Çekişmeli boşanma davası; dilekçelerin karşılıklı verilmesi, ön inceleme, tanıkların dinlendiği tahkikat, karar ve kanun yolu aşamalarından oluşur ve kanunda sabit bir bitiş süresi yoktur. 31 Temmuz 2026'dan beri iki duruşma arasındaki süre kural olarak üç aydan uzun olamaz (HMK m. 147/3); boşanma ise ancak karar kesinleşince tamamlanır (HMK m. 367).
Bu yazı boşanma davasının nasıl açıldığını, dava açıldıktan sonra hangi sürelerin işlediğini, ön inceleme ve tahkikatta neler olduğunu, hâkimin kusuru nasıl değerlendirdiğini, 2026 değişikliklerini, istinaf, temyiz ve kesinleşmeyi, davanın ortalama süresini ve davanın geri alınması, feragat ya da anlaşmalıya dönme ihtimallerini anlatır.
Bu yazıda
- Boşanma davası nasıl açılır?
- Hakkımda dava açıldığını nasıl öğrenirim?
- Dilekçeler aşaması: cevap, karşı dava ve ikinci dilekçeler
- Ön inceleme duruşması
- Tahkikat: tanıklar, deliller ve hâkimin soruları
- Kusur nasıl değerlendirilir?
- 2026'da ne değişti?
- Karar, istinaf, temyiz ve kesinleşme
- Çekişmeli boşanma ne kadar sürer?
- Davanın geri alınması, feragat, işlemden kaldırma ve anlaşmalıya dönme
- Sık yapılan hatalar
- Ne zaman avukata ihtiyaç duyulur?
- Kaynaklar
Boşanma davası nasıl açılır?
Boşanma davası, yetkili aile mahkemesine bir dava dilekçesi verilip harç ve gider avansı yatırılarak açılır; dava dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m. 118 ve 120).
- Mahkemeyi seçin. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerde açılabilir (TMK m. 168). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Boşanma sebebini belirleyin. Çoğu dava evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanır (TMK m. 166/1). Zina ve hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış gibi özel sebeplerde sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde beş yıl içinde dava açılmalıdır (TMK m. 161 ve 162). Terk sebebinde ihtar ve bekleme süreleri ayrıca aranır (TMK m. 164). Sebeplerin ayrıntısı için boşanma sebepleri yazımıza bakabilirsiniz.
- Dilekçeyi yazın. Dilekçede tarafların bilgileri, olayların sıra numarası altında özeti, her olayın hangi delille ispat edileceği, hukuki sebep ve açık talep sonucu yer almalıdır (HMK m. 119). Velayet, nafaka, tazminat ve geçici önlem taleplerinizi bu dilekçede açıkça yazın.
- Belgeleri ekleyin. Elinizdeki belgeler dilekçeye eklenir; başka yerden getirilecek kayıtlar için bulundukları yer açıkça gösterilir (HMK m. 121).
- Harç ve gider avansını yatırın. Tutarlar her yıl yeniden belirlenir; güncel miktarı adliye veznesinden veya UYAP Vatandaş Portal üzerinden öğrenin. Ödeme gücünüz yoksa adli yardım isteyebilirsiniz (HMK m. 334-336).
Avukat tutmak zorunlu değildir; dava açma ehliyeti olan herkes davasını bizzat açıp takip edebilir (Avukatlık Kanunu m. 35). Dava açıldığı anda hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı için gereken geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Tedbir nafakası ve geçici velayet bu kapsamda karara bağlanır; ayrıntılar için boşanma davasında geçici önlemler yazımıza bakabilirsiniz. Edinilmiş mallara katılma rejimi de dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225).
Hakkımda boşanma davası açıldığını nasıl öğrenirim?
Dava dilekçesi mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir; tebliğ zarfında iki hafta içinde cevap verilebileceği yazılır (HMK m. 122).
Tebligat, adres kayıt sistemindeki adresinize veya kayıtlıysa elektronik tebligat adresinize gönderilir. Tebligatı beklemeden e-Devlet üzerinden Adalet Bakanlığının dava dosyası sorgulama hizmetine veya UYAP Vatandaş Portal'a girerek adınıza açılmış bir dosya olup olmadığını görebilirsiniz. Adres değiştirdiyseniz nüfus müdürlüğüne bildirmeyi ihmal etmeyin; eski adrese yapılan usulüne uygun tebligat da sonuç doğurabilir.
Dilekçeler aşamasında hangi süreler işler?
Davalının cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; zor durumlarda süre içinde başvurulursa bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m. 127).
- Cevap verilmezse: Süresinde cevap vermeyen davalı, dava dilekçesindeki iddiaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m. 128). Bu, davayı kaybettiği anlamına gelmez; ancak dilekçeyle ileri sürülebilecek savunma ve delillerin sonradan sunulması zorlaşır.
- Karşı dava: Davalı eş de boşanma, tazminat veya nafaka istiyorsa karşı dava açabilir. Karşı dava cevap dilekçesiyle ya da cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır (HMK m. 133). Asıl dava herhangi bir sebeple sona erse bile karşı dava görülmeye devam eder (HMK m. 134).
- Cevaba cevap ve ikinci cevap: Davacı cevap dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap, davalı da bunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir (HMK m. 136).
- İddia ve savunmanın genişletilmesi: Taraflar bu ikinci dilekçelerle iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir; dilekçeler aşaması bittikten sonra ise karşı tarafın açık muvafakati veya ıslah olmadan genişletme yapılamaz (HMK m. 141).
Bu nedenle vakıaların ve delillerin tamamını, özellikle tanıkları, dilekçelerde göstermek gerekir. Yeni bir olay sonradan öğrenildiyse bunu gecikmeden mahkemeye bildirmek önemlidir.
Ön inceleme duruşmasında ne olur?
Dilekçeler tamamlanınca mahkeme ön inceleme yapar; dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, tarafların anlaştığı ve anlaşamadığı konuları tek tek tespit eder ve onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder (HMK m. 137 ve 140).
Ön inceleme kural olarak tek duruşmada tamamlanır; zorunlu hâllerde bir defaya mahsus yeni bir gün verilebilir (HMK m. 140/4). Duruşma sonunda anlaşılamayan konular tutanağa yazılır ve taraflarca imzalanır; tahkikat bu tutanak esas alınarak yürütülür. Dilekçelerinde gösterdikleri belgeleri ihtara rağmen sunmayan taraf o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılabilir (HMK m. 140/5). Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez (HMK m. 137/2).
Ön incelemede çoğu zaman hâkim, eşlere anlaşma ihtimalini sorar. Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler bu aşamada uzlaşırsa dava anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir (TMK m. 166/3).
Tahkikat: tanıklar, deliller ve hâkimin soruları
Tahkikatta deliller toplanır ve tanıklar dinlenir; boşanma davasında hâkim, dayanılan olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamaz (TMK m. 184).
- Tanıklar: Tanık gösteren taraf, tanıkla ispat edeceği olayı ve tanıkların ad, soyad ve tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye verir. Listede gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez (HMK m. 240).
- Yemin ve ikrar: Boşanma sebebi olan olgular hakkında hâkim taraflara yemin öneremez; tarafların bu konudaki ikrarları da hâkimi bağlamaz (TMK m. 184). Yani “eşim kabul etti” demek yeterli değildir; olayların başka delillerle desteklenmesi gerekir.
- Delillerin takdiri: Hâkim delilleri serbestçe takdir eder (TMK m. 184). Mesajlar, fotoğraflar, sağlık raporları, banka kayıtları ve tanık anlatımları birlikte değerlendirilir. Delillerin hukuka uygunluğu için boşanma davasında delil ve tanık yazımıza bakabilirsiniz.
- Gizli duruşma: Taraflardan biri isterse hâkim duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m. 184).
- Uzman raporları: Velayet istenen dosyalarda mahkeme, çocuğun durumunu değerlendirmek için sosyal inceleme raporu aldırabilir. Bu rapor dosyanın süresini etkileyen başlıca işlemlerden biridir.
Hâkim neler sorar? Kanunda sabit bir soru listesi yoktur. Uygulamada hâkim, eşlerin ne zamandan beri ayrı yaşadığını, dilekçede anlatılan olayları, çocukların kimin yanında kaldığını, tarafların gelirlerini ve barışma ihtimalini sorabilir. Cevaplarınızın dilekçenizle çelişmemesi, yalnızca kendi bildiğiniz olayları anlatmanız ve tahmin yürütmemeniz önemlidir.
Kusur nasıl değerlendirilir?
Kusur, boşanmanın kendisinden çok tazminat ve yoksulluk nafakası bakımından belirleyicidir; tazminat kusursuz veya daha az kusurlu eşe, yoksulluk nafakası da kusuru daha ağır olmayan eşe tanınır (TMK m. 174 ve 175).
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanan davada davacının kusuru daha ağırsa davalının davaya itiraz hakkı vardır. Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya yine karar verilebilir (TMK m. 166/2). Hâkim kusur değerlendirmesini tanık anlatımları ve belgelerle somut olaylar üzerinden yapar; genel suçlamalar kusur tespiti için yeterli olmaz.
2026'da ne değişti?
Usul bakımından en önemli değişiklik, 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla gelmiştir (Resmî Gazete).
- Duruşma aralığı: Duruşmalar arasındaki süre üç aydan daha uzun olamaz. Bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe yoluyla işlem yapılması gibi zorunlu hâllerde hâkim, gerekçesini belirterek daha uzun süre verebilir (HMK m. 147/3). Bu hüküm yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir.
- Belirsiz alacak davası: Aynı Kanunla belirsiz alacak davası kaldırılmış, kısmi davada talebin bir defaya mahsus artırılabilmesi düzenlenmiştir (HMK m. 109/4). Kaldırılma tarihinden önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder. Boşanma davasıyla birlikte istenen tazminat ve mal rejimine ilişkin alacakların nasıl dava edileceği bu değişiklikten etkilenir; ayrıntı için belirsiz alacak davası kaldırıldı yazımıza bakabilirsiniz.
- Reddedilen davadan sonra bekleme: Boşanma davasının reddine ilişkin karar kesinleştikten sonra bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m. 166/4). Bu süre, 27 Kasım 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7532 sayılı Kanunla bir yıl olarak düzenlenmiştir (Resmî Gazete).
Karar, istinaf, temyiz ve kesinleşme
İlk derece kararına karşı istinaf, bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz süresi ayrı ayrı iki haftadır ve ilgili kararın tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m. 345 ve 361).
- Karar ve gerekçe: Tahkikat bitince hüküm verilir; gerekçeli karar yazılarak taraflara tebliğ edilir.
- İstinaf: Başvuru dilekçesi kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilir. Karşı taraf, istinaf dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap verebilir (HMK m. 347).
- Temyiz: Bölge adliye mahkemesi kararına karşı Yargıtay'a başvurulabilir. Boşanma, velayet ve soybağı davalarında taraflardan biri temyiz veya cevap dilekçesinde isterse Yargıtay duruşma yapar (HMK m. 369). Parasal fer'î talepler bakımından kanundaki temyiz sınırı ayrıca dikkate alınır (HMK m. 362).
- Feragat: Kararı kabul eden taraf, ilam kendisine tebliğ edildikten sonra kanun yoluna başvurma hakkından feragat edebilir; tebliğden önce yapılan feragat geçerli olmaz (HMK m. 349).
- Kesinleşme: Kanun yolu süreleri geçince veya kanun yolu incelemesi bitince karar kesinleşir. Kişiler ve aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m. 367).
Uygulamada taraflar yalnızca nafaka, tazminat veya velayet gibi fer'î konulara itiraz edip boşanma hükmüne itiraz etmezse boşanma kısmı kesinleşebilir. Hangi kısma itiraz ettiğinizi kanun yolu dilekçesinde açıkça yazın.
Çekişmeli boşanma ne kadar sürer?
Kanunda sabit bir süre yoktur; süre, tebligatın hızına, tanık sayısına, rapor ve bilirkişi işlemlerine, karşı dava olup olmadığına ve kanun yoluna gidilip gidilmediğine göre değişir.
Adalet Bakanlığının Adalet İstatistikleri 2025 yayınına göre 2025'te hukuk mahkemelerinde 126.175 çekişmeli boşanma (evlilik birliğinin sarsılması) davası açılmış, bu türdeki 133.044 dosyadan 40.031'i ret, 61.911'i tam kabul kararıyla sonuçlanmıştır. Aynı yayına göre boşanma davalarında ilk derece mahkemesindeki ortalama görülme süresi yarım yılın altındadır; ancak bu ortalama anlaşmalı dosyaları da içerir ve istinaf ile temyizde geçen süreyi kapsamaz. Çekişmeli bir dosyanın, özellikle kanun yoluna gidildiğinde, bu ortalamanın belirgin biçimde üstünde sürmesi olağandır.
Süreyi uzatan başlıca etkenler:
- Tebligatın yapılamaması veya adresin bulunamaması
- Tanıkların başka şehirde olması ve istinabe yoluyla dinlenmesi
- Velayet için sosyal inceleme raporu ve mal varlığı için bilirkişi incelemesi
- Karşı dava ve birleştirilen davalar
- Kararın istinaf ve temyiz incelemesinden geçmesi
Kısaltabilecek adımlar: Adresleri ve tanık listesini eksiksiz vermek, belgeleri ilk dilekçeyle sunmak, mahkemenin verdiği kesin süreleri kaçırmamak ve uzlaşma ihtimali varsa davayı anlaşmalı boşanmaya çevirmek. Ortalama süreler için boşanma davası ne kadar sürer yazımıza da bakabilirsiniz.
Davanın geri alınması, feragat, işlemden kaldırma ve anlaşmalıya dönme
Davacı davasını hüküm kesinleşinceye kadar ancak davalının açık rızasıyla geri alabilir; rıza yoksa davadan feragat edebilir (HMK m. 123 ve 307).
- Geri alma: Davalı açıkça kabul ederse dava açılmamış sayılır (HMK m. 123).
- Feragat: Feragat, talep sonucundan vazgeçmektir; karşı tarafın ve mahkemenin muvafakatine bağlı değildir, hüküm kesinleşinceye kadar yapılabilir ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK m. 307, 309-311). Feragat eden taraf yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir (HMK m. 312).
- İşlemden kaldırma: Usulüne uygun davet edildikleri hâlde iki taraf da duruşmaya gelmezse dosya işlemden kaldırılır. Dosya üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m. 150).
- Anlaşmalıya dönme: Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler mali sonuçlar ile çocuklar konusunda anlaşırsa, davalının davayı kabul etmesiyle çekişmeli dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanabilir (TMK m. 166/3). Bu yolun ayrıntıları için anlaşmalı boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
- Dava reddedilirse: Ret kararı kesinleştikten sonra bir yıl içinde ortak hayat yeniden kurulamamışsa yeni bir davada evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır (TMK m. 166/4).
Sık yapılan hatalar
- Tanıkları dilekçede göstermemek: Listede olmayan tanık sonradan dinlenemez.
- Cevap süresini kaçırmak: Savunma ve deliller sonradan kolayca eklenemez.
- Karşı davayı geç açmak: Süresinden sonra açılan karşı dava asıl davadan ayrılır.
- Zina veya şiddet sebebinde süreyi geçirmek: Altı aylık süre öğrenmeden başlar.
- Sosyal medyada dava hakkında paylaşım yapmak: Paylaşımlar delil olarak aleyhinize kullanılabilir.
- Duruşmaya gitmemek: Gelmeyen taraf yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.
- Kanun yolu dilekçesinde itiraz edilen kısmı belirtmemek: Kesinleşmenin kapsamı belirsizleşir.
Ne zaman avukata ihtiyaç duyulur?
Çekişmeli davada dilekçelerde yazılan olaylar ve gösterilen deliller sonucu doğrudan belirler; sonradan eksik tamamlamak çoğu zaman mümkün değildir. Kusur tartışması, tazminat ve nafaka talepleri, velayet çekişmesi, şiddet iddiası veya önemli bir mal varlığı varsa dava açmadan ya da cevap süresi dolmadan önce bir avukatla görüşmek yararlı olur. Ödeme gücünüz yoksa adli yardım yoluyla avukat temini istenebilir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 161-169, 174-175, 184, 225
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 109, 118-123, 127-128, 133-134, 136-141, 147, 150, 240, 307-312, 334-336, 345-349, 361-362, 367, 369
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu, m. 35
- 7589 sayılı Kanun, Resmî Gazete, 31 Temmuz 2026, sayı 33326
- 7532 sayılı Kanun, Resmî Gazete, 27 Kasım 2024, sayı 32735
- Adalet Bakanlığı, Adalet İstatistikleri 2025, boşanma davalarına ilişkin tablolar