinde kişinin ekonomik durumuna göre belirlenir ve taksitlendirilebilir (TCK m. 52). Güncel sınırları kanun metninden kontrol edin.
Paraya çevirme dışında iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ertelenebilir (TCK m. 51/1) ya da hükmün açıklanması geri bırakılabilir (CMK m. 231/5). Açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ertelenemez ve seçenek yaptırımlara çevrilemez (CMK m. 231/7). Bu kurumların 2026'daki koşulları için hükmün açıklanmasının geri bırakılması yazımıza bakabilirsiniz.
Tehdit suçu: ceza, şikâyet ve uzlaşma
Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit altı aydan iki yıla kadar hapis gerektirir ve şikâyete bağlı değildir; malvarlığına zarar veya sair bir kötülük tehdidi ise şikâyete bağlıdır (TCK m. 106/1).
- Temel hâl: Kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası alır. Suç kadına karşı işlenirse alt sınır dokuz aydan az olamaz.
- Malvarlığı veya sair kötülük: Mağdurun şikâyeti üzerine iki aydan altı aya kadar hapis veya adli para cezası verilir. 7550 sayılı Kanun 4 Haziran 2025'te bu hâle "iki aydan" alt sınırını ekledi.
- Nitelikli tehdit: Tehdit silahla, kişinin kendini tanınmayacak hâle koymasıyla, imzasız mektupla veya özel işaretlerle, birden fazla kişi tarafından birlikte ya da suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak işlenirse iki yıldan yedi yıla kadar hapis verilir (TCK m. 106/2). Üst sınır 7550 sayılı Kanunla beş yıldan yedi yıla çıkarıldı; 4 Haziran 2025'ten önceki fiillere lehe olan eski sınır uygulanır (TCK m. 7/2).
- Ayrıca ceza: Tehdit amacıyla yaralama veya mala zarar verme suçu da işlenirse bu suçlardan ayrıca ceza verilir (TCK m. 106/3).
- Mesajla tehdit: Tehdidin yüz yüze, telefonla, mesajla veya sosyal medyadan yapılması suçun oluşmasını değiştirmez. Gizli numara veya sahte hesap kullanılmasının "kendini tanınmayacak hâle koyma" kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği somut olaya göre tartışılır. Ayrıntı için tehdit suçu makalesine bakabilirsiniz.
Uzlaşma ve önödeme: Tehdidin birinci fıkrasındaki her iki hâl, 24 Kasım 2016 tarihli 6763 sayılı Kanunla uzlaştırma kapsamına alınmıştır; silahla veya birden fazla kişiyle işlenen nitelikli tehdit uzlaştırma kapsamında değildir (CMK m. 253/1-b). Önödeme uzlaşma kapsamındaki suçlarda uygulanmadığından tehdit önödemeye tabi değildir (TCK m. 75/1).
Tehdit cezası paraya çevrilir mi?
Hayata veya vücuda yönelik tehditte bir yıl veya daha az hapis cezasına hükmedilirse ceza paraya çevrilebilir; nitelikli tehditte alt sınır iki yıl olduğundan çevirme ancak indirimlerle mümkündür.
- Temel tehdit: Hâkim alt sınırdan ya da alt sınıra yakın bir ceza verirse süre bir yılı aşmayacağı için adli para cezasına veya başka bir seçenek yaptırıma çevrilebilir (TCK m. 50/1).
- Malvarlığı veya sair kötülük tehdidi: Kanun hapis ile adli para cezasını seçimlik öngördüğünden hâkim doğrudan adli para cezası verebilir (TCK m. 106/1).
- Silahla tehdit: Alt sınır iki yıl olduğundan ceza ancak haksız tahrik gibi indirimlerle bir yıl veya altına inerse çevrilebilir (TCK m. 29). Aksi hâlde erteleme veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması gündeme gelir.
Hırsızlık suçu: ceza aralıkları ve indirimler
Hırsızlığın temel hâli bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektirir; nitelikli hâllerde ceza üç yıldan yedi yıla veya beş yıldan on yıla kadar çıkar (TCK m. 141-142).
- Temel hâl: Zilyedin rızası olmadan başkasına ait taşınır malı, kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden alan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis verilir (TCK m. 141).
- Nitelikli hâller: Kamu kurumlarındaki, ibadethanelerdeki, toplu taşıma araçlarındaki veya adet gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında üç yıldan yedi yıla; malını koruyamayacak kişiden, yankesicilikle, kilit açarak, bilişim sistemi kullanarak veya bina içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında işlenen hırsızlıkta beş yıldan on yıla kadar hapis verilir (TCK m. 142/1-2).
- Gece: Hırsızlık gece vakti işlenirse ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 143).
- Daha az ceza: Paydaş mal üzerinde veya bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenen hırsızlıkta şikâyet üzerine iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir (TCK m. 144).
- Değer azlığı: Malın değerinin azlığı nedeniyle cezada indirim yapılabilir, suçun işleniş şekli de dikkate alınarak ceza vermekten vazgeçilebilir (TCK m. 145).
- Etkin pişmanlık: Fail kovuşturma başlamadan önce zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen giderirse ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce giderirse yarısına kadar indirilir (TCK m. 168). Ayrıntı için etkin pişmanlık makalesine bakabilirsiniz.
- Akrabalar: Ayrılık kararı verilmemiş eşin, üstsoy veya altsoyun ya da aynı konutta yaşayan kardeşin zararına işlenen hırsızlıkta ilgili akrabaya ceza verilmez (TCK m. 167/1).
Şikâyet ve uzlaşma: Temel ve nitelikli hırsızlık şikâyete bağlı değildir; mağdurun vazgeçmesi dosyayı kapatmaz. Temel hırsızlık (TCK m. 141) uzlaştırma kapsamındadır; nitelikli hırsızlık (TCK m. 142) ise kapsam dışıdır (CMK m. 253/1-b).
Hırsızlık cezası paraya çevrilir mi?
Temel hırsızlıkta alt sınır bir yıl olduğundan, bir yıl veya daha az süreli hapse hükmedilirse ceza paraya çevrilebilir; nitelikli hırsızlıkta ancak indirimlerle bu sınıra inilebilir.
- Temel hırsızlıkta alt sınırdan verilen ceza kısa süreli hapis sayılır ve seçenek yaptırıma çevrilebilir (TCK m. 49/2 ve 50/1).
- Gece işlenen hırsızlıkta yarı oranında artırım nedeniyle ceza bir yılı aşar; ancak değer azlığı veya etkin pişmanlık indirimiyle bu sınırın altına inilebilir (TCK m. 143, 145 ve 168).
- Mağdurun zararını tamamen gidermek, hem etkin pişmanlık indirimini hem de seçenek yaptırımlardan "zararın giderilmesi" seçeneğini mümkün kılar (TCK m. 50/1-b).
Konut dokunulmazlığının ihlali
Bir kimsenin konutuna veya eklentilerine rızasına aykırı giren ya da rızayla girdikten sonra çıkmayan kişi, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m. 116/1).
- Anayasal hak: Konut dokunulmazlığı, Anayasa'nın "Kişinin Hakları ve Ödevleri" bölümünde düzenlenen temel bir haktır. Usulüne göre verilmiş hâkim kararı veya kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri olmadıkça kimsenin konutuna girilemez ve arama yapılamaz (Anayasa m. 21).
- İşyeri: Açık rızaya gerek olmadan girilmesi mutat olan yerler dışındaki işyerleri ve eklentilerinde şikâyet üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir (TCK m. 116/2).
- Ortak kullanım: Evlilik birliğinde aile bireylerinden ya da konutu birlikte kullananlardan birinin meşru amaca yönelik rızası varsa suç oluşmaz (TCK m. 116/3).
- Ağır hâl: Fiil cebir veya tehditle ya da gece vakti işlenirse bir yıldan üç yıla kadar hapis verilir; bu fıkrada şikâyet ibaresi yer almaz (TCK m. 116/4).
- Nitelikli hâller: Silahla, kimliği gizleyerek, birden fazla kişiyle birlikte veya suç örgütünün korkutucu gücünden yararlanarak işlenirse ceza bir kat artırılır (TCK m. 119/1).
- Hırsızlık amacıyla: Konuta hırsızlık amacıyla girilmişse konut dokunulmazlığının ihlali için şikâyet aranmaz (TCK m. 142/4).
- Uzlaşma ve paraya çevirme: Konut dokunulmazlığının ihlali uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b). Temel hâlde bir yıl veya daha az hapse hükmedilirse ceza paraya çevrilebilir; işyeri hâlinde hâkim doğrudan adli para cezası verebilir.
Ev sahibinin kiracının evine girmesi, bahçeye girmek ve eşin rızası gibi sorular için konut dokunulmazlığının ihlali makalesine bakabilirsiniz.
Memuriyete engel mi?
Hırsızlıktan mahkûmiyet, cezanın süresi ne olursa olsun ve affa uğramış olsa bile memurluğa engeldir; tehdit ve konut dokunulmazlığında ise kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis ölçüsü uygulanır (DMK m. 48/A-5).
- Hırsızlık: Kanun hırsızlık, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, zimmet ve rüşvet gibi suçları süre aranmaksızın sayar. Ceza paraya çevrilse veya ertelense bile hırsızlıktan verilen mahkûmiyet bu şart bakımından engel oluşturur. Uzlaşma sonucu kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı ise mahkûmiyet değildir.
- Tehdit ve konut dokunulmazlığı: Bu suçlar listede yer almaz; kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla süreli hapis cezası engeldir. Adli para cezası veya bir yıldan kısa hapis bu genel şart bakımından engel değildir.
- Görevdeki memur: Memurluğa alınma şartlarından birini sonradan kaybeden memurun memurluğu sona erer (DMK m. 98/b).
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması: Bu karar, hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelir (CMK m. 231/5); denetim süresi boyunca koşullara uyulması önemlidir.
Güvenlik soruşturması ve diğer hak yoksunlukları için hak yoksunluğu yazımıza bakabilirsiniz.
Zamanaşımı süreleri
Bu suçların temel hâllerinde dava zamanaşımı sekiz yıl, cezanın üst sınırı beş yılı aşan nitelikli hâllerde on beş yıldır (TCK m. 66/1).
- Sekiz yıl: Hayata veya vücuda yönelik tehdit, malvarlığına yönelik tehdit, temel hırsızlık, alacak tahsili amacıyla hırsızlık ve konut dokunulmazlığının ihlali (TCK m. 66/1-e).
- On beş yıl: Silahla tehdit ve nitelikli hırsızlık gibi üst sınırı beş yılı aşan hâller (TCK m. 66/1-d).
- Şikâyet süresi: Şikâyete bağlı hâllerde (malvarlığına yönelik tehdit, konut dokunulmazlığının temel hâlleri, alacak tahsili amacıyla hırsızlık) fiili ve faili öğrendiğiniz günden başlayarak altı ay içinde şikâyet edilmelidir (TCK m. 73/1-2).
- Ceza zamanaşımı: Kesinleşen beş yıla kadar hapis ve adli para cezaları on yıl geçmesiyle infaz edilmez (TCK m. 68/1-e).
On sekiz yaşından küçükler
Fiil tarihinde on iki yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur; daha büyük çocuklarda ceza indirilir ve kısa süreli hapis mutlaka seçenek yaptırıma çevrilir.
- On iki ile on beş yaş arasında fiilin anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği varsa ceza yarı oranında, on beş ile on sekiz yaş arasında üçte bir oranında indirilir (TCK m. 31/2-3).
- Fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış kişinin bir yıl veya daha az süreli hapis cezası seçenek yaptırıma çevrilir (TCK m. 50/3).
- Adli süreçteki çocuklar bakımından, mağdur gerçek veya özel hukuk tüzel kişisiyse üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçlar da uzlaştırma kapsamındadır; 7593 sayılı Kanun 18 Ağustos 2026'da bu bentteki "suça sürüklenen" ifadesini "adli süreçteki" olarak değiştirdi (CMK m. 253/1-c).
Sık yapılan hatalar
- Her hapis cezasının paraya çevrilebileceğini sanmak; bir yılı aşan cezaların çevrilemeyeceğini bilmemek.
- Seçimlik cezalı suçta hâkim hapsi seçtikten sonra çevirme beklemek.
- Seçenek yaptırıma çevrilen cezada otuz günlük başlama süresini kaçırıp hapis infazıyla karşılaşmak.
- Hırsızlıkta cezanın paraya çevrilmesinin memuriyet engelini kaldıracağını düşünmek.
- Tehdidin önödemeye tabi olduğunu sanıp uzlaştırma teklifine cevap vermemek.
- Zararı gidermeyi hüküm sonrasına bırakıp etkin pişmanlık indirimini kaçırmak.
- Silahla tehdit veya nitelikli hırsızlıkta uzlaşma yapılabileceğini düşünmek.
Ne zaman avukata ihtiyaç duyulur?
Memur, memur adayı veya güvenlik soruşturmasına tabi bir mesleğe hazırlanıyorsanız, suçun nitelikli hâle girip girmediği tartışmalıysa ya da uzlaşma, etkin pişmanlık ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması arasında seçim yapmanız gerekiyorsa, kararın sonuçlarını önceden bir avukatla değerlendirmek kalıcı etkileri önlemeye yardımcı olur.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (m. 7, 29, 31, 49-52, 66, 68, 73, 75, 106, 116, 119, 141-145, 167, 168)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 231, 253)
- 7550 sayılı Kanun, Resmî Gazete, 4 Haziran 2025 (mükerrer)
- 7593 sayılı Kanun, Resmî Gazete, 18 Ağustos 2026
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (m. 48, 98)
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (m. 21)