Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi, hâkimin iki eşi de duruşmada bizzat dinlemesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocuklar hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması gerekir (TMK m. 166/3). Şartlar eksiksizse karar çoğu dosyada tek duruşmada verilir; ancak boşanma, karar kesinleşmeden hukuken tamamlanmış olmaz.
Bu yazı anlaşmalı boşanmanın dört şartını, bir yıl dolmadan ne olacağını, protokole nelerin yazılması gerektiğini, avukatsız başvurunun adımlarını, duruşmada yaşananları, davanın ne kadar sürdüğünü ve kararın ne zaman kesinleştiğini, anlaşmadan vazgeçmeyi ve davanın çekişmeliye dönmesini, boşandıktan sonra protokole uyulmazsa yapılacakları anlatır.
Bu yazıda
- Anlaşmalı boşanmanın şartları
- Bir yıl dolmadan anlaşmalı boşanma olur mu?
- Protokole neler yazılır?
- Avukatsız anlaşmalı boşanma adım adım
- Duruşmada ne olur, tek celsede biter mi?
- Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer, ne zaman kesinleşir?
- Anlaşmadan vazgeçme ve davanın çekişmeliye dönmesi
- Boşandıktan sonra: protokole uyulmazsa, yeni talepler, yeniden evlenme
- Maaş almak için boşanma
- Sık yapılan hatalar
- Ne zaman avukata ihtiyaç duyulur?
- Kaynaklar
Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?
Kanun anlaşmalı boşanmayı ayrı bir boşanma sebebi olarak değil, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının kabul edildiği özel bir durum olarak düzenler ve dört şart arar (TMK m. 166/3).
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı. Süre evlenme tarihinden başlar. Nüfus kayıt örneğinizdeki evlenme tarihini kontrol etmeden dilekçe vermeyin.
- Eşler birlikte başvurmalı ya da bir eş diğerinin davasını kabul etmeli. Ortak bir dilekçe verilebileceği gibi, eşlerden biri dava açar, diğeri duruşmada davayı ve protokolü kabul eder.
- Hâkim tarafları bizzat dinlemeli. Hâkim, iradenin serbestçe açıklandığına kendisi kanaat getirmek zorundadır. Bu yüzden iki eşin de duruşmada hazır olması gerekir; yalnız vekilin katılması bu şartı karşılamaz.
- Mali sonuçlar ve çocuklar hakkındaki düzenleme uygun bulunmalı. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik önerebilir. Taraflar bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir; kabul etmezlerse anlaşmalı boşanma kararı çıkmaz.
Çekişmeli boşanmada tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz (TMK m. 184). Anlaşmalı boşanmada ise kanun bu kuralın uygulanmayacağını açıkça söyler (TMK m. 166/3). Yani eşlerin “evliliğimiz bitti” beyanı, burada delil aramadan sonuç doğurabilir. Buna karşılık boşanmanın fer'î sonuçlarına (nafaka, tazminat, velayet gibi) ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184).
Anlaşmalı boşanmanın uygulamadaki ağırlığı büyüktür. Adalet Bakanlığının Adalet İstatistikleri 2025 yayınına göre 2025'te hukuk mahkemelerinde açılan boşanma davalarının 171.850'si anlaşmalı, 126.175'i çekişmeli evlilik birliğinin sarsılması davasıydı.
Bir yıl dolmadan anlaşmalı boşanma olur mu?
Hayır; evlilik en az bir yıl sürmeden anlaşmalı boşanma hükmüne göre karar verilemez (TMK m. 166/3).
Süre dolmadan dava açan eşler için iki yol kalır. Birincisi, bir yılın dolmasını bekleyip anlaşmalı başvurmaktır. İkincisi, genel boşanma sebebine (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) dayanan bir dava açmaktır (TMK m. 166/1). Bu ikinci yolda eşler mali konularda ve çocuklar konusunda uzlaşmış olsalar bile hâkim, evlilik birliğinin gerçekten sarsıldığını ve kusur durumunu tanık gibi delillerle araştırır. Bu nedenle dava, anlaşmalı boşanmaya göre daha uzun sürebilir.
Uygulamada “bir yıl doldu mu” sorusu evlenme tarihi ile davanın açıldığı tarih karşılaştırılarak değerlendirilir. Sınıra yakın bir tarihte başvuracaksanız birkaç gün beklemek, davanın baştan çekişmeli yürümesinden daha az zaman kaybettirir.
Protokole neler yazılır?
Protokol, boşanmanın mali sonuçlarını ve çocukların durumunu eksiksiz ve uygulanabilir biçimde düzenlemelidir; hâkimin onayı bu iki alana bakılarak verilir (TMK m. 166/3 ve 184).
- Velayet ve kişisel ilişki: Velayetin kimde kalacağı, diğer ebeveynin çocukla hangi gün ve saatlerde, bayram ve tatillerde nasıl görüşeceği. Hâkim çocuğun yararını esas alır; gerekirse düzenlemeyi değiştirmeyi önerir (TMK m. 182).
- İştirak nafakası: Velayeti kendisine verilmeyen eşin çocuğun giderlerine gücü oranında katılması (TMK m. 182). Ödeme günü, artış şartı ve ödeme yolu (banka hesabı) açıkça yazılmalıdır. Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir.
- Yoksulluk nafakası ve tazminat: İstenip istenmediği, istenmişse miktarı ve ödeme biçimi (TMK m. 174-176). Hiçbir talep olmayacaksa bu da açıkça yazılmalıdır.
- Mal rejimi ve eşyalar: Evin, aracın, birikimlerin ve borçların nasıl paylaşılacağı ya da mal rejiminin tasfiyesinin ayrıca dava edileceği. Dava açılınca mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK m. 225).
- Ziynet ve kişisel eşyalar: Düğün takılarının kimde kalacağı. Ziynetlerle ilgili ispat ve icra sorunları için düğün altınları için icra takibi yazımıza bakabilirsiniz.
- Aile konutu: Evde kimin oturacağı, kira sözleşmesinin kime geçeceği.
- Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti: Kimin üstleneceği.
Protokolün hazırlanması ve mahkemede onaylanma süreci için ayrıntılı bir anlatım anlaşmalı boşanma protokolü yazımızda, mal paylaşımının hesap yöntemi ise boşanmada mal paylaşımı yazımızda yer alıyor.
Örnek: Protokolde “mal paylaşımı konusunda karşılıklı hiçbir talebimiz yoktur” yazıp imzalayan eş, ileride katılma alacağı davası açtığında bu ifadeyle karşılaşabilir. Mal rejimi konusunda talepten vazgeçmek istemiyorsanız protokolde “mal rejiminin tasfiyesine ilişkin haklarımız saklıdır” gibi açık bir ifade kullanın.
Avukatsız anlaşmalı boşanma nasıl yapılır?
Dava açma ehliyetine sahip herkes kendi davasını bizzat açabilir ve takip edebilir; anlaşmalı boşanma için avukat zorunlu değildir (Avukatlık Kanunu m. 35).
- Yetkili mahkemeyi belirleyin. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerde açılabilir (TMK m. 168). Davaya aile mahkemesi, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Protokolü hazırlayın ve iki eş de imzalayın. Her sayfanın imzalı olması, ek ve tarihlerin tutarlı olması sonradan çıkacak itirazları azaltır.
- Dava dilekçesini yazın. Dilekçede mahkemenin adı, tarafların kimlik ve adres bilgileri, olayların özeti, deliller, hukuki sebep ve açık talep bulunur (HMK m. 119). Protokol dilekçeye eklenir.
- Harç ve gider avansını yatırın. Dava açılırken yargılama harçları ve gider avansı ödenir (HMK m. 120). Tutarlar her yıl yeniden belirlendiğinden güncel miktarı adliye veznesinden veya UYAP Vatandaş Portal üzerinden kontrol edin.
- Ödeme gücünüz yoksa adli yardım isteyin. Geçimini önemli ölçüde zora sokmadan yargılama giderlerini ödeyemeyecek kişi, mali durumunu gösteren belgelerle adli yardım isteyebilir; adli yardım, giderlerden geçici muafiyet ve gerektiğinde avukat temini sağlar (HMK m. 334-336).
- Dilekçeyi verin ve duruşma gününü izleyin. Dilekçe kaydedildiği tarihte dava açılmış sayılır (HMK m. 118). Duruşma günü size tebliğ edilir; e-Devlet ve UYAP üzerinden dosyanızı takip edebilirsiniz.
- Duruşmaya kimlik kartınızla bizzat gidin. İki eşin de hazır olması gerekir.
Duruşmada ne olur, anlaşmalı boşanma tek celsede biter mi?
Şartlar tamam ve protokol uygun bulunursa hâkim, tarafları dinledikten sonra çoğunlukla aynı duruşmada boşanmaya karar verir (TMK m. 166/3).
Duruşmada hâkim her eşe ayrı ayrı boşanmak isteyip istemediğini, protokolü okuyup anlayarak ve baskı altında kalmadan imzalayıp imzalamadığını, protokoldeki her maddeyi kabul edip etmediğini sorar. Beyanlarınız tutanağa geçirilir. Taraflardan biri isterse hâkim duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m. 184).
Hâkim çocukların yararına aykırı gördüğü bir maddeyi, örneğin görüşme düzenini ya da nafaka miktarını, değiştirmeyi önerebilir. İki eş değişikliği kabul ederse karar verilir. Bir eşin gelmemesi, protokolün eksik olması ya da hâkimin önerisinin kabul edilmemesi hâlinde karar aynı gün çıkmaz; yeni bir duruşma günü verilebilir veya dava çekişmeli olarak devam eder.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer, karar ne zaman kesinleşir?
Süreyi belirleyen iki aşama vardır: duruşma gününün verilmesi ve kararın kesinleşmesi. Kanun ikisi için de sabit bir gün sayısı koymaz; duruşma günü mahkemenin iş yüküne göre belirlenir.
Adalet Bakanlığının yayımladığı istatistiklerde boşanma davalarında bir dosyanın ilk derece mahkemesindeki ortalama görülme süresi 2025'te yarım yılın altında kalmıştır. Bu ortalama anlaşmalı ve çekişmeli dosyaları birlikte kapsar; anlaşmalı dosyalar genellikle bu ortalamanın altında sonuçlanır, kesinleşme için geçen zaman ise ortalamaya dahil değildir (Adalet İstatistikleri 2025).
Duruşmada verilen kısa kararın ardından süreç şöyle ilerler:
- Gerekçeli karar yazılır ve taraflara tebliğ edilir.
- İstinaf süresi işler. İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve ilamın her bir tarafa tebliğiyle başlar (HMK m. 345). Taraflardan biri başvurursa dosya bölge adliye mahkemesine gider.
- İstinaftan feragat süreci kısaltır. Taraflar ilamın kendilerine tebliğinden önce istinaf hakkından feragat edemez (HMK m. 349). Bu yüzden gerekçeli kararı tebellüğ eden iki eş, feragat dilekçesi vererek iki haftalık sürenin dolmasını beklemeden kararın kesinleşmesini sağlayabilir.
- Kesinleşme şerhi verilir. Karar kesinleşince mahkeme kesinleşme şerhini düşer ve kararı nüfus kaydına işlenmek üzere gönderir. Nüfus kaydındaki medeni hâl değişikliği bu işlemden sonra görünür.
Aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m. 367). Bu nedenle soyadı değişikliği, yeniden evlenme ve nüfus kaydı gibi sonuçlar kesinleşmeden sonra doğar. Davanın genel süreleri için boşanma davası ne kadar sürer yazımıza da bakabilirsiniz.
Anlaşmalı boşanmadan vazgeçilebilir mi, dava çekişmeliye döner mi?
Evet; yerleşik uygulamaya göre eşlerden biri hüküm kesinleşinceye kadar anlaşmalı boşanma iradesinden dönebilir ve bu durumda dava anlaşmalı olarak sonuçlanamaz.
Vazgeçmenin sonucu davanın hangi aşamada olduğuna göre değişir:
- Duruşmadan önce veya duruşmada: Bir eş protokolü kabul etmediğini söylerse hâkim anlaşmalı boşanmaya karar vermez. Davacı isterse dava, genel boşanma sebebi üzerinden çekişmeli olarak sürer; artık ikrarlar hâkimi bağlamaz ve iddialar delille ispat edilir (TMK m. 166/1 ve 184).
- Karar verildikten sonra, kesinleşmeden önce: İradesinden dönen eş, kararı istinaf yoluyla bölge adliye mahkemesine taşıyabilir. Uygulamada kesinleşmeden önce bildirilen dönme iradesi dikkate alınır.
- Kesinleşmeden sonra: Boşanma tamamlanmıştır; vazgeçme mümkün değildir. Yeniden birlikte olmak isteyen eşlerin yeniden evlenmesi gerekir.
Davayı açan eş davadan tamamen vazgeçmek isterse iki yol vardır. Davanın geri alınması davalının açık rızasına bağlıdır (HMK m. 123). Davadan feragat ise karşı tarafın rızasına bağlı değildir ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK m. 307-311).
Tersine bir dönüş de mümkündür: çekişmeli olarak açılmış bir dava, evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler protokolde anlaşırsa davanın her aşamasında anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir. Bunun için davalı eşin davayı kabul etmesi ve iki eşin hâkim tarafından bizzat dinlenmesi yeterlidir (TMK m. 166/3). Çekişmeli sürecin aşamaları için çekişmeli boşanma davası yazımıza bakabilirsiniz.
Boşandıktan sonra: protokole uyulmazsa ne olur?
Hâkimin onayladığı protokol mahkeme kararının parçası olur; protokole uyulmazsa karar icra yoluyla yerine getirilir.
- Nafaka ödenmezse: İlamlı icra takibi yapılır; nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsi istenebilir. Ayrıntılar için nafaka ödenmezse ne olur yazımıza bakın.
- Görüşme düzenine uyulmazsa: Velayet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki düzenine uymazsa, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir; bu husus kararda taraflara ihtar edilir (TMK m. 182).
- Para ödemesi veya eşya teslimi yapılmazsa: Protokoldeki borç, ilam niteliğindeki karar üzerinden icra dairesi aracılığıyla takip edilir.
Protokolde yer almayan talepler: Boşanma sebebiyle doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 178). Protokolde açıkça düzenlenmemiş bir tazminat veya yoksulluk nafakası talebini bu süre içinde dava etmeniz gerekir; ancak protokolde talepten vazgeçtiğinizi yazdıysanız bu dava sonuçsuz kalabilir. Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar ise uygulamada bu bir yıllık sürenin değil, genel on yıllık zamanaşımının kapsamında değerlendirilir (TBK m. 146).
Değişen koşullar: Protokolle belirlenen nafaka, koşullar değişirse mahkemeden artırılıp azaltılabilir (TMK m. 176). Çocuğa ilişkin düzenleme de yeni olgular zorunlu kılarsa yeniden ele alınabilir (TMK m. 183).
Yeniden evlenme ve soyadı: Kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla süre biter, gebe olmadığının anlaşılması veya eski eşlerin birbiriyle yeniden evlenmek istemesi hâlinde mahkeme bu süreyi kaldırır (TMK m. 132). Boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; eski eşinin soyadını kullanmaya devam etmek için hâkimden izin istemesi gerekir (TMK m. 173).
Maaş almak için anlaşmalı boşanmanın sonucu nedir?
Sadece aylık bağlatmak amacıyla boşanıp birlikte yaşamaya devam etmek, aylığın kesilmesine ve ödenen tutarların geri istenmesine yol açar (5510 sayılı Kanun m. 56).
Kanuna göre eşinden boşandığı hâlde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış gelir ve aylıkları kesilir; bu kişilere ödenmiş olan tutarlar geri alınır. Sosyal Güvenlik Kurumu bu tespiti yerinde inceleme, adres ve tanık bilgileriyle yapabilir. Bu tür bir boşanma, mahkemeye gerçeğe aykırı beyanda bulunulması nedeniyle başka hukuki sorunlar da doğurabilir.
Sık yapılan hatalar
- Bir yıl dolmadan anlaşmalı dava açmak: Dava çekişmeli yürür ve uzar.
- İnternetteki hazır protokolü olduğu gibi kullanmak: Çocukların yaşına, okul ve sağlık giderlerine, ödeme günlerine uymayan maddeler hâkimin onayını zorlaştırır.
- “Hiçbir talebimiz yoktur” cümlesinin sonucunu düşünmemek: Mal rejimi, ziynet ve tazminat haklarını farkında olmadan kaybetmenize yol açabilir.
- Duruşmaya yalnız vekili göndermek: Hâkim iki eşi de bizzat dinlemek zorundadır.
- Kısa kararı boşanmanın tamamlanması sanmak: Kesinleşmeden önce yeniden evlenme ve nüfus işlemleri yapılamaz.
- Tebliğden önce istinaftan feragat etmeye çalışmak: Kanun tebliğden önceki feragati kabul etmez.
- Nafaka ödemesini elden yapmak: Ödemeyi ispat etmek zorlaşır; banka yoluyla ve açıklamalı ödeyin.
Ne zaman avukata ihtiyaç duyulur?
Ortak çocuk, taşınmaz, kredi borcu, şirket payı veya yurt dışında yaşayan bir eş varsa protokolün dili ileride doğacak sonuçları doğrudan belirler. Bu durumlarda protokolü imzalamadan önce bir avukata inceletmek, sonradan açılacak davaları önleyebilir. Eşler arasında baskı, şiddet veya ciddi bir güç dengesizliği varsa anlaşmalı yolun uygun olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 132, 166, 168, 173-178, 182-184, 225
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 118-120, 123, 307-311, 334-336, 345, 349, 367
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu, m. 35
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 56
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 146
- Adalet Bakanlığı, Adalet İstatistikleri 2025, boşanma davalarına ilişkin tablolar